TP.HCM dồn lực hồi sinh những tuyến kênh rạch ô nhiễm

Thời gian qua, TP.HCM tập trung nguồn lực cải tạo, chỉnh trang hệ thống kênh rạch nhằm nâng cao khả năng thoát nước, giảm ngập, cải thiện môi trường và từng bước thay đổi diện mạo các khu dân cư ven sông, kênh, rạch.

Cùng với những công trình đang thi công, thành phố cũng chuẩn bị một chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn trong giai đoạn 2026-2030, hướng đến di dời hơn 41.000 căn nhà ven kênh, rạch và hình thành các không gian đô thị đồng bộ.

Nhiều công trình đồng loạt tăng tốc

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, Dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi là một trong những công trình trọng điểm đang được tập trung triển khai. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 7.300 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2023-2028.

Hiện các gói thầu xây lắp đang được thi công với tiến độ khác nhau. Gói xây lắp 1 đạt khoảng 55% khối lượng, gói xây lắp 2 đạt khoảng 75%, trong khi gói xây lắp 3 đạt khoảng 20%.

Trong năm 2026, dự án được bố trí 336 tỷ đồng vốn kế hoạch. Đến nay, thành phố đã giải ngân khoảng 241 tỷ đồng, tương đương 71,8%.

Các đơn vị đang tiếp tục giải quyết những trường hợp còn vướng mắc về mặt bằng, đồng thời di dời hạ tầng kỹ thuật để bảo đảm tiến độ thi công các hạng mục.

Tại Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm, các gói thầu xây lắp cũng đang được triển khai. Riêng gói XL-03, đoạn từ đường Lương Ngọc Quyến đến sông Vàm Thuật, đã thực hiện khoảng 72% khối lượng.

Dự kiến trước ngày 2/9, khoảng 1,4km phần đường bên trái tuyến thuộc phường An Nhơn sẽ được thông xe kỹ thuật. Gói thầu này được đặt mục tiêu hoàn thành trong năm 2026.

Công tác bàn giao mặt bằng toàn dự án cơ bản đạt tỷ lệ cao. Các đơn vị đang xử lý phần mặt bằng còn lại và đẩy nhanh việc di dời hệ thống điện, cấp nước, viễn thông phục vụ thi công.

Trong khi đó, Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh có tổng mức đầu tư khoảng 8.556 tỷ đồng, gồm dự án thành phần xây dựng và dự án thành phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Dự án thành phần xây dựng đã được phê duyệt, hoàn tất khảo sát địa hình, địa chất và đang thực hiện thiết kế bản vẽ thi công - dự toán. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng được tập trung triển khai với khoảng 1.066 trường hợp bị ảnh hưởng.

Khi hoàn thành, dự án sẽ hình thành hệ thống kè, nạo vét rạch, thoát nước, thu gom nước thải, đường giao thông cùng các công viên, mảng xanh dọc tuyến.

Một công trình có quy mô lớn khác là Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên. Đây là dự án hạ tầng kỹ thuật có tính chất liên vùng, kết hợp nhiều mục tiêu như cải thiện môi trường, tăng khả năng thoát nước và phát triển giao thông dọc tuyến.

Dự án đang được đẩy nhanh thi công để hoàn thành theo kế hoạch trong năm 2026. Công tác giải phóng mặt bằng cơ bản đã được xử lý, hiện chỉ còn 2 trường hợp chưa bàn giao.

Một số vấn đề liên quan thủ tục nạo vét kết hợp tận thu sản phẩm nạo vét, nguồn vật liệu và việc di dời hạ tầng kỹ thuật đang được các cơ quan, đơn vị tập trung tháo gỡ.

Bên cạnh đó, Dự án Vệ sinh môi trường TP.HCM giai đoạn 2 cũng đang được đẩy nhanh tiến độ. Công trình có tổng mức đầu tư khoảng 10.606 tỷ đồng, gồm hệ thống thu gom, cống bao và nhà máy xử lý nước thải công suất 480.000m³/ngày đêm, phục vụ lưu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè và khu vực phía Đông thành phố.

Đến nay, tiến độ tổng thể của dự án đạt khoảng 82%, với 7/9 gói thầu xây lắp đã hoàn thành. Thành phố cùng chủ đầu tư đang tập trung giải quyết các phần việc còn tồn tại để hoàn tất toàn bộ dự án.

Gần 397.000 tỷ đồng cho 115 dự án chỉnh trang ven sông, kênh, rạch

Không chỉ tập trung vào những công trình đang thi công, TP.HCM còn chuẩn bị triển khai chương trình chỉnh trang đô thị có quy mô lớn trong những năm tới.

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, đơn vị đã hoàn tất và trình UBND Thành phố ban hành kế hoạch thực hiện Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025-2030.

Theo kế hoạch, thành phố dự kiến thực hiện 115 dự án tại 53 phường, xã, với tổng vốn đầu tư khoảng 396.875 tỷ đồng. Mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành di dời 41.540 căn nhà ven sông, kênh, rạch.

Các dự án không chỉ dừng ở việc di dời nhà ở mà còn hướng tới xây dựng đồng bộ bờ kè, đường giao thông, hệ thống thoát nước, thu gom nước thải, công viên và cây xanh. Qua đó, những khu vực dân cư ven kênh, rạch sẽ từng bước được chỉnh trang, tạo lập không gian đô thị khang trang hơn.

Trong số các khu vực triển khai, khu vực quận 8 (cũ) có quy mô lớn nhất, với 19 tuyến kênh, rạch và dự kiến di dời khoảng 14.950 căn nhà.

Theo lộ trình, trong năm 2026, TP.HCM đặt mục tiêu di dời khoảng 2.921 căn nhà, khởi công dự án rạch Văn Thánh và hoàn thành 10 dự án chuyển tiếp. Thành phố đã chuẩn bị 1.202 căn hộ, nền đất phục vụ tái định cư.

Đến năm 2027, số căn nhà được di dời lũy kế dự kiến đạt 5.139 căn. Thành phố phấn đấu hoàn thành, đưa vào sử dụng 3.510 căn nhà ở xã hội từ nguồn vốn ngoài ngân sách và khởi công 11 dự án đầu tư công.

Năm 2028 được xác định là giai đoạn tăng tốc, với mục tiêu di dời lũy kế 26.508 căn, tương đương 63,8% kế hoạch. Các dự án thực hiện theo phương thức đối tác công tư (PPP) dự kiến cũng được khởi công trong giai đoạn này.

Giai đoạn 2029-2030, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành việc di dời toàn bộ 41.540 căn nhà ven sông, kênh, rạch. Sau đó, các dự án tiếp tục được hoàn thiện hạ tầng, công viên, cây xanh, nghiệm thu và bàn giao đưa vào sử dụng.

Việc đồng thời đẩy nhanh các dự án cải tạo kênh rạch và chương trình di dời, chỉnh trang nhà ở ven sông được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực thoát nước, cải thiện môi trường và mở rộng không gian đô thị, tạo diện mạo mới cho nhiều khu vực của TP.HCM.