Bia Ma Nhai - chứng tích lịch sử về chủ quyền dân tộc

Theo các tài liệu lịch sử, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là hiện vật gốc độc bản còn được bảo tồn nguyên vẹn đến nay. Đây được xem là một trong những bia Ma Nhai cổ nhất khu vực miền Trung và hiện là bia Ma Nhai có niên đại cổ thứ hai tại Việt Nam.

Bia gắn liền với sự kiện lịch sử diễn ra dưới triều Trần vào năm 1335. Khi đó, Thượng hoàng Trần Minh Tông trực tiếp chỉ huy quân đội tiến đánh Ai Lao tại vùng Mật Châu, Kiềm Châu - khu vực thuộc Con Cuông, Tương Dương của Nghệ An ngày nay.

Sau khi chiến thắng trở về, nhằm khẳng định uy quyền quốc gia và thể hiện quyết tâm bảo vệ bờ cõi, Thượng hoàng Trần Minh Tông đã giao cho Phát vận sứ, Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn biên soạn bài ký công để khắc lên vách núi đá tại khu vực Thành Nam, xã Con Cuông ngày nay.

Điểm đặc biệt của bia Ma Nhai là toàn bộ nội dung được khắc trực tiếp lên vách đá tự nhiên. Văn bia gồm 14 dòng với 155 chữ Hán, có chiều rộng khoảng 1,55m và cao hơn 2,1m. Các ký tự được chạm khắc theo lối chữ chân phương, sắc nét, thể hiện sự uy nghiêm và bề thế của văn bia thời Trần.

Dù trải qua gần 7 thế kỷ cùng sự khắc nghiệt của thời tiết và thiên nhiên, những dòng chữ trên vách đá vẫn còn khá rõ nét nhờ được che chắn bởi địa hình núi đá và hệ thống cây rừng tự nhiên.

Giới nghiên cứu đánh giá, trong hệ thống văn bia cổ Việt Nam hiện còn lưu giữ, bia Ma Nhai kỷ công bi văn thời Trần là văn bia duy nhất gắn trực tiếp với công cuộc bảo vệ biên cương dưới thời các vị vua Trần, đặc biệt là Thượng hoàng Trần Minh Tông.

Không chỉ ghi dấu chiến công quân sự, tấm bia còn được xem như bản tuyên ngôn khẳng định chủ quyền lãnh thổ, thể hiện ý chí giữ nước và tinh thần độc lập dân tộc của Đại Việt thời bấy giờ.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và khoa học, năm 2011 bia Ma Nhai được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Đến năm 2025, hiện vật tiếp tục được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Hoài An - Bí thư Đảng ủy xã Con Cuông - cho rằng việc bia Ma Nhai được công nhận là Bảo vật quốc gia không chỉ khẳng định giá trị đặc biệt của di sản, mà còn tạo điều kiện thuận lợi để địa phương đẩy mạnh công tác bảo tồn, nghiên cứu và quảng bá di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Theo ông An, đây cũng là nguồn tư liệu quý góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, bồi đắp niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Tại buổi lễ, ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An đề nghị địa phương tiếp tục quan tâm gìn giữ nguyên trạng di tích, bảo vệ cảnh quan và không gian văn hóa lịch sử quanh khu vực bia Ma Nhai; đồng thời từng bước đầu tư, quy hoạch để nơi đây trở thành điểm đến văn hóa - lịch sử mang tầm vóc quốc gia.

Lãnh đạo tỉnh Nghệ An cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn công tác bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng lịch sử, văn hóa của Con Cuông để tạo động lực phát triển bền vững cho địa phương.