Tòa án quân sự lan tỏa ý thức thượng tôn pháp luật

Phát huy giá trị giáo dục từ hoạt động xét xử

Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Thông tư số 42/2016/TT-BQP ngày 30/3/2016 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trong các Tòa án quân sự cho thấy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai gắn với nhiệm vụ xét xử, phòng ngừa vi phạm và tội phạm. Hoạt động này từng bước đi vào nền nếp, đáp ứng yêu cầu của đơn vị và địa phương nơi đóng quân.

Các Tòa án quân sự đã phối hợp với cấp ủy, người chỉ huy các cơ quan, đơn vị lựa chọn nội dung, đối tượng, bố trí thời gian và điều kiện tuyên truyền. Kiến thức pháp luật được chuyển tải bằng nhiều hình thức, giúp cán bộ, chiến sĩ và nhân dân tiếp cận những quy định liên quan đến công tác, sinh hoạt và trách nhiệm công dân.

Trong quá trình thực hiện, các Tòa án quân sự quán triệt các văn bản chỉ đạo, kế hoạch, hướng dẫn về phổ biến, giáo dục pháp luật của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị, các quân khu và đơn vị tương đương; chú trọng triển khai Đề án 1371 về phát huy vai trò của Quân đội trong phổ biến pháp luật, vận động nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở giai đoạn 2021–2027.

Qua 10 năm, các Tòa án quân sự đã thực hiện 24.481 giờ tuyên truyền cho hàng trăm nghìn lượt người nghe. Nội dung bao quát nhiều lĩnh vực: hình sự, tố tụng hình sự, dân sự, quốc phòng, nghĩa vụ quân sự, dân quân tự vệ, phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và an toàn thông tin mạng.

Các quy định về quản lý bộ đội, chế độ đối với quân nhân và xử lý kỷ luật trong Bộ Quốc phòng cũng được chú trọng. Việc tổ chức học tập theo chuyên đề, phù hợp từng nhóm đối tượng giúp nội dung tuyên truyền gắn với nhiệm vụ, quyền và trách nhiệm của người được phổ biến.

Cùng với nói chuyện pháp luật tại đơn vị, các Tòa án quân sự phát huy hình thức xét xử lưu động, xét xử vụ án điển hình. Trong kỳ báo cáo, toàn hệ thống đã xét xử lưu động, điển hình 416 vụ; tổ chức 352 phiên tòa rút kinh nghiệm và 18 phiên tòa giả định.

Mỗi hình thức phục vụ những yêu cầu riêng. Xét xử lưu động, điển hình giúp người theo dõi tiếp cận hành vi, chứng cứ và hậu quả pháp lý trong vụ án cụ thể. Phiên tòa giả định tái hiện tình huống pháp luật để tuyên truyền, còn phiên tòa rút kinh nghiệm gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng xét xử.

Theo đánh giá của Tòa án quân sự Trung ương, các phiên tòa lưu động, điển hình phát huy hiệu quả trực quan, sinh động, có tác dụng tích cực trong phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật. Hình thức này nhận được sự đồng tình, đánh giá cao của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn.

Giá trị tuyên truyền từ xét xử còn được chuyển tải qua thông báo, tài liệu, báo chí và các sản phẩm nghe nhìn. Qua đó, bài học pháp luật từ vụ án có thêm điều kiện đến với cán bộ, chiến sĩ, phục vụ sinh hoạt pháp luật và công tác phòng ngừa tại cơ sở.

Bên cạnh tuyên truyền, các Tòa án quân sự tham mưu, tư vấn cho cấp ủy, chỉ huy, cơ quan, đơn vị và cá nhân trong Quân đội khi xử lý những vụ việc liên quan đến pháp luật. Hoạt động này góp phần hỗ trợ cơ sở nhận diện vấn đề, lựa chọn cách giải quyết phù hợp với quy định.

Việc hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, thực hiện Ngày Pháp luật trong Quân đội được duy trì thông qua học tập chuyên đề, tọa đàm, thi tìm hiểu pháp luật, thông báo tình hình vi phạm kỷ luật và phổ biến văn bản mới. Báo cáo ghi nhận nhận thức của cán bộ, chiến sĩ, nhân dân có chuyển biến tích cực; vi phạm kỷ luật thông thường tại nhiều đơn vị, địa phương giảm.

Đổi mới phương pháp, khắc phục biểu hiện hình thức

Đội ngũ báo cáo viên giữ vai trò trực tiếp chuyển tải quy định pháp luật đến người nghe. Tòa án quân sự Trung ương thường xuyên hướng dẫn nghiệp vụ, định hướng nội dung, cử cán bộ tham gia các lớp tập huấn do Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh quân khu và tương đương tổ chức.

Đội ngũ báo cáo viên pháp luật được rà soát, kiện toàn theo tổ chức, biên chế. Báo cáo ghi nhận 13 báo cáo viên cấp Trung ương, 13 báo cáo viên cấp Bộ Quốc phòng và 13 báo cáo viên cấp cơ quan, đơn vị trực thuộc Tổng cục Chính trị, quân khu và tương đương.

Cơ bản các báo cáo viên có trình độ thạc sĩ hoặc tiến sĩ, kinh nghiệm công tác pháp luật từ 20 năm trở lên. Việc tham gia bồi dưỡng hằng năm giúp cán bộ cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng, đáp ứng yêu cầu tuyên truyền trong tình hình mới.

Theo báo cáo, 100% báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật được hỗ trợ tài liệu và điều kiện phục vụ nhiệm vụ; 100% báo cáo viên pháp luật sử dụng phần mềm trình chiếu để thiết kế bài giảng. Việc ứng dụng công nghệ thông tin tạo thêm điều kiện đổi mới cách truyền đạt, hỗ trợ người nghe theo dõi nội dung.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo thẳng thắn chỉ ra công tác phổ biến pháp luật tại một vài cơ quan, đơn vị còn chậm chuyển biến, mang tính hình thức, chất lượng chưa cao. Sự phối hợp giữa một số Tòa án quân sự với các cơ quan, đơn vị trên địa bàn chưa thực sự hiệu quả.

Việc lựa chọn hình thức, biện pháp tuyên truyền ở một số nơi thiếu linh hoạt, chưa phù hợp trình độ người nghe và đặc thù đơn vị. Những hình thức mới, hiệu quả chậm được tiếp thu, nhân rộng; công tác bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ cho báo cáo viên, tuyên truyền viên chưa thường xuyên, nền nếp.

Chất lượng nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ chưa đồng đều. Kinh phí dù được quan tâm vẫn còn hạn chế; đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện chưa tương xứng với yêu cầu. Những khó khăn này ảnh hưởng đến việc tổ chức, duy trì và đổi mới hoạt động tuyên truyền tại cơ sở.

Từ thực tiễn đó, Tòa án quân sự Trung ương đề nghị tăng cường phối hợp giữa cấp ủy, chỉ huy đơn vị và địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng làm nhiệm vụ. Nội dung, hình thức tuyên truyền cần bám sát điều kiện từng địa bàn, cơ quan, đơn vị, đồng thời duy trì, nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Kết quả 10 năm cho thấy vai trò của các Tòa án quân sự trong kết hợp xét xử với giáo dục, phòng ngừa. Nâng cao chất lượng đội ngũ, phối hợp chặt chẽ với cơ sở và đổi mới phương pháp sẽ góp phần giúp kiến thức pháp luật được tiếp nhận, vận dụng trong Quân đội và cộng đồng.