Bóng vải trăm năm kể chuyện danh y

Bóng cây gần ba thế kỷ giữa không gian cổ

Chùa Tượng Sơn nằm nép mình bên triền núi thuộc xã Sơn Giang (Hà Tĩnh). Lưng chùa tựa vào dãy núi xanh, phía trước hướng ra dòng sông Ngàn Phố hiền hòa, tạo nên thế đất “tựa sơn hướng thủy” hài hòa, mang đến vẻ thanh tịnh và cổ kính.

Theo sử liệu, chùa được xây dựng vào thời Hậu Lê, dưới triều vua Lê Dụ Tông, khoảng thế kỷ XVIII. Người khởi tâm dựng chùa là bà ngoại của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

Từ thuở ban đầu, nơi đây không chỉ là chốn thờ Phật mà còn là không gian sinh hoạt tâm linh của hai dòng họ gắn bó với cuộc đời vị danh y: họ Bùi - họ ngoại và họ Lê Hữu - họ nội.

Trải qua bao thăng trầm của thời gian, chùa Tượng Sơn vẫn giữ được nét cổ kính và trầm mặc riêng. Trong khuôn viên rộng rãi, những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi vươn tán xanh mát, tạo nên không gian thanh bình, tĩnh lặng, góp phần làm nên vẻ linh thiêng và cổ kính cho ngôi chùa.

Nổi bật giữa khoảng sân chùa Tượng Sơn là cây vải cổ thụ gần 300 năm tuổi. Theo lời kể của người dân địa phương, cây được ươm từ hạt giống mà Hải Thượng Lãn Ông mang từ quê nội Hưng Yên vào vùng Hương Sơn khi ông về đây sinh sống, hành nghề y.

Từ một mầm cây nhỏ bé, qua năm tháng, cây vải lớn dần, bén rễ sâu vào lòng đất. Cũng như cuộc đời của vị danh y, cây đã bền bỉ gắn bó với mảnh đất này qua nhiều thế hệ.

Hiện cây cao hơn 15 mét, thân có chu vi hơn 2 mét. Những cành vải vươn rộng, tán lá xanh rợp, tạo thành khoảng bóng mát lớn giữa sân chùa. Thân cây xù xì, rêu phong phủ kín, in đậm dấu vết của thời gian.

Dưới tán vải cổ thụ, không gian dường như lắng lại. Nhiều du khách khi tìm về chùa Tượng Sơn thường dừng chân khá lâu nơi đây, lặng ngắm cây cổ thụ và lắng nghe câu chuyện về Hải Thượng Lãn Ông, bậc danh y suốt đời tận tâm vì người bệnh.

Nơi lưu dấu những năm tháng cứu người

Nhắc đến chùa Tượng Sơn, người dân nơi đây không chỉ nhớ đến một ngôi chùa cổ kính mà còn nhắc đến nơi gắn bó sâu sắc với cuộc đời của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

Theo các tài liệu lịch sử, trong khoảng thời gian từ năm 1760 đến năm 1786, đại danh y đã sống và làm việc tại vùng đất này. Chùa Tượng Sơn khi ấy trở thành nơi ông mở phòng mạch, bốc thuốc chữa bệnh cho người dân trong vùng.

Trong không gian thanh tịnh của ngôi chùa, ngày ngày ông bắt mạch, kê đơn cứu người. Không phân biệt giàu nghèo, ai tìm đến cũng được ông tận tình chữa trị. Danh tiếng về tài năng và y đức của ông vì thế ngày càng lan rộng khắp vùng Nghệ Tĩnh, thu hút nhiều người bệnh từ các nơi tìm đến.

Không chỉ hành nghề y, Hải Thượng Lãn Ông còn dành nhiều thời gian nghiên cứu dược liệu bản địa. Núi rừng Hương Sơn với hệ thực vật phong phú đã trở thành nguồn dữ liệu quý giá giúp ông tìm hiểu và ghi chép về nhiều vị thuốc.

Trong những năm tháng sống tại đây, ông miệt mài nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm y học và để lại nhiều công trình có giá trị lớn. Tiêu biểu nhất là bộ “Hải Thượng Y tông tâm lĩnh” công trình đồ sộ gồm 28 tập, 66 quyển, được xem như một “bách khoa thư” của y học cổ truyền Việt Nam.

Nhiều người cho rằng chính không gian yên tĩnh của chùa Tượng Sơn là nơi ông từng ngồi viết nên những trang y thư quan trọng. Và cây vải cổ thụ giữa sân chùa cũng lặng lẽ chứng kiến quãng thời gian miệt mài ấy.

Chứng nhân lặng thầm của thời gian

Theo Đại đức Thích Ngộ An - Phó Trụ trì chùa Tượng Sơn, trong khuôn viên chùa hiện có khoảng 80 cây cổ thụ, nhiều cây đã có tuổi đời từ 200 đến gần 300 năm. Tuy nhiên, cây vải vẫn được xem là đặc biệt nhất bởi gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Hải Thượng Lãn Ông.

“Cây vải này không chỉ là một cổ thụ lâu năm mà còn là chứng tích lịch sử. Mỗi khi nhắc đến cây, người dân lại nhớ đến Hải Thượng Lãn Ông và những năm tháng ông chữa bệnh cứu người tại vùng đất Hương Sơn”, Đại đức Thích Ngộ An chia sẻ.

Để gìn giữ giá trị lịch sử và cảnh quan của ngôi chùa, nhà chùa luôn chú trọng chăm sóc, bảo tồn hệ thống cây cổ thụ, trong đó có cây vải. Việc bảo tồn không chỉ nhằm duy trì không gian xanh mà còn góp phần lưu giữ những dấu tích văn hóa gắn với cuộc đời vị danh y.

Dưới tán vải cổ thụ, pho tượng Hải Thượng Lãn Ông được đặt trang trọng như một sự tưởng nhớ đến tấm gương y đức và cuộc đời tận tụy vì người bệnh. Trải qua bao biến thiên của thời gian, cây vải vẫn xanh tốt, bền bỉ trước nắng gió miền Trung. Mỗi mùa hè, những chùm vải chín đỏ lại điểm sắc giữa tán lá xanh, làm bừng sáng khoảng sân chùa cổ.

Với người dân địa phương, những trái vải ấy không chỉ là sản vật của thiên nhiên mà còn được xem như lộc lành của đất trời. Nhiều du khách khi tìm về chùa Tượng Sơn cũng thường dừng chân dưới tán cây cổ thụ, lắng nghe câu chuyện về Hải Thượng Lãn Ông, bậc danh y suốt đời tận tâm vì người bệnh.

Gần ba thế kỷ trôi qua, cây vải cổ thụ vẫn lặng lẽ tỏa bóng giữa sân chùa. Như một nhân chứng của thời gian, cây không chỉ lưu giữ ký ức lịch sử mà còn gợi nhắc hậu thế về giá trị bền vững của y đức, lòng nhân ái và tinh thần phụng sự con người mà Hải Thượng Lãn Ông đã để lại cho đời sau.