Tòa án quân sự đưa bài học pháp luật từ phiên tòa đến cơ sở

Thực hiện Quyết định số 1371/QĐ-TTg ngày 30/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát huy vai trò của lực lượng Quân đội nhân dân tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở giai đoạn 2021–2027” (Đề án 1371), các cơ quan, đơn vị trong Quân đội đã triển khai nhiều mô hình, cách làm thiết thực.

Với chức năng xét xử, Tòa án quân sự có điều kiện chuyển những quy định pháp luật thành bài học cụ thể từ thực tiễn vụ án. Xung quanh vai trò, kết quả và định hướng của Tòa án quân sự trong thực hiện Đề án 1371, Báo Công lý đã có cuộc trao đổi với Trung tướng Dương Văn Thăng, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án Tòa án quân sự Trung ương.

Phát huy lợi thế từ thực tiễn xét xử

Phóng viên: Thưa đồng chí Chánh án, trong quá trình thực hiện Đề án 1371, Tòa án quân sự các cấp đảm nhiệm vai trò như thế nào?

Trung tướng Dương Văn Thăng: Đề án 1371 nhằm phát huy vai trò của lực lượng Quân đội nhân dân trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở. Đề án cũng xác định yêu cầu phối hợp giữa TANDTC, Bộ Quốc phòng, TAND các cấp và các đơn vị Quân đội trong tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử.

Trong hệ thống TAND, các Tòa án quân sự thực hiện nhiệm vụ xét xử theo thẩm quyền, đồng thời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của Nhà nước và kỷ luật Quân đội.

Hằng năm, trên cơ sở kế hoạch công tác được phê duyệt và định hướng của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Bộ Quốc phòng, Tòa án quân sự các cấp chủ động xây dựng kế hoạch, tham mưu cho cấp có thẩm quyền và phối hợp với các cơ quan, đơn vị triển khai hoạt động tuyên truyền phù hợp.

Thông qua hoạt động xét xử và tổng kết thực tiễn, Tòa án quân sự góp phần nhận diện nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, những sơ hở trong công tác quản lý và các vấn đề pháp lý cần được cảnh báo. Đây là nguồn tư liệu quan trọng để tuyên truyền, giáo dục và phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa.

Phóng viên: Với chức năng xét xử, Tòa án quân sự có những lợi thế riêng gì trong việc chuyển tải pháp luật đến cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân?

Trung tướng Dương Văn Thăng: Điểm nổi bật của hoạt động tuyên truyền thông qua xét xử là các quy định pháp luật được đặt trong những vụ việc, hành vi và hậu quả cụ thể. Người nghe không chỉ được giới thiệu điều luật mà còn thấy rõ vì sao một hành vi bị nghiêm cấm, trách nhiệm pháp lý của người vi phạm và những hệ lụy đối với cá nhân, gia đình, đơn vị, xã hội.

Tòa án quân sự hoạt động trong môi trường quân sự, quốc phòng nên có điều kiện nắm bắt đặc điểm nhiệm vụ, tổ chức, kỷ luật và những quan hệ pháp luật có thể phát sinh trong Quân đội. Vì vậy, nội dung tuyên truyền có thể được lựa chọn sát với từng nhóm đối tượng, từng đơn vị và từng địa bàn.

Hiệu quả giáo dục của phiên Tòa trước hết phải bắt nguồn từ hoạt động xét xử nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; bảo đảm tranh tụng, quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Một phán quyết có căn cứ, được giải thích rõ ràng và thuyết phục sẽ góp phần củng cố niềm tin vào pháp luật và công lý.

Đưa bài học pháp luật đến từng đơn vị

Phóng viên: Thời gian qua, Tòa án quân sự các cấp đã triển khai những hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật nào gắn với hoạt động xét xử, kết quả nổi bật ra sao, thưa đồng chí?

Trung tướng Dương Văn Thăng: Bên cạnh việc nâng cao chất lượng xét xử, Tòa án quân sự các cấp đã chủ động phối hợp với cơ quan pháp chế, cơ quan tư pháp, đơn vị Quân đội và cơ quan chức năng trên địa bàn tổ chức tuyên truyền pháp luật bằng nhiều hình thức.

Nội dung tuyên truyền được lồng ghép trong hội nghị, tọa đàm, sinh hoạt chính trị – pháp lý; thông báo kết quả xét xử; phân tích các vụ án, vụ việc điển hình; giải đáp tình huống pháp luật và giới thiệu văn bản mới. Một số đơn vị sử dụng hình ảnh, video, tình huống thực tiễn hoặc vụ án đã được xét xử để tăng tính trực quan.

Cụ thể, trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2026, các Tòa án quân sự đã tổ chức 13.370 giờ tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho hơn 80.000 lượt cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân; biên soạn 305 chuyên đề, tài liệu tuyên truyền; xét xử lưu động 210 vụ án điển hình.

Ngoài hình thức lên lớp trực tiếp tại các đơn vị, địa phương, một số Tòa án quân sự còn đa dạng hóa nội dung, hình thức tuyên truyền như viết tin, bài đăng trên các phương tiện thông tin đại chúng; đặc biệt là phối hợp với Ban Thanh niên Quân đội, Ban Phụ nữ Quân đội, Báo Công lý và các đơn vị, địa phương tổ chức các phiên tòa giả định, xây dựng tiểu phẩm và phóng sự tình huống, tổ chức đối thoại giữa chuyên gia pháp lý với cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân tại các Quân khu 2, 4, 7 và 9.

Những vụ án được lựa chọn làm tư liệu tuyên truyền cần có tính điển hình, liên quan trực tiếp đến những hành vi vi phạm đang nổi lên hoặc có nguy cơ phát sinh tại cơ quan, đơn vị và địa bàn. Vụ án phải chứa đựng bài học rõ ràng về trách nhiệm pháp lý, công tác quản lý, giáo dục và ý thức tự tu dưỡng, rèn luyện.

Điển hình như phiên tòa xét xử lưu động vụ án “Chống người thi hành công vụ” do Tòa án quân sự Khu vực Quân khu 9 tổ chức ngày 31/5/2023 tại xã Thường Phước 1, huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp (cũ). Đây là địa bàn biên giới, nơi tiềm ẩn hoạt động vận chuyển, buôn bán hàng hóa không rõ nguồn gốc qua đường mòn, lối mở.

Phiên tòa được tổ chức tại địa phương nơi xảy ra vụ án, trước sự theo dõi của người dân. Qua diễn biến xét hỏi, tranh tụng và phán quyết của Hội đồng xét xử, người dân thấy rõ tính chất nguy hiểm, hậu quả pháp lý của hành vi chống người thi hành công vụ, đồng thời nâng cao nhận thức về trách nhiệm chấp hành pháp luật, không bao che, tiếp tay cho hoạt động buôn lậu. Đây là một trong những hình thức đưa bài học pháp luật từ thực tiễn xét xử đến gần cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân.

Phóng viên: Từ thực tiễn xét xử, đồng chí có thể cho biết những hành vi vi phạm và vấn đề pháp lý nào cần được tập trung tuyên truyền hiện nay?

Trung tướng Dương Văn Thăng: Nội dung tuyên truyền phải bám sát tình hình vi phạm, tội phạm, yêu cầu xây dựng Quân đội và nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị. Trước hết, cần tiếp tục phổ biến các quy định về nghĩa vụ của quân nhân, chấp hành mệnh lệnh, quản lý và sử dụng vũ khí, trang bị, tài sản công; bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự; bảo đảm an toàn trong huấn luyện và thực hiện nhiệm vụ.

Cùng với đó là các quy định về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; quản lý đất quốc phòng; trật tự, an toàn giao thông; phòng, chống ma túy, tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trên không gian mạng và các hành vi xâm phạm an ninh, trật tự.

Việc tuyên truyền cần hướng đến cả cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân tại địa bàn đóng quân; chú trọng người trẻ, quân nhân mới, người thường xuyên sử dụng mạng xã hội và những vị trí công tác có nguy cơ phát sinh vi phạm.

Có thể khẳng định, giá trị của một phiên tòa không chỉ nằm ở việc đưa ra phán quyết đối với người phạm tội. Nếu những bài học từ vụ án được phân tích đúng, truyền đạt dễ hiểu và đến đúng đối tượng, hoạt động xét xử sẽ góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường kỷ luật và ngăn ngừa những vi phạm tương tự.

Phóng viên: Trước yêu cầu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Tòa án quân sự các cấp xác định những nhiệm vụ trọng tâm nào trong thời gian tới, thưa đồng chí?

Trung tướng Dương Văn Thăng: Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong Quân đội đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với chuyển đổi số. Thời gian tới, Tòa án quân sự các cấp sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng xét xử; chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền; lựa chọn những vấn đề sát thực tiễn để phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đồng thời, công tác tuyên truyền sẽ chuyển từ nội dung chung sang cá thể hóa theo từng đối tượng; kết hợp hài hòa giữa phương thức truyền thống và công nghệ hiện đại, bảo đảm tính kế thừa, liên tục và hiệu quả.

Mục tiêu cuối cùng là giúp cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân hiểu đúng, tự giác chấp hành pháp luật, góp phần xây dựng Quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Trân trọng cảm ơn đồng chí!