Công tác phòng, chống khai thác IUU đạt nhiều kết quả tích cực

Tại phiên họp, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, công tác phòng, chống khai thác IUU đang bước vào giai đoạn cao điểm, yêu cầu sự quyết liệt, đồng bộ và thực chất từ Trung ương đến địa phương.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương bám sát tiến độ từng nhiệm vụ, không báo cáo chung chung, nội dung nào đã hoàn thành phải đưa ra khỏi kế hoạch, nội dung chưa đạt cần xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục.

Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, kể cả áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với chủ tàu cố tình không chấp hành nộp phạt, phải được thực hiện một cách kiên quyết, công khai và minh bạch.

Nhiều kết quả tích cực, chuyển biến rõ rệt

Kể từ phiên họp lần thứ 18 (ngày 22/10), các bộ, ngành và địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp, ghi nhận những chuyển biến cụ thể, tích cực trong quản lý đội tàu, giám sát hành trình và xử lý vi phạm.

Đến nay, 80.132/80.273 tàu cá (đạt 99,8%) đã được đăng ký và cập nhật lên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase); hơn 77.000 tàu cá đã được cấp phép khai thác, chiếm tỷ lệ 96,11%.

Nhiều địa phương đã chấm dứt tình trạng “tàu 3 không” (không đăng ký, không giấy phép, không đăng kiểm), đồng thời chuẩn hóa dữ liệu đội tàu, số hóa định danh tàu cá bằng VNeID, từng bước tạo nền tảng cho công tác quản lý minh bạch, hiện đại.

Bên cạnh đó, các địa phương đã triển khai thí điểm nhật ký điện tử cho tàu từ 12m trở lên, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho khối tàu từ 12–15m và xây dựng đề án giải bản tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, gắn với chính sách hỗ trợ sinh kế cho ngư dân chuyển đổi nghề phù hợp.

Cơ quan công an đã khởi tố, xử lý hình sự 9 vụ/10 đối tượng đối với hành vi vi phạm khai thác IUU (lũy kế từ ngày 1/10/2025 đến nay là 19 vụ/27 bị can); xử phạt hành chính hành vi mất kết nối VMS, vượt ranh giới trên biển.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành Quy chế quản lý, khai thác, sử dụng và hệ thống theo dõi, giám sát, cảnh báo tàu cá, cùng Quy chế sử dụng hệ thống nhật ký khai thác điện tử, những công cụ then chốt trong việc truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, chống gian lận xuất xứ, đáp ứng yêu cầu của Ủy ban châu Âu (EC).

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng kế hoạch truyền thông tổng thể về chống khai thác IUU, hướng đến ba nhóm đối tượng: người dân, cơ quan báo chí trong nước và truyền thông đối ngoại.

Tính đến nay, 21/21 tỉnh, thành phố ven biển đã triển khai kế hoạch truyền thông qua hệ thống loa phát thanh cơ sở, mạng xã hội và các phương tiện đại chúng.

Các nội dung tuyên truyền tập trung làm rõ thông điệp: phòng, chống IUU không phải là hành động đối phó nhất thời, mà là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản quốc gia, phát triển nghề cá có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.

Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương ưu tiên công tác truyền thông, coi đây là giải pháp tạo chuyển biến căn bản về nhận thức và hành động trong cộng đồng ngư dân.

Thay mặt Thủ tướng, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực, chuyển biến rõ nét của các bộ, ngành và địa phương, đồng thời nhấn mạnh công tác phòng, chống IUU đã bước đầu đạt kết quả thực chất, bền vững.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương rà soát toàn bộ kết luận chỉ đạo của Thủ tướng và Ban Chỉ đạo, tập trung hoàn thiện các quy định về đối tượng, hình thức, mức và thẩm quyền xử phạt, đồng thời sửa đổi, bổ sung các nghị định liên quan như Nghị định 37/2024/NĐ-CP và Nghị định 38/2024/NĐ-CP để bảo đảm quy định rõ ràng, thống nhất, phù hợp thực tiễn và thông lệ quốc tế.

Xây dựng kịch bản làm việc và đàm phán với EC, cập nhật đầy đủ các vấn đề EC nêu, chuẩn bị phương án giải trình và nội dung bảo vệ quan điểm của Việt Nam, trên tinh thần chủ động, minh bạch và nhất quán. Kịch bản này phải có sự tham gia đồng bộ của Trung ương, 21 tỉnh ven biển, lực lượng chức năng, các cơ quan quản lý cảng cá, doanh nghiệp chế biến, hải quan và ngư dân, thể hiện quyết tâm chính trị thống nhất từ trên xuống dưới.

Song song đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ ban hành hướng dẫn tiêu chí cảng cá đủ chuẩn, giúp các địa phương rà soát danh mục cảng, xác định rõ điểm xuất phát, neo đậu và cập bến của tàu cá, một yêu cầu trọng tâm của EC trong việc kiểm soát bốc dỡ và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu nghề cá quốc gia, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” cho toàn bộ chuỗi quản lý, từ đăng ký, giám sát hành trình, xử lý vi phạm đến chứng nhận xuất xứ. Đây sẽ là nền tảng để tăng tính minh bạch, nâng cao năng lực quản trị và tạo cơ sở pháp lý vững chắc trong đàm phán với EC.

Hướng tới ngành thủy sản phát triển bền vững

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà khẳng định, những kết quả vừa qua cho thấy sự chuyển biến tích cực và đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, thể hiện rõ tinh thần làm thật, dữ liệu thật, hiệu quả thật. Đồng thời yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương lồng ghép nội dung phát triển thủy sản bền vững vào kế hoạch kinh tế – xã hội giai đoạn 2026–2030, chú trọng quản lý theo mùa vụ và ngư trường, chuyển đổi nghề phù hợp, đầu tư hạ tầng cảng cá, phát triển nuôi biển và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng lưu ý, những nội dung hợp tác khai thác thuỷ sản với Malaysia trong thời gian vừa qua thể hiện cách làm thực chất của Việt Nam trong hợp tác nghề cá, trao đổi để tránh xâm phạm vùng biển, tổ chức đánh bắt theo đúng quy định của pháp luật quốc tế và luật pháp các quốc gia liên quan, và cần được Bộ Nông nghiệp và Môi trường bổ sung vào văn bản gửi EC.

Kết thúc phiên họp, Phó Thủ tướng đề nghị các địa phương gửi báo cáo kết quả trước 17 giờ thứ Sáu hằng tuần để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp, báo cáo Ban Chỉ đạo, đảm bảo chỉ đạo kịp thời, sát thực tế.

Đồng thời, sẽ tiến hành tổng kết giai đoạn cao điểm, biểu dương, khen thưởng tập thể, cá nhân xuất sắc và kiểm điểm nghiêm túc nơi còn tồn tại, hạn chế, nhằm thúc đẩy công tác phòng, chống IUU đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững.

Với tỷ lệ đăng ký, cấp phép tàu cá đạt gần như tuyệt đối, dữ liệu nghề cá được chuẩn hóa, hệ thống giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc được hoàn thiện, cùng sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, Việt Nam đang từng bước khẳng định quyết tâm gỡ “thẻ vàng” của EC bằng những hành động thực chất, hướng tới một ngành thủy sản hiện đại, có trách nhiệm và phát triển bền vững.