Xuất khẩu rau quả định vị lại vị thế tại thị trường khó tính

Theo số liệu cập nhật từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính), xuất khẩu rau quả Việt Nam 10 tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 7,05 tỷ USD, đánh dấu mức tăng trưởng đáng chú ý 14,6% so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng mừng là sự tăng trưởng này không chỉ phụ thuộc vào thị trường truyền thống như Trung Quốc mà còn ghi nhận những bước tiến ấn tượng tại các thị trường được mệnh danh là khó tính nhất thế giới, đòi hỏi tiêu chuẩn chất lượng cao và quy trình kiểm soát nghiêm ngặt.

Hiện nay, cơ quan quản lý nhà nước phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội Rau quả Việt Nam đang chủ động điều chỉnh chiến lược xuất khẩu. Trong đó, tập trung phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đồng thời đầu tư cơ sở đóng gói, kho lạnh và mở rộng thị trường sang Mỹ, EU và Trung Đông, nhằm giảm sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Theo thông tin từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam, thời gian qua, khối doanh nghiệp xuất khẩu đã rất chủ động và đầu tư mạnh mẽ vào sản xuất. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng chủ lực như sầu riêng, chuối, xoài, dừa… chủ động đầu tư vào vùng trồng chất lượng cao, áp dụng công nghệ bảo quản lạnh tiên tiến, và chuẩn hóa mã vùng trồng để đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc.

Còn các doanh nghiệp chế biến sâu tập trung vào các sản phẩm giá trị gia tăng như đóng hộp, sấy dẻo, và cắt sẵn để phục vụ nhu cầu tiện lợi của thị trường phương Tây, phù hợp với xu hướng tiêu dùng "healthy" và thân thiện với môi trường.

Đồng thời, nhiều doanh nghiệp logistics cũng nâng cấp hệ thống kho lạnh và tối ưu hóa quy trình vận chuyển lạnh để đảm bảo chất lượng hàng hóa được giữ nguyên từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng cuối cùng.

Để đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU, nhiều doanh nghiệp phải tái cấu trúc toàn bộ quy trình, từ việc hợp tác với nông dân ngay từ khâu gieo hạt để kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đến đầu tư dây chuyền sấy lạnh và đóng gói hút chân không trị giá hàng chục tỷ đồng.

Chi phí đầu tư ban đầu rất lớn, nhưng đây là con đường duy nhất để thoát khỏi vòng luẩn quẩn xuất khẩu thô giá rẻ và xây dựng niềm tin thương hiệu bền vững tại các thị trường khó tính". Đồng thời, sự chủ động nắm bắt các rào cản kỹ thuật phi thuế quan và xây dựng mã số vùng trồng là yếu tố sống còn quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trong tương lai.

Trong khi đó, theo đại diện của các nhà phân phối nông sản, thành công không chỉ nằm ở việc bán được hàng, mà còn ở khả năng duy trì chuỗi cung ứng ổn định với chất lượng đồng đều quanh năm. Các đơn vị này ưu tiên các đối tác có khả năng cung ứng đủ lớn, tuân thủ nghiêm ngặt các chứng nhận quốc tế, bởi vì người tiêu dùng đang tìm kiếm giá trị thực: an toàn, chất lượng cao và minh bạch nguồn gốc.

Các chuyên gia kinh tế cũng cảnh báo, mặc dù xuất khẩu sang Trung Quốc vẫn chiếm tỷ trọng lớn, việc đa dạng hóa sang Mỹ, EU, Trung Đông là cần thiết để giảm thiểu rủi ro từ biến động địa chính trị, thay đổi thuế quan và rủi ro mùa vụ. Áp lực về giá, chi phí vận chuyển lạnh và nhu cầu đầu tư vùng nguyên liệu chuẩn cao đang tạo ra rào cản lớn, có thể khiến doanh nghiệp nhỏ khó theo kịp nếu không có sự hỗ trợ kịp thời từ nhà nước hoặc tham gia vào các chuỗi liên kết giá trị chặt chẽ.