Từ gỡ “thẻ vàng” IUU đến trách nhiệm giữ biển

Đối với ngư dân Thanh Hóa, mỗi chuyến ra khơi giờ đây đã mang một tâm thế mới. Không còn cảnh đi biển tự do hay phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm cá nhân, từng hành trình của người đi biển đã được đưa vào một hệ thống quản lý chặt chẽ từ lúc xuất bến, đánh bắt cho đến khi cập cảng bốc dỡ hải sản. Những thủ tục như kiểm tra điều kiện an toàn, bật thiết bị giám sát hành trình (VMS), ghi chép nhật ký khai thác hay thực hiện thủ tục qua hệ thống eCDT dần trở thành thói quen quen thuộc với các chủ tàu.

Thanh Hóa hiện có hơn 6.000 tàu cá hoạt động trên vùng biển dài hơn 102 km. Việc quản lý chặt chẽ từng phương tiện là yêu cầu bắt buộc để chống khai thác IUU. Tính đến nay, 100% tàu thuộc diện đăng ký của tỉnh đã được cập nhật trên hệ thống dữ liệu VNFishbase. Thông qua hệ thống eCDT, hàng ngàn lượt tàu đã làm thủ tục xuất nhập cảng, kiểm soát hàng ngàn tấn thủy sản. Đáng chú ý, tỷ lệ tàu cá mất kết nối VMS đã giảm tới 96% so với cùng kỳ năm trước; các trường hợp có nguy cơ mất tín hiệu hoặc vượt ranh giới cho phép đều được phát hiện và xử lý kịp thời.

Tuy nhiên, VMS hay các hệ thống dữ liệu số chỉ là công cụ hỗ trợ. Muốn nghề cá thực sự bền vững, sự thay đổi phải đến từ chính ý thức của ngư dân. Việc tuân thủ quy định, khai thác đúng vùng đúng tuyến không chỉ nhằm tránh bị xử phạt hay hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), mà quan trọng hơn là để bảo vệ nguồn lợi thủy sản – tài sản quý giá nhất của người đi biển.

Song song với việc siết chặt quản lý khai thác, Thanh Hóa cũng chủ động tính bài toán giảm áp lực lên ngư trường ven bờ. Nhận thấy toàn tỉnh có hơn 70% số tàu hoạt động ở vùng ven bờ gây nguy cơ suy giảm nguồn lợi, địa phương đã triển khai kế hoạch giải bản các tàu khai thác kém hiệu quả. Theo Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND, các chủ tàu giải bản được hỗ trợ từ 50 đến 200 triệu đồng cùng kinh phí chuyển đổi nghề nghiệp. Đây là chính sách nhân văn nhằm vừa thu hẹp các phương tiện tận diệt, vừa mở ra đường sinh kế mới ổn định cho ngư dân.

Bên cạnh đó, giải pháp "giảm khai thác, tăng nuôi trồng" cũng đang mở ra hướng đi bền vững. Toàn tỉnh hiện có khoảng 19.200 ha nuôi trồng thủy sản, trong đó tập trung phát triển hàng ngàn hecta tôm - cua - cá theo mô hình hữu cơ, sinh thái và công nghệ cao tuần hoàn nước. Việc chủ động kiểm soát môi trường nuôi trồng không chỉ cung cấp nguồn hải sản chất lượng cao cho thị trường mà còn giảm bớt sự phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên.

Xây dựng một nền kinh tế biển minh bạch và có trách nhiệm là một chặng đường dài. Gỡ “thẻ vàng” IUU là nhiệm vụ cấp thiết trước mắt, nhưng điều quan trọng lâu dài chính là hình thành ý thức tôn trọng pháp luật và bảo vệ môi trường biển. Khi ngư dân biết trân trọng nguồn lợi thiên nhiên hôm nay, đó cũng chính là lúc họ đang tự mở rộng đường sống cho những chuyến biển tương lai.