Dân vận tốt bắt đầu từ hiểu điều dân cần:Bài 1: Từ câu chuyện nhận trợ cấp hiểu về mô hình “3 không”
Đến kỳ nhận chế độ, thay vì nhờ con cháu chở đến điểm chi trả, ông Nguyễn Văn Điền (SN 1959) ở xóm Tràng Sơn 4, xã Lương Sơn (Nghệ An) chỉ cần ở nhà và tiền trợ cấp được chuyển vào tài khoản.
Lời tòa soạn: Dân vận, trước hết là hiểu dân và lắng nghe dân. Khi những chủ trương, chính sách được bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân, công tác vận động mới tạo được sự đồng thuận và đi vào cuộc sống.
Tuyến 4 bài “Dân vận tốt bắt đầu từ hiểu điều dân cần” ghi nhận cách làm đó từ những câu chuyện rất gần với đời sống ở cơ sở. Từ việc tạo thuận lợi cho người dân, nhất là những người cao tuổi, người yếu thế, khi nhận trợ cấp; đến vận động người dân hiến đất, đóng góp ngày công xây dựng hạ tầng; hay từng bước thay đổi tập quán canh tác, chuyển sang những loại cây trồng có giá trị và phù hợp hơn với điều kiện địa phương.
Những việc làm ấy có quy mô khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: không áp đặt từ trên xuống mà bắt đầu từ việc đọc, hiểu và đáp ứng điều người dân thực sự cần.
Lấy xã Lương Sơn làm lát cắt điển hình trong công tác dân vận để nhìn rộng ra toàn cảnh tỉnh Nghệ An: Khi chính quyền gần dân hơn, biết nghe dân nói và cùng người dân tìm cách tháo gỡ những vấn đề cụ thể, công tác dân vận không còn là những cuộc vận động mang tính hình thức. Dân vận khi ấy trở thành quá trình cùng bàn, cùng làm và cùng hưởng lợi. Đây chính là cách để các chủ trương lớn được chuyển hóa thành những thay đổi nhỏ nhưng thiết thực trong đời sống, tạo nền tảng cho sự đồng thuận và phát triển bền vững từ cơ sở.
Không còn những buổi xếp hàng chờ nhận tiền
Chính sách trợ cấp của Nhà nước hướng đến những nhóm yếu thế trong xã hội như người có hoàn cảnh khó khăn, người cao tuổi, người khuyết tật và các đối tượng cần được hỗ trợ. Vì vậy, đổi mới phương thức chi trả không chỉ giúp chính sách đến đúng, đủ và kịp thời với người thụ hưởng, mà còn giảm bớt những khó khăn trong quá trình tiếp cận.
.jpg)
Đặc biệt, sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được vận hành, địa giới hành chính và không gian quản lý tại nhiều địa phương có sự điều chỉnh. Điều này khiến khoảng cách từ nơi ở của người dân đến trung tâm hành chính có thể xa hơn trước, nhất là ở những địa bàn rộng, địa hình phức tạp.
Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh chi trả trợ cấp không dùng tiền mặt càng có ý nghĩa, giúp người dân giảm thời gian, chi phí đi lại và hạn chế những bất tiện khi phải trực tiếp đến điểm chi trả.
Những ngày trước đây, cứ đến kỳ chi trả trợ cấp, ông Nguyễn Văn Điền lại phải nhờ vả con cái chở đi nhận chế độ chính sách của nhà nước. Nhà ông ở xóm Tràng Sơn 4, nếu đến điểm chi trả, ông không thể tự đi đến mà phải cậy đến con cháu.
“Ở độ tuổi này lẽ ra còn có thể đi lại được như bao người nhưng không may mắn khi căn bệnh tai biến ập đến, khiến tôi không thể đi lại được. Sau thời gian điều trị, bệnh có chiều hướng tích cực hơn nhưng vấn đề đi lại vẫn còn gian nan”, ông Điền tâm sự.
Vì thế, với người tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút, một lần đi nhận trợ cấp cũng kéo theo không ít bất tiện, chưa kể đến nơi còn phải chờ, làm thủ tục, nhận tiền rồi mới trở về.
.jpg)
“Trước đây tôi phải nhờ con cháu chở đi. Ra điểm nhận tiền thì lại phải xếp hàng, chờ đến lượt, trình giấy tờ rồi mới nhận được. Còn nếu nhờ người thì phải có giấy ủy quyền nhưng cũng có thời hạn rồi phải đi làm lại. Bản thân tôi đi lại khó khăn nên mỗi lần như vậy cũng khá phiền hà khi phải phụ thuộc nhưng giờ đây, những việc ấy không còn nữa”, ông Điền nhớ lại.
Đến kỳ, tiền chế độ được chuyển thẳng vào tài khoản. Không cần đến trụ sở xã, không phải đứng chờ ở nhà văn hóa xóm, cũng không phải mang tiền mặt về nhà. Điều khiến người dân yên tâm nhất là khoản tiền được chuyển đúng vào tài khoản, có thể chủ động sử dụng khi cần.
“Giờ cứ đến ngày là ở nhà cũng nhận được tiền. Tôi thấy thuận tiện và an tâm hơn nhiều. Không phải đi lại, không phải chờ đợi, tiền cũng không lo bị rơi mất trên đường”, ông chia sẻ.
Câu chuyện của ông Điền không phải trường hợp riêng ở Lương Sơn. Xã hiện có 2.290 đối tượng được hưởng trợ cấp và lương hưu hằng tháng. Trong đó có 554 người có công, 1.135 đối tượng bảo trợ xã hội và 601 người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.


Trước khi chuyển mạnh sang chi trả qua tài khoản, mỗi kỳ phát tiền thường gắn với hình ảnh người dân tập trung tại một địa điểm. Những người ở các xóm xa phải thu xếp thời gian di chuyển. Người cao tuổi, người khuyết tật hoặc sức khỏe yếu nhiều khi phải nhờ người thân đưa đi.
Ở phía bên kia, cán bộ chính sách cũng có một ngày làm việc không nhẹ nhàng. Danh sách, giấy tờ, tiền mặt, đối chiếu từng trường hợp rồi đến kí nhận.... Hàng trăm, thậm chí hàng nghìn khoản chi trả phải được kiểm tra cẩn thận để hạn chế sai sót.
Với địa bàn được mở rộng hơn trước rất nhiều nên chỉ cần một trường hợp có thay đổi thông tin, vắng mặt hoặc phát sinh vấn đề là quy trình lại phải xử lý thêm một bước. Đặc biệt, việc chờ đợi người dân đi về và quay lại cũng đã mất khá nhiều thời gian.
Từ “đi nhận” đến “trợ cấp tìm đến”
Mô hình trợ cấp “3 không” – “không đi xa, không chờ đợi, không dùng tiền mặt” đang góp phần thay đổi phương thức thực hiện chính sách tại xã Lương Sơn. Đây không chỉ là một giải pháp trong cải cách hành chính mà còn cho thấy chuyển đổi số đang từng bước đi vào hoạt động phục vụ người dân ở cơ sở.
Lợi ích rõ nhất là giảm thời gian và chi phí đi lại, nhất là đối với người cao tuổi, người khuyết tật và những hộ có hoàn cảnh khó khăn. Thay vì phải di chuyển đến điểm chi trả, chờ đợi rồi nhận tiền mặt, người dân có thể nhận trợ cấp trực tiếp qua tài khoản, thuận tiện và chủ động hơn. Nói ngắn gọn, chính sách không còn chờ người dân tìm đến mà đang từng bước “tìm đến người dân”.
Điều dễ nhận ra, khi phương thức chi trả thay đổi, công việc của cán bộ chính sách cũng thay đổi theo. Thay vì tập trung phần lớn thời gian cho việc chuẩn bị và phát tiền mặt, cán bộ có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc rà soát đối tượng, cập nhật biến động, giải quyết những trường hợp phát sinh và theo dõi việc thực hiện chính sách. Dòng tiền cũng rõ ràng hơn. Khoản trợ cấp được chuyển trực tiếp vào tài khoản của người hưởng, hạn chế những khâu trung gian trong quá trình chi trả.
Tuy nhiên, để có được tỷ lệ gần như phủ kín, Lương Sơn cũng không phải chỉ mở tài khoản rồi chờ người dân sử dụng. Những ngày đầu triển khai, không ít người còn ngại. Phần lớn đối tượng thụ hưởng là người lớn tuổi, không quen với điện thoại thông minh, giao dịch điện tử. Có người có tài khoản nhưng chưa biết cách sử dụng; có người lo lắng không biết tiền chuyển vào lúc nào, kiểm tra ra sao…
“Không phải ai cũng tiếp cận công nghệ giống nhau. Có người chỉ cần hướng dẫn một lần là làm được, nhưng cũng có người phải cầm tay chỉ từng thao tác. Nói chung, để mọi trường hợp nhận được trợ cấp qua tài khoản phải mất rất nhiều thời gian và công sức nhưng đổi lại chỉ mất một thời gian đầu nhưng thuận cả chuỗi giai đoạn sau”, bà Võ Thị Chung, cán bộ chính sách xã Lương Sơn cho biết.


Để thay đổi thói quen đó, địa phương không chỉ tuyên truyền chung mà còn tìm cách tiếp cận từng nhóm đối tượng. Cán bộ xã phối hợp với Ban công tác Mặt trận ở các xóm, đến trực tiếp từng hộ có người hưởng chính sách để giải thích, hướng dẫn và hỗ trợ mở, sử dụng tài khoản.
Cách làm này đòi hỏi nhiều thời gian, nhất là với những người lần đầu tiếp cận phương thức nhận tiền mới. Nhưng chính sự hỗ trợ trực tiếp từ cơ sở đã giúp tỷ lệ chi trả qua tài khoản ở Lương Sơn đạt mức cao.
Đến nay, 554 người có công ở Lương Sơn đã nhận chế độ qua tài khoản, đạt 100%. Trong 1.135 đối tượng bảo trợ xã hội, có 1.132 người nhận qua tài khoản, đạt 99,73%. Đối với 601 người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, 598 người đã được chi trả qua tài khoản, đạt 99,5%. Tính chung, tỷ lệ đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh xã hội nhận tiền qua tài khoản tại xã đạt 99,73%.
Dù vậy, mục tiêu phủ kín 100% đối tượng vẫn còn một số việc phải làm. Ở cơ sở, cán bộ chính sách, tổ dân cư và các lực lượng hỗ trợ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc giúp người dân làm quen với phương thức mới.
