Tương lai bất định của tuần dương hạm hạt nhân Nga

Hãng thông tấn TASS ngày 30/10 dẫn lời Vladimir Maltsev, người đứng đầu Phong trào hỗ trợ hạm đội toàn Nga, cho biết một ủy ban đặc biệt đã sơ bộ đánh giá việc sửa chữa và hiện đại hóa tuần dương hạm hạt nhân Pyotr Velikiy là không hợp lý do tình trạng hao mòn của con tàu.

Ông Maltsev khi đó nhấn mạnh quyết định cuối cùng chưa được công bố. Tuy nhiên, trong phát biểu sau đó với RIA Novosti, được báo Vzglyad dẫn lại, ông phủ nhận việc đã có quyết định về tương lai chiến hạm, kể cả quyết định sơ bộ. Ông cho rằng Nga cần bảo tồn các tuần dương hạm thuộc Đề án 1144.

Những thông tin trái chiều khiến số phận Pyotr Velikiy tiếp tục để ngỏ, trong bối cảnh hải quân Nga phải cân đối nguồn lực để duy trì các chiến hạm cỡ lớn được thiết kế từ thời Liên Xô.

Pyotr Velikiy thuộc Đề án 1144.2 Orlan, được NATO gọi là lớp Kirov. Gia nhập Hạm đội phương Bắc năm 1998, đây là một trong những tàu chiến mặt nước lớn nhất thế giới, không tính tàu sân bay.

Chiến hạm từng thực hiện nhiều chuyến triển khai xa căn cứ Severomorsk, tham gia diễn tập trên đại dương và hoạt động tại Địa Trung Hải trong chiến dịch quân sự của Nga ở Syria. Theo Naval News, tàu neo tại Severomorsk từ cuối năm 2022, chờ quyết định về chương trình đại tu.

Kế hoạch ban đầu là hiện đại hóa Pyotr Velikiy sau khi hoàn thành công việc trên tàu cùng lớp Admiral Nakhimov. Cách bố trí này nhằm giúp hải quân Nga duy trì ít nhất một tuần dương hạm hạt nhân trong thời gian chiếc còn lại được sửa chữa.

Tuy nhiên, quá trình nâng cấp Admiral Nakhimov liên tục kéo dài, khiến lịch trình dành cho Pyotr Velikiy bị xáo trộn. Trong lúc chờ đợi, tình trạng kỹ thuật của chiến hạm tiếp tục trở thành vấn đề cần xem xét.

Chương trình hiện đại hóa Admiral Nakhimov được triển khai từ năm 2013 và nhiều lần lùi thời hạn hoàn thành. Hạm đội phương Bắc hồi tháng 6 thông báo con tàu bước vào giai đoạn thử nghiệm cuối cùng sau sửa chữa, nâng cấp.

Naval News nhận định thời gian thi công kéo dài cùng chi phí lớn của Admiral Nakhimov làm gia tăng sức ép đối với phương án nâng cấp Pyotr Velikiy. Việc khôi phục một chiến hạm đã hoạt động nhiều năm không chỉ đòi hỏi thay vũ khí, mà còn phải xử lý các hệ thống kỹ thuật và thiết bị đã xuống cấp.

Hỏa lực chủ lực của Pyotr Velikiy hiện gồm 20 tên lửa diệt hạm siêu âm P-700 Granit. Tàu còn được trang bị hệ thống phòng không S-300FM, tên lửa phòng không tầm ngắn Kinzhal và các tổ hợp phòng thủ tầm gần Kortik.

Nếu được nâng cấp theo hướng tương tự Admiral Nakhimov, các bệ phóng Granit có thể được thay bằng 80 ống phóng thẳng đứng đa năng. Cấu hình này cho phép triển khai nhiều loại vũ khí, gồm tên lửa hành trình Kalibr, tên lửa diệt hạm siêu âm Oniks và tên lửa siêu vượt âm Zircon.

Các hệ thống radar, thông tin liên lạc và phòng không cũng cần được hiện đại hóa để phù hợp với cấu hình vũ khí mới. Đây là chương trình cải tạo sâu, thay vì chỉ kéo dài thời hạn sử dụng của con tàu.

Khả năng Pyotr Velikiy không được nâng cấp đặt ra bài toán duy trì lực lượng tàu mặt nước cỡ lớn của Nga. Trong bốn tuần dương hạm lớp Kirov được đóng, hai chiếc Admiral Ushakov và Admiral Lazarev đã bị loại biên, còn Admiral Nakhimov trải qua chương trình đại tu kéo dài.

Nếu Pyotr Velikiy rời biên chế, Admiral Nakhimov sẽ trở thành chiếc duy nhất của lớp còn được duy trì. Nga còn hai tuần dương hạm lớp Slava là Marshal Ustinov và Varyag, song cả hai cũng đã phục vụ hàng chục năm.

Hạm đội tàu mặt nước Nga còn chịu tổn thất trong xung đột Ukraine, trong đó có tuần dương hạm Moskva bị chìm ở Biển Đen năm 2022.

Theo Naval News, việc mất tàu và tình trạng già hóa của các chiến hạm thời Liên Xô khiến nhu cầu thay thế, hiện đại hóa ngày càng lớn.

Nhiều khu trục hạm lớp Udaloy, vốn đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động xa bờ, cũng cần được nâng cấp để tiếp tục phục vụ. Tuy nhiên, những chương trình này đòi hỏi kinh phí, nhân lực kỹ thuật và năng lực nhà máy đóng tàu trong thời gian dài.

Trong khi đó, các chương trình đóng mới tàu mặt nước của Nga tập trung vào những lớp nhỏ hơn, như khinh hạm Admiral Gorshkov và tàu hộ vệ Steregushchiy, Gremyashchiy. Naval News nhận định xu hướng này có thể khiến cơ cấu hạm đội thay đổi, với số lượng chiến hạm cỡ lớn giảm dần.

Nga đồng thời tiếp tục đầu tư cho lực lượng tàu ngầm, gồm tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo lớp Borei và tàu ngầm hạt nhân đa nhiệm lớp Yasen. Theo chuyên trang, ưu tiên này cũng ảnh hưởng đến nguồn lực dành cho các chương trình tàu mặt nước.

Dù tương lai Pyotr Velikiy chưa rõ ràng, ông Maltsev vẫn ủng hộ phương án giữ lại chiến hạm. Ông cho rằng khi hoạt động cùng Admiral Nakhimov sau nâng cấp, hai tuần dương hạm hạt nhân có thể tạo thành một nhóm tàu với hỏa lực mạnh.