"Xe tiện chuyến" và sự cạnh tranh thiếu công bằng trên thị trường vận tải

Chênh lệch về nghĩa vụ giữa các chủ thể kinh doanh vận tải

Nhiều năm qua, thị trường vận tải tồn tại một thực tế là một bộ phận xe biển trắng và xe đăng ký vận tải nội bộ vẫn tham gia vận chuyển hành khách hoặc hàng hóa dưới nhiều hình thức như "xe ghép", "xe tiện chuyến", nhận đặt chỗ, thu tiền hoặc chở hàng thuê. Dù thực hiện hoạt động vận chuyển có thu tiền tương tự hoạt động kinh doanhvận tải, các phương tiện này lại không thực hiện đầy đủ các điều kiện pháp lý mà doanh nghiệp vận tải chính thức phải tuân thủ.

Trong khi doanh nghiệp vận tải hợp pháp phải đăng ký kinh doanh, gắn phù hiệu theo quy định, đáp ứng các điều kiện về phương tiện, người lái, hành trình, bến bãi, thực hiện nghĩa vụ thuế, bảo hiểm và nhiều quy định quản lý khác, thì xe kinh doanh trá hình lại có thể hoạt động với chi phí tuân thủ thấp hơn.

Sự khác biệt về nghĩa vụ cũng dẫn tới sự khác biệt về chi phí tuân thủ. Trong khi doanh nghiệp vận tải hợp pháp phải đầu tư để đáp ứng đầy đủ các điều kiện kinh doanh theo quy định, một số phương tiện hoạt động trá hình lại không phải thực hiện những yêu cầu tương ứng, từ đó tạo ra lợi thế về chi phí.

Nhiều doanh nghiệp vận tải cho rằng vấn đề không chỉ dừng ở việc xử lý một hành vi vi phạm riêng lẻ mà còn liên quan đến việc bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng. Theo đó, khi các chủ thể cùng tham gia một thị trường nhưng không cùng thực hiện các nghĩa vụ pháp lý, mục tiêu xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch sẽ gặp nhiều thách thức.

Bên cạnh tác động tới môi trường cạnh tranh, sự tồn tại của xe kinh doanh vận tải trá hình cũng khiến công tác quản lý hoạt động vận tải trở nên phức tạp hơn. Khi vẫn còn phương tiện tham gia vận tải nhưng chưa được quản lý theo đúng loại hình hoạt động, việc theo dõi, thống kê và tổ chức thị trường sẽ gặp nhiều khó khăn.

Những thách thức đặt ra trong công tác quản lý vận tải

Hệ lụy của xe kinh doanh vận tải trá hình không chỉ dừng lại ở câu chuyện cạnh tranh giữa các đơn vị kinh doanh. Tại các đô thị lớn, tình trạng xe đón trả khách tùy tiện, dừng đỗ tại các vị trí không phù hợp, len lỏi vào khu dân cư, trước bệnh viện, trường học hoặc khu vực bến xe đã và đang tạo thêm áp lực đối với hạ tầng giao thông, làm gia tăng nguy cơ ùn tắc và ảnh hưởng đến trật tự đô thị.

Đối với xe đăng ký vận tải nội bộ nhưng thực tế lại chở hàng thuê, khoảng trống quản lý còn đặt ra nhiều thách thức trong công tác theo dõi hoạt động, kiểm soát lưu thông cũng như truy trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Nếu phương tiện hoạt động không đúng phạm vi đăng ký, cơ quan chức năng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong quá trình xác minh và xử lý.

Thực tế cho thấy, việc xử lý xe kinh doanh vận tải trá hình không đơn thuần là câu chuyện tuần tra trên đường. Thách thức lớn hơn nằm ở dữ liệu quản lý và khả năng xác minh hoạt động kinh doanh của phương tiện. Nếu chỉ dựa vào lực lượng kiểm tra trực tiếp trên đường, hiệu quả phát hiện và xử lý sẽ khó đáp ứng yêu cầu thực tế.

Bên cạnh hoạt động kiểm tra, xử lý của lực lượng chức năng, vai trò của chính quyền địa phương cần được phát huy trong công tác quản lý xe kinh doanh vận tải trá hình. Với lợi thế nắm thông tin về chủ xe, hộ kinh doanh và doanh nghiệp trên địa bàn, chính quyền địa phương có điều kiện thuận lợi hơn trong việc tuyên truyền, rà soát và phối hợp chấn chỉnh vi phạm.

Bởi vậy, cùng với việc hoàn thiện quy định pháp luật, yêu cầu đặt ra là tăng cường cơ chế phối hợp giữa lực lượng công an, ngành xây dựng, cơ quan thuế và chính quyền địa phương trong quản lý dữ liệu, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Từ ngày 15/8/2026, Nghị định số 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe chính thức có hiệu lực, tiếp tục siết chặt quản lý hoạt động vận tải hành khách theo hợp đồng nhằm ngăn chặn tình trạng kinh doanh vận tải trá hình.

Đáng chú ý, nghị định bổ sung mức phạt từ 12 đến 14 triệu đồng đối với người điều khiển ô tô không kinh doanh vận tải nhưng thực hiện hành vi chở người có thu tiền hoặc xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách ngoài hợp đồng vận tải đã ký kết. Đồng thời, các hành vi đón, trả khách tại trụ sở chính, chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc các địa điểm cố định khác trái quy định cũng sẽ bị xử lý nghiêm.

Việc bổ sung chế tài được kỳ vọng sẽ tạo thêm công cụ pháp lý trong quản lý hoạt động vận tải. Cùng với việc hoàn thiện quy định xử phạt, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, hướng tới xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch, bình đẳng và lành mạnh hơn trên thị trường vận tải nói chung.