Bổ sung quy định chấm dứt việc nuôi con nuôi để bảo đảm quyền lợi của trẻ em

Sáng 19/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình và Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).

Bổ sung nhiều quy định về nuôi con nuôi

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 4 chương, 31 điều; sửa đổi 23 điều, bổ sung 8 điều, lược bỏ 29 điều, giảm 21 điều so với Luật hiện hành.

Về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo quy định đối tượng được nhận làm con nuôi phải là trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em, trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình.

Quy định này nhằm bảo đảm chỉ những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi; tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, tránh việc tách trẻ em khỏi gia đình gốc khi không cần thiết.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định về sự tham gia của người làm công tác xã hội trong quá trình giải quyết việc nuôi con nuôi và sau khi việc nuôi con nuôi được giải quyết. Đối tượng tham gia gồm người làm công tác xã hội theo quy định của pháp luật về công tác xã hội; người làm công tác bảo vệ trẻ em, công tác văn hóa - xã hội cấp xã.

Theo dự thảo, người làm công tác xã hội hỗ trợ giải quyết việc nuôi con nuôi theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền và cá nhân liên quan, nhằm nâng cao chất lượng giải quyết việc nuôi con nuôi, theo dõi tình hình phát triển của con nuôi và hỗ trợ con nuôi tìm kiếm thông tin về nguồn gốc. Người làm công tác xã hội được hưởng thù lao theo từng trường hợp cụ thể.

Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với trường hợp con nuôi chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù; cha, mẹ nuôi bị kết án về tội ngược đãi, hành hạ con nuôi.

Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em chưa thành niên khi cha, mẹ nuôi qua đời, không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc việc tiếp tục sống cùng cha, mẹ nuôi không bảo đảm môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, dự thảo Luật quy định trách nhiệm của Bộ Tư pháp, Bộ Y tế, Bộ Ngoại giao và Bộ Công an trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi. Đây là lĩnh vực liên quan đến quyền con người, quyền công dân và việc thực hiện Công ước La Hay năm 1993 về Bảo vệ trẻ em và Hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế.

Đề nghị làm rõ căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi.

Dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật được thực hiện đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội.

Về bảo đảm quyền biết về nguồn gốc của người được nhận làm con nuôi (Điều 7), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi, điều kiện và trình tự tiếp cận thông tin về nguồn gốc. Theo cơ quan thẩm tra, việc này nhằm bảo đảm quyền biết về nguồn gốc được thực hiện trên thực tế, đáp ứng yêu cầu bảo quản thông tin về nguồn gốc trẻ em tại Điều 30 Công ước La Hay năm 1993.

Đối với điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14), cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, cân nhắc quy định người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình hoặc về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình. Đồng thời, điều kiện nhận con nuôi cần được xem xét để không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế theo quy định của Luật Trẻ em.

Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi (Điều 26), Ủy ban đề nghị thống nhất thời điểm xác lập quan hệ pháp lý, phát sinh quyền, nghĩa vụ và hiệu lực của quyết định nuôi con nuôi.

Đối với quy định tại khoản 2 Điều 26, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, rà soát trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi, bảo đảm thống nhất với Luật Hôn nhân và gia đình về quyền, nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôi dưỡng con sau khi ly hôn.

Riêng về chấm dứt việc nuôi con nuôi (Điều 27), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc chỉ quy định chấm dứt việc nuôi con nuôi trong trường hợp cả cha nuôi và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo, đồng thời không còn khả năng chăm sóc trẻ em.

Theo cơ quan thẩm tra, quy định này cần bảo đảm môi trường gia đình ổn định, bền vững, phù hợp với mục đích nuôi con nuôi tại Điều 2 của dự thảo Luật và tính nhân văn của chính sách.

Bên cạnh đó, Ủy ban đề nghị làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với từng trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 27. Việc này nhằm bảo đảm tính minh bạch của quy định pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi.