Bước ngoặt trong chuyển đổi số giao thông công cộng Hà Nội

Đây được xem là một trong những nền tảng hạ tầng số quan trọng để Thủ đô từng bước xây dựng hệ sinh thái giao thông thông minh, hiện đại và lấy dữ liệu làm cơ sở hoạch định chính sách.

Thay đổi cách quản lý giao thông công cộng

Trong nhiều năm, hệ thống vé giấy và các phần mềm quản lý riêng lẻ khiến việc điều hành mạng lưới giao thông công cộng còn phân tán, mất nhiều thời gian đối soát và chưa khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ quản lý. Việc đưa hệ thống vé điện tử liên thông vào vận hành đã thay đổi căn bản cách thức quản trị này.

Theo Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP Hà Nội (Tramoc), lần đầu tiên, toàn bộ quy trình từ phát hành vé, thanh toán, quản lý vận hành đến nghiệm thu dịch vụ vận tải hành khách công cộng được số hóa trên cùng một nền tảng thống nhất.

Cơ quan quản lý có thể thiết lập thời gian biểu, giám sát hoạt động của các đơn vị vận tải và phê duyệt lệnh vận chuyển trên hệ thống quản trị tập trung FMC, trong khi dữ liệu vận hành được cập nhật theo thời gian thực.

Việc hình thành kho dữ liệu tập trung không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn tạo cơ sở khoa học để đánh giá hiệu quả từng tuyến xe, theo dõi nhu cầu đi lại của người dân và điều chỉnh mạng lưới vận tải công cộng phù hợp với thực tiễn. Đây cũng là nền tảng để thành phố chủ động xây dựng, điều chỉnh chính sách giá vé hoặc chính sách trợ giá trong từng giai đoạn mà không còn phụ thuộc vào quy trình xử lý thủ công như trước.

Một thay đổi đáng chú ý khác là quy trình nghiệm thu giữa cơ quan quản lý và các đơn vị vận tải được thực hiện hoàn toàn bằng phương thức điện tử. Các bước đối chiếu thủ công trước đây được loại bỏ, giúp rút ngắn chu kỳ nghiệm thu từ hằng tháng xuống thực hiện hằng ngày, đồng thời bảo đảm dữ liệu thanh quyết toán được cập nhật liên tục, minh bạch và chính xác.

Đối với doanh nghiệp vận tải, hệ thống mới cũng mang lại lợi ích rõ rệt khi toàn bộ hoạt động từ lập kế hoạch vận hành, phát hành vé, giao lệnh, quản lý nhân sự đến đối soát doanh thu đều được xử lý trên cùng một nền tảng. Việc tự động hóa các quy trình góp phần tinh gọn bộ máy, giảm áp lực nhân sự và nâng cao hiệu quả quản trị.

Ở góc độ người dân, chuyển đổi số được thể hiện qua những tiện ích trực tiếp trong quá trình sử dụng dịch vụ. Hành khách có thể thanh toán bằng thẻ giao thông, thẻ ngân hàng, thẻ ảo hoặc mã QR từ các ví điện tử; đồng thời đăng ký, mua vé, gia hạn vé trực tuyến thông qua ứng dụng hoặc website mà không cần đến quầy giao dịch. Đối với người từ 60 tuổi trở lên, việc xác thực bằng căn cước công dân cũng giúp đơn giản hóa thủ tục khi sử dụng phương tiện công cộng.

Đặc biệt, hệ thống còn áp dụng cơ chế tính giá theo quãng đường thực tế đối với vé lượt. Sau khi hành khách quét thẻ khi lên và xuống xe, hệ thống sẽ tự động tính cước theo hành trình thực tế và hoàn trả phần chênh lệch nếu số tiền tạm tính ban đầu cao hơn chi phí phải trả.

Đặt nền móng cho hệ sinh thái giao thông thông minh

Ý nghĩa lớn hơn của hệ thống vé điện tử liên thông không nằm ở việc thay thế vé giấy mà ở khả năng hình thành một nền tảng dữ liệu thống nhất cho toàn bộ mạng lưới giao thông công cộng của Hà Nội.

Ngay khi đưa vào vận hành, hệ thống đã được tích hợp để tự động xác định quãng đường di chuyển trong khu vực Vành đai 1, qua đó thực hiện chính sách miễn vé xe buýt theo nghị quyết của HĐND TP Hà Nội trong giai đoạn từ ngày 1/7/2026 đến 30/6/2027. Việc triển khai chính sách bằng dữ liệu số giúp bảo đảm tính chính xác, minh bạch và giảm đáng kể khối lượng công việc xử lý thủ công.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hà Nội Dương Đức Tuấn nhấn mạnh, hệ thống vé điện tử liên thông không chỉ là một giải pháp công nghệ mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ sinh thái giao thông thông minh của Thủ đô. Thông qua hệ thống này, người dân có thể sử dụng một tài khoản hoặc một phương thức thanh toán thống nhất để tiếp cận các loại hình vận tải công cộng hiện nay và trong tương lai.

Theo định hướng của thành phố, trong giai đoạn tiếp theo, hệ thống sẽ tiếp tục được mở rộng kết nối với đường sắt đô thị, xe đạp công cộng, taxi, xe công nghệ, đường sắt và hàng không, hướng tới hình thành một hệ sinh thái giao thông liên thông, thuận tiện và liền mạch. Xa hơn, thẻ vé điện tử còn được phát triển thành nền tảng thanh toán đa dịch vụ trong đời sống đô thị.

Việc sở hữu kho dữ liệu lớn về hành trình, lưu lượng và nhu cầu đi lại cũng sẽ giúp cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả điều hành, kiểm soát chất lượng dịch vụ, quản lý trợ giá và hoạch định chính sách phát triển vận tải hành khách công cộng trên cơ sở dữ liệu thực tiễn thay vì chủ yếu dựa vào khảo sát định kỳ như trước.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đặt mục tiêu nâng tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng, giảm phương tiện cá nhân và giảm phát thải, hệ thống vé điện tử liên thông được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những hạ tầng số quan trọng, tạo nền móng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện của lĩnh vực giao thông.

Không chỉ mang lại sự thuận tiện cho người dân hay nâng cao hiệu quả quản lý, nền tảng này còn mở ra khả năng phát triển các dịch vụ giao thông thông minh, góp phần xây dựng đô thị hiện đại và phát triển bền vững.