Học sinh hào hứng “học luật” qua phiên tòa giả định

Từ tình huống giả định đến bài học pháp luật

Không bắt đầu bằng những điều luật khô cứng, bài học pháp luật dành cho hơn 260 học sinh và thầy cô được mở ra từ một tình huống không xa lạ trong cuộc sống: mâu thuẫn giữa các cá nhân, lời qua tiếng lại, đánh nhau rồi kéo thêm nhiều người cùng tham gia.

Từ xung đột ban đầu, sự nóng giận và thiếu kiềm chế khiến những người trong tình huống giả định sử dụng dao, hung khí, rượt đuổi, đánh nhau tại nơi đông người. Hậu quả không còn dừng lại ở một cuộc cãi vã, mà có người bị thương và những người tham gia phải đứng trước Tòa về các hành vi liên quan đến tội “Cố ý gây thương tích” và “Gây rối trật tự công cộng”.

Tình huống được TAND khu vực 10 - Cần Thơ lựa chọn cũng gần gũi với lứa tuổi học sinh, một mâu thuẫn nếu không được giải quyết đúng cách có thể nhanh chóng bị đẩy xa hơn bởi sự nóng giận, tâm lý bênh vực bạn bè hoặc việc nhiều người cùng tham gia.

Qua từng phần xét hỏi, tranh luận và tuyên án, học sinh được nhìn thấy cả một quá trình từ khi mâu thuẫn phát sinh đến lúc hành vi được xem xét dưới góc độ pháp luật. Đằng sau những tội danh là hậu quả đối với người bị thương, trách nhiệm của người gây ra sự việc và cả cái giá phải trả cho một lựa chọn thiếu kiềm chế.

Ngồi theo dõi phiên tòa từ đầu đến cuối, em Trần Anh Hiếu, học sinh lớp 9A, cho biết điều khiến em chú ý nhất là hậu quả từ việc giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực.

“Qua phiên tòa giả định, em hiểu rõ hơn những hậu quả có thể xảy ra khi vì nóng giận, mâu thuẫn mà đánh nhau, gây thương tích cho người khác. Em thấy cách tuyên truyền này rất dễ hiểu, giúp chúng em biết được những việc nào không nên làm và phải suy nghĩ kỹ trước khi hành động”, Hiếu chia sẻ.

Đối thoại để học sinh hiểu và biết cách phòng tránh

Ngay sau khi phiên tòa kết thúc, hoạt động giao lưu, trả lời câu hỏi pháp luật do Chánh án TAND khu vực 10 - Cần Thơ Thạch Viết Tâm trực tiếp điều phối đã tạo nên bầu không khí tương tác đa chiều sôi nổi. Những cánh tay liên tục giơ lên khi học sinh được trực tiếp đặt câu hỏi với các Thẩm phán.

Các em hỏi về bạo lực học đường, đánh nhau gây thương tích, người tham gia hoặc cổ vũ đánh nhau có phải chịu trách nhiệm hay không; các hành vi về trộm cắp tài sản, sử dụng chất kích thích, ma túy và hậu quả pháp lý của những hành vi này.

Đáng chú ý, những câu hỏi không chỉ xoay quanh tình huống vừa được tái hiện tại phiên tòa mà mở rộng sang nhiều vấn đề các em có thể gặp trong môi trường học đường và cuộc sống. Điều đó khiến phần trao đổi trở thành một cuộc đối thoại trực tiếp về pháp luật, nơi học sinh được hỏi những điều mình thực sự băn khoăn.

Ông Thạch Viết Tâm, Chánh án TAND khu vực 10 - Cần Thơ trực tiếp giải đáp từng vấn đề bằng những tình huống cụ thể, giúp các em nhận diện hành vi nào có thể vi phạm pháp luật, hậu quả có thể phát sinh và quan trọng hơn là cách ứng xử để không đẩy bản thân vào một tình huống đáng tiếc.

Theo ông Thạch Viết Tâm, việc lựa chọn những tình huống gần với đời sống thanh thiếu niên là có chủ đích. Bởi ở lứa tuổi học sinh, nhiều hành vi có thể bắt đầu rất đơn giản từ một lời nói, một mâu thuẫn với bạn bè hoặc tâm lý muốn bênh vực người quen, nhưng nếu thiếu kiềm chế thì hậu quả có thể đi xa hơn rất nhiều.

“Chúng tôi mong muốn thông qua phiên tòa giả định, các em học sinh hiểu rõ hơn hậu quả pháp lý của những hành vi tưởng chừng xuất phát từ mâu thuẫn nhỏ, sự nóng giận hoặc thiếu kiềm chế. Khi hiểu pháp luật, các em sẽ biết cách ứng xử đúng đắn hơn, chủ động tránh xa bạo lực, tệ nạn xã hội và những hành vi có thể dẫn đến vi phạm pháp luật”, Chánh án Thạch Viết Tâm chia sẻ.

Ở góc độ nhà trường, ông Kiêm Hươl, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS huyện Kế Sách cho rằng giá trị của chương trình nằm ở cách đưa kiến thức pháp luật đến với học sinh bằng một tình huống cụ thể, để các em có thể nhìn thấy diễn biến, hậu quả và trách nhiệm của từng hành vi thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua lý thuyết.

Đưa giáo dục pháp luật đến gần hơn với trường học

Phiên tòa giả định không chỉ là một buổi tuyên truyền pháp luật, mà còn cho thấy một cách tiếp cận khác trong giáo dục ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh. Thay vì chỉ nghe phổ biến các quy định, các em được theo dõi một vụ việc từ khi mâu thuẫn phát sinh, hành vi vi phạm xảy ra cho đến khi những người liên quan phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Đối với nhà trường, đây cũng là dịp để việc giáo dục pháp luật gắn nhiều hơn với những vấn đề đang đặt ra trong đời sống học sinh. Bạo lực học đường, chất kích thích, ma túy, trộm cắp hay những hành vi vi phạm xuất phát từ sự bồng bột đều là những nội dung cần được nhận diện, cảnh báo từ sớm, trước khi dẫn đến hậu quả đáng tiếc.

Việc đưa các hoạt động tuyên truyền pháp luật đến trường học sẽ góp phần xây dựng ý thức tôn trọng pháp luật từ sớm. Đây cũng là cơ sở để tăng cường sự phối hợp giữa Tòa án, nhà trường và gia đình trong giáo dục, định hướng thanh thiếu niên, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật ngay từ môi trường học đường.

Từ một phiên tòa giả định, điều được hướng tới không chỉ là giúp học sinh nhớ thêm một vài quy định pháp luật, mà từng bước hình thành ý thức tôn trọng pháp luật. Khi kiến thức pháp lý được gieo từ trường học, đó cũng là một cách phòng ngừa để những câu chuyện được tái hiện trong phiên tòa giả định không trở thành những vụ án có thật.