Chiêm bái ngôi đền cổ và những báu vật độc nhất vô nhị

Di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Lê Hoàn tọa lạc tại thôn Trung Lập, xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa. Đây là nơi phụng thờ Lê Đại Hành hoàng đế (tên húy Lê Hoàn) cùng thân phụ, thân mẫu, phu nhân và con trai của ông.

Theo sử liệu, Lê Hoàn sinh năm Tân Sửu (941), sau khi phò tá Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, lập nhiều công trạng, năm Tân Mùi (971), ông được phong chức Thập đạo tướng quân.

Năm 979, trong bối cảnh đất nước biến động, Lê Hoàn giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định triều chính. Đến năm Canh Thìn (980), ông lên ngôi hoàng đế, lấy thụy hiệu là Lê Đại Hành, đặt niên hiệu Thiên Phúc, mở ra triều Tiền Lê (980-1009).

Dưới thời trị vì của mình, nhà vua thực hiện nhiều cải cách quan trọng. Năm Thiên Phúc thứ 3 (982), ông cho đúc tiền Thiên Phúc, được xem là một trong những đồng tiền sớm lưu hành trong nước. Đồng thời, phát triển các trung tâm thương mại như Trường Yên, Tống Dinh, Long Biên; chú trọng nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp.

Vua Lê Đại Hành băng hà năm Ất Tỵ (1005) tại cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), thọ 65 tuổi sau 24 năm trị vì. Để tưởng nhớ công lao, người dân làng Trung Lập đã dựng miếu thờ trên mảnh đất gắn với tuổi thơ của ông. Đến thời Lý Thái Tổ, miếu được xây dựng lại; đến thời Hồng Đức (1442-1497), đền được xây dựng quy mô như ngày nay.

Theo đại diện cán bộ văn hóa xã Xuân Lập, đền thờ Lê Hoàn mang lối kiến trúc cổ đặc trưng với kết cấu “nội công ngoại quốc”. Công trình được dựng bằng gỗ lim, lợp ngói, hệ thống vì kèo, vách gỗ chạm khắc tinh xảo.

Không chỉ là một kiệt tác kiến trúc, đền thờ Lê Hoàn còn là một “bảo tàng thu nhỏ” lưu giữ những di sản vô giá. Ngoài hệ thống sắc phong, câu đối, hương án được bảo tồn nguyên vẹn, nơi đây còn cất giữ những báu vật khiến giới khoa học đặc biệt quan tâm.

​Điểm nhấn huyền bí chính là chiếc đĩa đá (đĩa ngọc) và đôi đũa hợp kim cổ. Theo ông Hoàng Hùng, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Thọ Xuân - Yên Định, chiếc đĩa ngọc có niên đại từ giai đoạn 981-1005, còn đôi đũa hợp kim được cho là vật dụng dùng để thử độc thức ăn của bậc quân vương.

Những hiện vật này không chỉ khẳng định sự quyền uy thời Tiền Lê mà còn phản ánh trình độ chế tác tinh xảo của cha ông ta cách đây một thiên niên kỷ. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho những "báu vật quốc gia" này, hiện chúng đang được bảo quản nghiêm ngặt tại trụ sở UBND xã Xuân Lập.

Hàng năm từ ngày 6 đến hết ngày 9/3 âm lịch, lễ hội đền thờ Lê Hoàn lại được tổ chức rộn ràng. Tiếng trống hội không chỉ gọi mời du khách thập phương về vãn cảnh mà còn là lời nhắc nhở hậu thế về hào khí của một vương triều cho nền độc lập, tự chủ của dân tộc.

​Đến với đền thờ Lê Hoàn, không chỉ đi lễ, mà là đi để chạm vào mạch nguồn lịch sử, để thấy giữa bộn bề hiện đại, những giá trị cốt lõi của cha ông vẫn luôn được gìn giữ vẹn nguyên trên mảnh đất Trung Lập anh hùng.