Đưa thương mại điện tử về tận xã: Mở đường cho nông sản Việt vươn xa

Chiều 11/11/2026, tại trụ sở Bộ Công Thương, Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối tới Sở Công Thương và chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố.

Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì, Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử tổ chức, với sự đồng hành của TikTok Shop.

Sự kiện quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị vận chuyển, hợp tác xã và hộ kinh doanh nhằm tìm giải pháp đưa thương mại điện tử phát triển sâu rộng tại khu vực nông thôn.

Điểm đáng chú ý là thay vì chỉ bàn về quy mô thị trường hay tốc độ tăng trưởng, hội nghị tập trung vào câu hỏi thiết thực hơn: Làm thế nào để người dân ở từng xã có thể tự bán hàng trực tuyến, duy trì đơn hàng ổn định và tạo ra thu nhập thực chất?

Thương mại điện tử không thể chỉ phát triển ở các đô thị lớn

Năm 2025, quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Tuy nhiên, đằng sau tốc độ tăng trưởng ấn tượng là sự chênh lệch đáng kể giữa các địa phương.

Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam năm 2026 do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam công bố cho thấy TP. Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi ba địa phương xếp tiếp theo chỉ đạt từ 17,9 đến 22,3 điểm.

Thực tế này phản ánh một nghịch lý: Nông thôn là nơi sản xuất nhiều nông sản, thực phẩm, hàng thủ công và đặc sản địa phương, nhưng lợi thế tiếp cận thị trường trực tuyến lại tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế lớn.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh việc đưa thương mại điện tử về xã gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và phát triển kinh tế số trong giai đoạn 2026 - 2030.

Theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến. Đồng thời, các địa phương ngoài Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh phấn đấu đóng góp 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử bán lẻ tới người tiêu dùng trên cả nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thương mại điện tử phải được triển khai như một hoạt động kinh tế thường xuyên, thay vì chỉ xuất hiện trong những chương trình xúc tiến thương mại ngắn hạn.

Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, cho biết Cục đang triển khai ba nhóm giải pháp trọng tâm, gồm hướng dẫn thực thi chính sách và khai thác dữ liệu; phát triển ngành hàng chủ lực, mở rộng thị trường; kết nối nguồn lực, đào tạo kỹ năng kinh doanh trực tuyến.

Trong giai đoạn thí điểm, Cục đã chia sẻ dữ liệu thương mại điện tử cho 34 tỉnh, thành phố, hỗ trợ địa phương có thêm thông tin phục vụ quản lý và phát triển thị trường.

Đáng chú ý, thông qua các chương trình phát triển thương mại điện tử theo vùng trong năm 2026, gần 20 Sở Công Thương đã được kết nối hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, đơn vị dịch vụ và tổ chức tài chính. Hơn 40 chương trình, lớp tập huấn được tổ chức, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành trên nền tảng số.

Một số hoạt động đã ghi nhận kết quả tích cực. Tại Đồng Tháp, chuỗi liên kết vùng thông qua thương mại điện tử giúp khoảng 1.000 sản phẩm OCOP được tiêu thụ, ghi nhận gần 5 triệu lượt tiếp cận trong ba ngày. Riêng mặt hàng dứa tiêu thụ hơn 3,5 tấn chỉ trong 90 phút bán hàng trực tuyến.

Những con số này cho thấy tiềm năng của phương thức phân phối mới, đặc biệt đối với các địa phương có lợi thế về nông sản và sản phẩm đặc trưng.

Từ những đơn hàng đầu tiên đến bài toán làm giàu bền vững

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội nghị là kết quả triển khai mô hình “Xã, phường thương mại điện tử” tại Bình Lư (Lai Châu), Phượng Dực (Hà Nội) và Chợ Lách (Vĩnh Long). Theo số liệu TikTok Shop công bố tính đến ngày 31/10/2026, ba địa phương đã ghi nhận những kết quả bước đầu đáng chú ý.

Tại Bình Lư, 20 nhà bán hàng được đào tạo, trong đó 8 người có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng, với 9.324 đơn hàng phát sinh.

Tại Phượng Dực, 80 nhà bán hàng được đào tạo, 42 người có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng, tổng số đơn hàng phát sinh đạt 73.070.

Trong khi đó, Chợ Lách ghi nhận 66 nhà bán hàng được đào tạo, 50 người có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng, với 81.521 đơn hàng phát sinh theo số liệu tổng hợp của nền tảng.

Đặc biệt, câu chuyện tại Chợ Lách cho thấy thương mại điện tử có thể tạo ra thay đổi trong cách tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp địa phương.

Ông Trần Quốc Tuấn, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, cho biết từ ngày 17/8 đến 19/10/2026, mô hình “Chợ Lách Vươn Mình” đã huy động 66 nhà bán hàng, đưa 1.340 sản phẩm lên môi trường số và tổ chức bốn lớp tập huấn chuyên sâu.

Trong hơn hai tháng thử nghiệm, cộng đồng nhà bán hàng tại đây tạo hơn 50.000 đơn hàng, bán gần 77.000 sản phẩm trên TikTok Shop. Các chủ thể đăng tải hơn 5.445 video, bài viết, thu hút 184.500 lượt tương tác và 2,6 triệu lượt xem.

Riêng phiên livestream ngày 21/10, với sự tham gia của 20 nhà bán hàng, ba nhà sáng tạo nội dung và Bưu điện tỉnh Vĩnh Long, đã ghi nhận 2.330 đơn hàng trong ba giờ, tiếp cận 4,1 triệu lượt người xem.

Tuy nhiên, lãnh đạo Sở Công Thương Vĩnh Long cũng thẳng thắn nhìn nhận đây mới là kết quả ban đầu, chưa thể coi mô hình đã hoàn chỉnh hoặc phù hợp với mọi địa phương.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, điều quan trọng không phải là đưa được bao nhiêu sản phẩm lên sàn, mà là người dân có đủ kỹ năng tự vận hành gian hàng, tạo nội dung, xử lý đơn hàng, thanh toán và chăm sóc khách hàng hay không.

Quan điểm này cũng được ông Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương, nhấn mạnh trong tham luận tại hội nghị.

Từ kết quả rà soát thông tin công khai của 3.321 xã, phường, đặc khu trên cả nước, Báo Công Thương ghi nhận trong 2.497 đơn vị có đủ dữ liệu, chỉ 178 xã nêu được kết quả triển khai thương mại điện tử và 18 xã công bố số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ bán.

Dù chưa phải thống kê chính thức, kết quả rà soát cho thấy một vấn đề đáng suy nghĩ: Hoạt động thúc đẩy thương mại điện tử tại cơ sở đã được quan tâm, nhưng việc đo lường hiệu quả kinh tế thực tế vẫn còn hạn chế.

Một phiên livestream có hàng nghìn lượt xem chưa đồng nghĩa với hàng nghìn đơn hàng thành công. Tương tự, việc mở nhiều gian hàng trực tuyến cũng chưa bảo đảm người dân có thể duy trì hoạt động kinh doanh lâu dài.

Để phát triển bền vững, các địa phương cần quan tâm đến số người bán thực sự hoạt động, tỷ lệ đơn hàng giao thành công, doanh thu phát sinh, chi phí vận hành và khả năng duy trì kinh doanh sau khi chương trình hỗ trợ kết thúc.

Bên cạnh đó, những vấn đề như chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chi phí vận chuyển và nghĩa vụ pháp lý của người bán cũng cần được giải quyết đồng bộ.

Đối với nông sản, cây giống, hoa kiểng và hàng dễ hư hỏng, chi phí đóng gói, giao nhận có thể trở thành rào cản đáng kể khi mở rộng thị trường. Vì vậy, sự tham gia của các doanh nghiệp logistics, bưu chính và đơn vị thanh toán có vai trò quan trọng không kém các nền tảng bán hàng.

Từ thực tiễn Vĩnh Long, ông Trần Quốc Tuấn kiến nghị xây dựng bộ công cụ đánh giá thống nhất đối với mô hình xã thương mại điện tử, đồng thời có các gói hỗ trợ phù hợp từng ngành hàng, tránh tình trạng mỗi địa phương phải tự xây dựng mô hình từ đầu.

Ở góc độ quản lý, việc đưa thương mại điện tử về xã còn đặt ra yêu cầu bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, kiểm soát hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình chia sẻ thông tin giao dịch.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các Sở Công Thương đưa thương mại điện tử vào kịch bản tăng trưởng của địa phương; tham mưu xây dựng chỉ tiêu, kế hoạch triển khai và cơ chế theo dõi kết quả cụ thể đến cấp xã.

Cục Thương mại điện tử được giao tiếp tục nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện hướng dẫn về tiêu chí thương mại điện tử trong xây dựng nông thôn mới, đồng thời tăng cường đào tạo gắn với thực hành.

Các nền tảng thương mại điện tử và doanh nghiệp bưu chính được đề nghị công khai biểu phí, lộ trình áp dụng phí sau ưu đãi, phối hợp giảm chi phí giao nhận và hỗ trợ cung cấp dữ liệu tổng hợp để đánh giá hiệu quả triển khai tại địa phương.

Từ những kết quả ban đầu có thể thấy, đưa thương mại điện tử về xã không chỉ là câu chuyện chuyển một sản phẩm từ chợ truyền thống lên gian hàng trực tuyến. Đó còn là quá trình thay đổi tư duy sản xuất, phương thức kinh doanh và cách tiếp cận thị trường của người dân.

Khi người nông dân có thể chủ động giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng, xây dựng thương hiệu và duy trì đơn hàng bằng chính năng lực của mình, thương mại điện tử mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng từ cơ sở.

Đích đến không phải là mỗi xã có thêm bao nhiêu phiên livestream, mà là có thêm bao nhiêu người dân sống tốt hơn nhờ sản phẩm mình làm ra.