Các lỗi vi phạm phổ biến trên đường cao tốc: Cảnh báo từ thực tiễn

Cao tốc là loại hình đường bộ đặc thù, được thiết kế dành riêng cho phương tiện cơ giới chạy ở tốc độ cao, có dải phân cách, làn dừng khẩn cấp và các quy tắc vận hành riêng biệt. Việc chấp hành nghiêm quy định giao thông trên các tuyến cao tốc không chỉ giúp đảm bảo an toàn cho chính người điều khiển mà còn góp phần giảm thiểu nguy cơ tai nạn liên hoàn - loại tai nạn thường để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Sau khi Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ - với cơ chế trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe, được ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, tình hình vi phạm trật tự, an toàn giao thông nói chung, cũng như trên các tuyến cao tốc nói riêng, đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, bên cạnh những người chấp hành nghiêm, vẫn còn một số tài xế chưa nắm vững quy định hoặc cố tình vi phạm.

Theo ghi nhận của Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), những hành vi vi phạm phổ biến nhất hiện nay trên cao tốc bao gồm: chạy quá tốc độ, chuyển làn không có tín hiệu, đi ngược chiều, đi vào làn dừng khẩn cấp, lùi xe trên cao tốc và đón trả khách sai quy định. Mỗi lỗi đều tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến tai nạn nghiêm trọng, thậm chí gây hậu quả chết người.

Chạy quá tốc độ

Trong số các hành vi vi phạm, điều khiển xe chạy quá tốc độ được ghi nhận thường xuyên nhất. Dữ liệu từ hệ thống camera giám sát trên cao tốc cho thấy nhiều tài xế có tâm lý chủ quan, muốn rút ngắn thời gian di chuyển nên cố tình vượt quá giới hạn tốc độ cho phép.

Đối với ô tô, theo Nghị định 168, người điều khiển phương tiện chạy quá từ 5 đến dưới 10 km/h bị phạt từ 800.000 đến 1 triệu đồng; quá từ 10 đến 20 km/h bị phạt từ 4 đến 6 triệu đồng; quá từ 20 đến dưới 35 km/h bị phạt từ 6 đến 8 triệu đồng; và vượt quá trên 35 km/h sẽ bị phạt từ 12 đến 14 triệu đồng.

Không chỉ bị xử phạt tiền, nhiều trường hợp còn bị trừ điểm giấy phép lái xe, thậm chí tước quyền sử dụng trong thời gian nhất định nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Đây là biện pháp mạnh nhằm răn đe, song để hiệu quả thực chất, ý thức chấp hành của người lái vẫn là yếu tố then chốt.

Chuyển làn không bật tín hiệu, đi ngược chiều và lùi xe

Ngoài lỗi vượt tốc độ, chuyển làn không bật đèn xi nhan khi lưu thông trên cao tốc cũng là hành vi vi phạm phổ biến. Cục CSGT cho biết, lỗi này thường bị xử lý qua hệ thống phạt nguội. Theo quy định tại Nghị định 168, người điều khiển xe ô tô chuyển làn không đúng quy định sẽ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.

Một hành vi đặc biệt nguy hiểm là đi ngược chiều trên cao tốc. Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng trong thời gian qua. Theo quy định, tài xế vi phạm lỗi này sẽ bị phạt 35 triệu đồng và trừ 10 điểm trên giấy phép lái xe.

Không kém phần rủi ro là lỗi lùi xe trên cao tốc. Trên thực tế, nhiều trường hợp tài xế do đi quá lối ra đã lựa chọn lùi xe thay vì đi tiếp đến nút giao tiếp theo. Hành vi này bị coi là đặc biệt nguy hiểm, có thể gây ra va chạm liên hoàn ở tốc độ cao. Theo Nghị định 168, lỗi lùi xe trên cao tốc bị phạt từ 30 đến 40 triệu đồng.

Làn dừng khẩn cấp và đón trả khách sai quy định

Theo quy định, làn dừng khẩn cấp chỉ dành cho các phương tiện ưu tiên như xe cứu thương, cứu hỏa, xe quân sự hoặc những phương tiện gặp sự cố kỹ thuật buộc phải dừng tạm thời. Tuy nhiên, tại nhiều tuyến cao tốc, tình trạng tài xế lấn làn dừng khẩn cấp để vượt xe khác hoặc tránh ùn tắc vẫn diễn ra thường xuyên.

Hành vi này không chỉ gây cản trở xe cứu hộ, cứu thương mà còn tiềm ẩn nguy cơ va chạm. Mức phạt đối với lỗi lấn làn dừng khẩn cấp sai mục đích là từ 4 đến 6 triệu đồng, kèm theo trừ 2 điểm giấy phép lái xe.

Bên cạnh đó, sử dụng ô tô kinh doanh vận tải để đón, trả khách hoặc giao nhận hàng trên cao tốc cũng bị nghiêm cấm. Mức phạt cho hành vi này là từ 10 đến 12 triệu đồng đối với cá nhân, và 20 đến 24 triệu đồng đối với tổ chức.

Cần giải pháp đồng bộ để giảm thiểu vi phạm

Các hành vi vi phạm trên cao tốc đều xuất phát từ thiếu ý thức, chủ quan hoặc chưa hiểu đúng quy định pháp luật. Để hạn chế tình trạng này, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quản lý, giám sát, hạ tầng đến tuyên truyền giáo dục.

Về phía cơ quan quản lý, tăng cường hệ thống giám sát điện tử là một hướng đi cần thiết. Việc mở rộng mạng lưới camera giám sát toàn tuyến, kết hợp phạt nguội tự động, giúp nâng cao hiệu quả xử lý và tính răn đe. Cùng với đó, các biển báo, vạch kẻ đường, biển cảnh báo điện tử cần được bổ sung, sơn phản quang rõ ràng hơn tại các vị trí thường xuyên xảy ra vi phạm hoặc tai nạn.

Về mặt kỹ thuật, cần nâng cấp hạ tầng giao thông thông minh (ITS) để hỗ trợ điều tiết lưu lượng phương tiện, cảnh báo sớm khi có sự cố hoặc xe đi sai hướng. Một số tuyến cao tốc trọng điểm đã thí điểm hệ thống cảnh báo va chạm, hiển thị tốc độ khuyến nghị, góp phần giúp tài xế điều chỉnh hành vi lái xe an toàn hơn.

Cùng với việc siết chặt quản lý, công tác tuyên truyền, phổ biến quy định về giao thông trên cao tốc cần được thực hiện thường xuyên và dễ tiếp cận hơn. Theo khuyến cáo của Cục CSGT, người điều khiển phương tiện trước khi tham gia giao thông trên cao tốc cần nắm rõ thông tin tuyến đường, bao gồm chiều dài, vị trí trạm dừng nghỉ, cây xăng, số điện thoại cứu hộ và đường dây nóng để chủ động trong mọi tình huống.

Việc kiểm tra kỹ thuật phương tiện trước khi di chuyển, đảm bảo hệ thống phanh, lốp, đèn tín hiệu hoạt động tốt là yêu cầu bắt buộc. Quan trọng hơn, tài xế cần tuân thủ nghiêm các quy định, giữ khoảng cách an toàn, không sử dụng điện thoại khi lái xe, và không điều khiển phương tiện trong tình trạng mệt mỏi.

Đối với các trung tâm đào tạo lái xe, nội dung về lái xe an toàn trên cao tốc cần được đưa vào giảng dạy chuyên sâu hơn, giúp người học hiểu rõ đặc điểm tuyến đường tốc độ cao, nhận biết và xử lý các tình huống nguy hiểm.

An toàn giao thông trên cao tốc không chỉ là vấn đề của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của từng người cầm lái. Khi mỗi tài xế ý thức được rằng việc tuân thủ quy định là cách tự bảo vệ bản thân và cộng đồng, những hành vi vi phạm sẽ giảm đi đáng kể.

Trong bối cảnh hệ thống cao tốc quốc gia đang ngày càng mở rộng, hướng tới kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, việc đảm bảo văn hóa giao thông an toàn, văn minh trên các tuyến đường này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tuân thủ quy định pháp luật, lái xe đúng tốc độ, đúng làn, quan sát kỹ khi chuyển hướng... chính là yếu tố nền tảng để xây dựng một môi trường giao thông an toàn, hiện đại và có trách nhiệm.