Hội thẩm nhân dân – Cầu nối đưa ý chí, tiếng nói người dân vào từng phán quyết

Vì một nền tư pháp công bằng, văn minh

Trong hệ thống tư pháp Việt Nam, chế định Hội thẩm nhân dân (HTND) đại diện cho quyền làm chủ của nhân dân trong hoạt động xét xử. Đây là những công dân tiêu biểu được chọn từ các tầng lớp xã hội, không thuộc biên chế Tòa án nhưng có quyền và trách nhiệm tham gia vào quá trình xét xử, đóng vai trò giám sát và tham gia vào việc ra quyết định cùng với Thẩm phán. Sự hiện diện của họ tại pháp đình đảm bảo rằng quá trình xét xử không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn phản ánh chân thực ý chí, nguyện vọng của cộng đồng.

Vai trò của HTND còn đặc biệt ở chỗ, họ mang đến phòng xử án một góc nhìn sát thực nhất với đời sống. Trong khi Thẩm phán là những chuyên gia dày dạn kinh nghiệm về luật viết và quy trình tố tụng thì Hội thẩm lại là những người am hiểu sâu sắc về tâm lý, phong tục tập quán và các mối quan hệ xã hội phức tạp. Họ mang đến cái nhìn đa chiều, giúp "mềm hóa" những điều luật bằng các giá trị đạo đức và lẽ phải đời thường. Sự kết hợp giữa kiến thức pháp lý và vốn sống phong phú là yếu tố then chốt giúp các bản án được tuyên dưới danh nghĩa Nhà nước luôn thấu đạt đạo lý, nhận được sự đồng thuận và tin tưởng cao từ phía nhân dân.

Khẳng định niềm tin và trách nhiệm từ những ngày đầu nhiệm kỳ

Tại Hà Tĩnh, tinh thần trách nhiệm trong việc đưa nhân dân tham gia vào hoạt động tư pháp luôn được đề cao. Tại kỳ họp thứ Nhất nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra vào sáng 30/3, HĐND tỉnh Hà Tĩnh khóa XIX đã bầu ra 21 vị HTND cấp tỉnh và 173 vị HTND tại 5 Tòa án khu vực. Ngay sau đó, HĐND tỉnh cũng đã ban hành các Nghị quyết xác nhận kết quả bầu cử nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động của Đoàn Hội thẩm trong nhiệm kỳ mới. Đây đều là những cá nhân ưu tú, được sàng lọc kỹ lưỡng, có bản lĩnh chính trị vững vàng và uy tín cao trong cộng đồng.

Tiếp nối quy trình kiện toàn, từ ngày 8/4 đến 10/4, Thường trực HĐND tỉnh phối hợp với TAND tỉnh và Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh tổ chức các hội nghị toàn thể để bầu ra ban lãnh đạo Đoàn Hội thẩm. Việc bầu Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn là bước khởi đầu quan trọng nhằm ổn định tổ chức và xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ.

Kết quả bầu chọn đã phản ánh sự tin tưởng lớn lao: Tại TAND tỉnh, ông Lê Văn Vinh (Phó Ban công tác Cựu chiến binh, Cơ quan UBMTTQ tỉnh) được bầu làm Trưởng đoàn; ông Nguyễn Văn Tuấn giữ chức Phó Trưởng đoàn. Tại 5 Tòa án khu vực, các vị trí chủ chốt cũng được kiện toàn với những gương mặt trách nhiệm như ông Nguyễn Văn Cường, ông Lê Thanh Nghị, bà Nguyễn Thị Thắm...

Phát biểu tại các Hội nghị, bà Nguyễn Thị Nhuần - Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh khẳng định: "Việc giữ chức danh Trưởng, Phó Đoàn Hội thẩm là vinh dự lớn lao nhưng cũng là trách nhiệm nặng nề trước Đảng bộ và nhân dân. Mỗi Hội thẩm cần không ngừng nâng cao tinh thần trách nhiệm, rèn luyện kỹ năng tham gia phiên tòa để mỗi bản án thực sự là biểu tượng của công lý".

Tập huấn nghiệp vụ nâng tầm bản lĩnh và sự minh bạch

Hiểu rõ rằng tâm huyết cần đi đôi với kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu, TAND tỉnh Hà Tĩnh đã khẩn trương tổ chức Hội nghị tập huấn nghiệp vụ đợt 1 năm 2026 trong hai ngày 14 và 15/4, tập trung vào những người lần đầu tham gia nhiệm kỳ.

Tại hội nghị, đồng chí Nguyễn Hà Ngân - Phó Chánh án TAND tỉnh chia sẻ: Do các Hội thẩm chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm từ nhiều lĩnh vực khác nhau, việc bồi dưỡng kỹ năng nghiên cứu hồ sơ và đánh giá chứng cứ là nhiệm vụ then chốt. Nếu nắm chắc nghiệp vụ, các Hội thẩm sẽ tự tin đưa ra nhận định độc lập, giúp quá trình xét xử trở nên minh bạch và công khai hơn.

Sự hiện diện của Hội thẩm đảm bảo các quyết định xét xử được thảo luận dân chủ và đảm bảo Thẩm phán thực hiện đúng quy trình, khách quan, không bị chi phối bởi các yếu tố khác.

Dưới sự hướng dẫn của đồng chí Nguyễn Văn Vụ - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giám đốc kiểm tra IV (TANDTC), các Hội thẩm tại Hà Tĩnh đã được tiếp cận những kỹ năng chuyên sâu về phương pháp hệ thống hóa hồ sơ và xét hỏi trọng tâm. Những bài học này không chỉ trang bị kiến thức pháp lý mà còn giúp Hội thẩm phát huy giá trị nhân văn sâu sắc.

Trong thực tiễn, bằng vốn sống phong phú, người Hội thẩm thường chú trọng đến các tình tiết giảm nhẹ, những hoàn cảnh đặc biệt hay các nút thắt đạo đức mà đôi khi điều luật thuần túy chưa bao quát hết. Sự thấu cảm này giúp bản án không chỉ là sự trừng phạt, răn đe mà còn mang tính giáo dục, hướng thiện và hàn gắn các xung đột xã hội.

Ông Lê Văn Vinh - Trưởng đoàn HTND TAND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ với Tòa án để đảm bảo tính khách quan, công tâm. Mỗi bản án phải là kết quả của sự công bằng, được dư luận đồng tình, thể hiện rõ nét cơ chế nhân dân tham gia trực tiếp vào hoạt động tư pháp".

Việc kiện toàn tổ chức và tập huấn nghiệp vụ bài bản tại Hà Tĩnh vừa qua thể hiện cho nỗ lực không ngừng trong việc nâng tầm vị thế của HTND. Khẳng định vai trò của nhân dân trong thực thi quyền tư pháp không chỉ là một quy định hiến định mà còn là mục tiêu cốt lõi của công cuộc cải cách tư pháp hiện nay.