Xuất nhập khẩu 4 tháng đầu năm tăng gần 25%, thu ngân sách hải quan đạt hơn 166.000 tỷ đồng

Nhập khẩu máy móc, nguyên liệu tăng mạnh, tạo động lực cho nguồn thu

Theo số liệu của Cục Hải quan, hết tháng 4/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 345,68 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 169,02 tỷ USD, còn nhập khẩu đạt 176,66 tỷ USD.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế đạt khoảng 61 tỷ USD, tăng 24,3%. Nhờ đó, số thu ngân sách nhà nước của ngành Hải quan tính đến ngày 30/4/2026 đạt 166.301 tỷ đồng, bằng 36,9% dự toán và tăng 16,5% so với cùng kỳ năm trước.

Theo Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, dù kim ngạch chịu thuế tăng mạnh nhưng tốc độ tăng thu ngân sách thấp hơn do tác động từ các chính sách ưu đãi doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa nhập khẩu theo hướng ưu tiên tư liệu sản xuất và phục vụ đầu tư công đã góp phần bù đắp đáng kể phần hụt thu.

Cụ thể, nhóm nguyên liệu, máy móc thiết bị và phụ tùng phục vụ sản xuất như hóa chất, chất dẻo, sắt thép, linh kiện điện tử, phụ tùng ô tô… đạt trị giá 30,8 tỷ USD, chiếm khoảng 53% tổng kim ngạch nhập khẩu có thuế. Nhóm hàng này tăng 20,8% so với cùng kỳ và đóng góp khoảng 14.018 tỷ đồng cho ngân sách.

Bên cạnh đó, nhập khẩu ô tô nguyên chiếc tiếp tục là điểm sáng của nguồn thu ngân sách. Trong 4 tháng đầu năm, cả nước nhập khẩu hơn 72.665 xe với tổng trị giá khoảng 1,8 tỷ USD. Dù sản lượng chỉ tăng 11,9%, trị giá nhập khẩu lại tăng tới 26,8%, giúp tăng thu ngân sách khoảng 2.210 tỷ đồng.

Ngoài ra, việc Chính phủ đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đã tạo lực cầu lớn đối với máy móc, thiết bị nhập khẩu phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm. Đây được xem là yếu tố quan trọng bù đắp cho mức giảm 7,6% của thuế tiêu thụ đặc biệt, tương ứng giảm khoảng 955 tỷ đồng.

Đáng chú ý, một số nhóm hàng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến như đá quý, kim loại quý tăng 904,4% về trị giá, giúp tăng thu khoảng 2.752 tỷ đồng; sản phẩm khác từ dầu mỏ tăng 93,5%, đóng góp thêm khoảng 1.448 tỷ đồng cho ngân sách.

Theo bà Trần Thị Kim Hà, Tổ trưởng Tổ dự toán - Tổng hợp, Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, nguồn thu của ngành Hải quan đang chuyển dịch theo hướng bền vững hơn khi gắn với chu kỳ sản xuất và đầu tư. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào một số nhóm hàng chủ lực như ô tô hay linh kiện điện tử cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi thị trường biến động hoặc xuất hiện các rào cản kỹ thuật mới.

Áp lực hụt thu lớn do giảm thuế và biến động thương mại quốc tế

Dù kết quả 4 tháng đầu năm khá tích cực, ngành Hải quan vẫn đối mặt nhiều sức ép trong mục tiêu hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách 516.500 tỷ đồng năm 2026.

Theo ghi nhận, sản lượng dầu thô nhập khẩu trong tháng 4/2026 giảm 7,7% so với tháng trước và giảm tới 23,2% so với cùng kỳ năm 2025, khiến nguồn thu ngân sách giảm khoảng 1.030 tỷ đồng. Tình trạng sụt giảm nhập khẩu dầu thô diễn ra tại nhiều địa bàn trọng điểm như Hải Phòng, Hưng Yên, Thanh Hóa và Hà Tĩnh.

Cùng với đó, việc thực hiện các chính sách giảm thuế đối với xăng dầu và nhiên liệu bay xuống 0% theo Quyết định số 482/QĐ-TTg và Nghị quyết số 19/2026/QH16 được ước tính sẽ làm hụt thu ngân sách từ 8.600 đến 11.000 tỷ đồng trong giai đoạn từ cuối tháng 3 đến hết tháng 6/2026.

Không chỉ chịu tác động từ biến động năng lượng, nguồn thu ngân sách còn chịu áp lực từ các biện pháp phòng vệ thương mại mới. Điển hình là Quyết định số 612/QĐ-BCT áp dụng biện pháp chống lẩn tránh phòng vệ thương mại tạm thời đối với thép cán nóng (HRC) nhập khẩu từ Trung Quốc với mức thuế lên tới 27,83%.

Theo đánh giá của cơ quan Hải quan, mức thuế cao có thể khiến lượng nhập khẩu mặt hàng này giảm trong thời gian tới. Đồng thời, chính sách thuế đối ứng từ Hoa Kỳ cũng có nguy cơ làm giảm kim ngạch xuất khẩu, từ đó tác động ngược tới nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước.

Bà Trần Thị Kim Hà cho biết, áp lực hụt thu cơ học từ chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng trong cả năm 2026 được ước tính lên tới khoảng 56.400 tỷ đồng.

Để đảm bảo mục tiêu thu ngân sách, ngành Hải quan đang triển khai quyết liệt Chỉ thị số 3366/CT-CHQ, tập trung ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu nhằm phát hiện gian lận trị giá, mã hàng; đồng thời tăng cường kết nối với hệ thống ngân hàng để mở rộng thông quan điện tử 24/7.

Cơ quan Hải quan cũng chủ động xây dựng các kịch bản điều hành thu theo từng địa bàn và nhóm hàng trọng điểm, tăng cường rà soát nợ thuế, áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ và siết chặt quản lý quy trình thủ tục hải quan nhằm tối ưu nguồn thu ngân sách trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị quốc tế còn nhiều biến động.