Trường THPT chuyên: Đề xuất tuyển sinh theo 3 khối

Tuyển sinh trường THPT chuyên theo 3 khối, thay vì từng môn

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT ngày 28/2/2023.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là đề xuất thay đổi căn bản mô hình tổ chức và tuyển sinh trường THPT chuyên. Thay vì tuyển sinh, tổ chức lớp học theo từng môn chuyên như hiện nay, các trường sẽ chuyển sang tổ chức theo 3 khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.

Cụ thể, khối Khoa học tự nhiên gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học; khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lí; khối Ngoại ngữ được tổ chức theo ngoại ngữ học sinh đăng ký dự tuyển.

Theo phương án đề xuất, mỗi khối chuyên áp dụng một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh riêng theo từng môn chuyên.

Học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên sẽ thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Với khối Khoa học xã hội, các môn thi gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Trong khi đó, thí sinh dự tuyển khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Đáng chú ý, bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên và khoa học xã hội được thiết kế theo hướng đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình giáo dục THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học.

Dự thảo cũng quy định điểm các bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2; các bài thi còn lại tính hệ số 1. Riêng bài thi Toán và Ngữ văn không nâng cao sử dụng đề thi chung của sở GD&ĐT trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.

Định hướng này nhằm mở rộng căn cứ đánh giá năng lực, tiềm năng của học sinh, đồng thời hạn chế tình trạng phải tập trung ôn luyện chuyên sâu một môn học từ sớm.

Học sinh được chọn môn chuyên sâu sau học kỳ I lớp 10

Một thay đổi đáng chú ý khác là học sinh không phải xác định toàn bộ định hướng chuyên sâu ngay từ khi dự tuyển vào trường chuyên.

Theo dự thảo, trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia các dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm.

Cuối học kỳ I, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối, mỗi học sinh được đăng ký thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng xét tuyển đại học.

Trong đó, học sinh khối Khoa học tự nhiên có môn Toán là môn chuyên bắt buộc; khối Khoa học xã hội có môn Ngữ văn; khối Ngoại ngữ có ngoại ngữ trúng tuyển.

Từ học kỳ II lớp 10, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng. Từ lớp 11, các em học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học.

Đáng chú ý, học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11, trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và có sự đồng ý của cha mẹ học sinh.

Cách tổ chức này cho phép học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở trường trước khi lựa chọn hướng học tập chuyên sâu, thay vì phải đưa ra quyết định quá sớm khi mới bước vào lớp 10.

Bên cạnh đó, từ học kỳ II lớp 10, mỗi học sinh phải tham gia ít nhất một dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn. Các dự án có sự hướng dẫn của giáo viên, phối hợp với giảng viên, nhà khoa học tại cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu hoặc doanh nghiệp.

Trường chuyên không chỉ chạy theo thành tích giải thưởng

Theo định hướng xây dựng dự thảo, việc đổi mới mô hình trường chuyên nhằm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Bộ GD&ĐT xác định mục tiêu của trường chuyên không chỉ dừng ở việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi theo từng môn học mà hướng tới phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và định hướng nghề nghiệp sớm.

Hoạt động giáo dục được tổ chức theo 3 tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học. Việc tổ chức các tầng giáo dục này không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài chương trình và không tăng thời lượng học tập vượt quy định.

Dự thảo đồng thời nhấn mạnh việc đánh giá chất lượng trường chuyên không chỉ căn cứ vào số lượng giải thưởng học sinh giỏi quốc gia, quốc tế mà còn xem xét sự tiến bộ, phẩm chất, năng lực, sản phẩm học tập, nghiên cứu và sáng tạo của học sinh.

Các trường được khuyến khích thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất một cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, dự án học tập, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tư vấn hướng nghiệp và sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị.

Học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội vẫn được tuyển chọn, bồi dưỡng tham gia đội tuyển học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Tuy nhiên, các em phải học đầy đủ những môn học khác, nhà trường không được miễn, giảm hoặc cắt bỏ việc học các môn này.

Học sinh lớp 9 cần lưu ý gì trước thay đổi dự kiến?

Việc chuyển sang tuyển sinh theo khối chuyên đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, đặc biệt là khả năng nhận diện học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học nhưng chưa có lợi thế ở những môn khác trong cùng khối.

Đây cũng là nội dung được đặt ra trong quá trình xây dựng dự thảo. Theo định hướng giải trình của Bộ GD&ĐT, tuyển sinh theo khối không đồng nghĩa với việc lựa chọn những học sinh phải giỏi đồng đều tất cả các môn thuộc khối, cũng không có nghĩa là bỏ việc phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu chuyên biệt.

Dự thảo vẫn duy trì cơ chế phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh có năng lực đặc biệt nổi trội để tham gia các đội tuyển học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả của phương thức tuyển sinh mới còn phụ thuộc vào chất lượng đề thi, cách tính điểm và khả năng đánh giá đúng tiềm năng của từng học sinh.

Về thời điểm thực hiện, dự thảo đề xuất mô hình mới được áp dụng từ năm học 2027-2028 đối với những trường bảo đảm điều kiện. Các trường chưa đáp ứng điều kiện được áp dụng từ năm học 2028-2029.

Thời điểm triển khai cụ thể do sở GD&ĐT hoặc cơ sở giáo dục đại học có trường chuyên quyết định trên cơ sở đánh giá đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh. Thời điểm áp dụng phải được công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh lớp 10.

Đặc biệt, học sinh đã trúng tuyển và đang học tại trường chuyên trước thời điểm áp dụng quy định mới được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học.

Như vậy, phương án đổi mới tuyển sinh trường THPT chuyên không chỉ thay đổi cách phân chia lớp học mà còn tác động đến quá trình lựa chọn môn học, phương thức đánh giá và định hướng phát triển của học sinh.

Dự thảo hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến. Những vấn đề về cấu trúc bài thi, phương thức tuyển chọn, khả năng phát hiện học sinh có năng khiếu đặc biệt và lộ trình triển khai sẽ tiếp tục được Bộ GD&ĐT nghiên cứu, hoàn thiện trước khi ban hành chính thức.