Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Pháp luật công bằng, nhưng cũng thấm đẫm tính nhân văn

Với nhiều năm trực tiếp xét xử các vụ án lớn, phức tạp, trong đó có những vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi, ông chia sẻ những suy ngẫm sâu sắc về công lý và tính nhân văn trong từng bản án.

PV: Thưa Thẩm phán, nhìn lại chặng đường nhiều năm gắn bó với ngành Tòa án, đặc biệt là với những vụ án lớn, phức tạp, ông có thể chia sẻ những cảm xúc và tâm niệm lớn nhất của mình về trọng trách “cầm cân nảy mực” mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Nghề Thẩm phán là một nghề đặc biệt. Đó không chỉ là một công việc mang tính chuyên môn, mà còn là một sứ mệnh gắn liền với niềm tin của xã hội. Với tôi, mỗi lần bước lên bục xét xử là một lần tự nhắc mình về trách nhiệm rất lớn mà Đảng, Nhà nước và nhân dân đã trao gửi.

Người Thẩm phán trước hết phải tinh thông pháp luật, nắm chắc các quy định để đưa ra phán quyết đúng. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “thuộc luật” thì chưa đủ. Nếu áp dụng pháp luật một cách máy móc, Thẩm phán sẽ giống như một cỗ máy: nhập dữ liệu vào và cho ra kết quả giống nhau, bất chấp hoàn cảnh, thân phận, nỗi đau hay hy vọng của con người phía sau hồ sơ vụ án.

Công lý, theo tôi, không thể chỉ được đo bằng câu chữ của điều luật. Sau mỗi vụ án là một số phận, một gia đình, thậm chí là cả một cộng đồng chịu tác động. Vì vậy, Thẩm phán cần có sự tỉnh táo của lý trí, nhưng cũng phải có sự thấu cảm của trái tim. Khi đặt bút ký vào bản án, tôi luôn tự hỏi: phán quyết này không chỉ đúng luật chưa, mà còn có công bằng, có nhân văn và có khả năng góp phần ổn định xã hội hay không.

Chính điều đó khiến trọng trách của người Thẩm phán vừa nặng nề, vừa thiêng liêng. Nhưng cũng bởi vậy, nghề này mang lại cho tôi niềm tự hào rất sâu sắc.

PV: Trong quá trình xét xử nhiều vụ án lớn, trong đó có các đại án kinh tế, tham nhũng, ông rút ra bài học nghề nghiệp lớn nhất nào cho bản thân?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Mỗi vụ án là một bài học. Không có vụ nào giống vụ nào và cũng không có bản án nào là “dễ”.

Tôi nhớ nhiều vụ án kinh tế lớn, khi bị cáo từng là những người có vị trí cao trong xã hội, có đóng góp nhất định cho nền kinh tế. Nhưng chỉ vì một bước trượt dài, họ đã đánh mất tất cả: sự nghiệp, danh dự, niềm tin của gia đình và xã hội. Đằng sau một bản án là cả một hệ sinh thái bị ảnh hưởng: doanh nghiệp đình trệ, người lao động mất việc, gia đình bị cáo rơi vào khủng hoảng.

Có những vụ án tham nhũng, khi bước vào phòng xử, tôi không chỉ nhìn thấy bị cáo mà còn nhìn thấy những khoảng lặng rất dài trong ánh mắt người thân của họ. Pháp luật buộc phải nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Nhưng càng xử những vụ án như vậy, tôi càng thấm thía rằng: phòng ngừa mới là điều quan trọng nhất. Nếu mỗi cán bộ, mỗi doanh nhân sớm ý thức được ranh giới pháp luật, thì có lẽ đã không phải trả giá đắt như vậy.

Bài học lớn nhất với tôi là Thẩm phán phải luôn giữ được sự độc lập, bản lĩnh và công tâm. Trước sức ép của dư luận, trước quy mô và tính chất phức tạp của các đại án, nếu không vững vàng, rất dễ bị chi phối. Chỉ khi giữ được cái “tĩnh” trong tâm, người Thẩm phán mới có thể đưa ra phán quyết đúng đắn.

PV: Nhiều người cho rằng xét xử các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi luôn đi kèm áp lực rất lớn. Ông nhìn nhận áp lực đó như thế nào?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Áp lực là điều không thể tránh khỏi. Đây đều là những vụ án lớn, được xã hội đặc biệt quan tâm, liên quan đến những cá nhân có vị trí, ảnh hưởng không nhỏ. Nhưng tôi luôn nghĩ: áp lực lớn bao nhiêu thì trách nhiệm càng lớn bấy nhiêu.

Điều quan trọng nhất là phải dựa vào pháp luật. Pháp luật là “lá chắn” vững chắc nhất của Thẩm phán. Khi mọi quyết định đều có căn cứ pháp lý rõ ràng, được cân nhắc thấu đáo, thì dù dư luận có đa chiều, Thẩm phán vẫn có thể vững tâm.

Tôi cũng cho rằng, việc công khai, minh bạch trong xét xử các vụ án lớn chính là cách để củng cố niềm tin của nhân dân. Nhân dân không chỉ cần những bản án nghiêm khắc, mà cần thấy được sự công bằng, khách quan và đúng pháp luật trong từng phán quyết.

PV: Tại phiên tòa xét xử vụ án liên quan đến Tập đoàn FLC và bị cáo Trịnh Văn Quyết, quyết định áp dụng hình phạt tiền thay vì hình phạt tù đối với hành vi thao túng thị trường chứng khoán đã thu hút sự chú ý lớn của dư luận. Ông có thể chia sẻ thêm về căn cứ pháp lý và thông điệp mà quyết định này mang lại?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Trước hết, cần khẳng định rằng mọi phán quyết đều phải dựa trên căn cứ pháp luật. Chủ trương của Đảng và Nhà nước xác định phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Trên tinh thần đó, Bộ luật Hình sự quy định đối với một số loại tội phạm, hình phạt tiền được ưu tiên áp dụng trước các hình phạt khác.

Tội thao túng thị trường chứng khoán về bản chất là tội phạm kinh tế, động cơ chính là trục lợi. Người phạm tội thường có trình độ, có điều kiện kinh tế và không thuộc nhóm tội phạm đặc biệt nguy hiểm cho xã hội. Vì vậy, hình phạt tiền tác động trực diện vào lợi ích mà họ tìm kiếm, mang tính răn đe cao.

Bên cạnh đó, quyết định này còn mang ý nghĩa nhân văn. Một người có năng lực kinh doanh, nếu bị phạt tù, mọi giá trị họ có thể tạo ra cho xã hội sẽ bị chấm dứt. Trong khi đó, phạt tiền nghiêm khắc vừa tước bỏ lợi ích bất chính, vừa buộc họ phải đóng góp trở lại cho xã hội, tạo cơ hội sửa sai.

Thông điệp ở đây rất rõ, pháp luật Việt Nam nghiêm minh nhưng không cứng nhắc; công bằng nhưng luôn hướng đến giá trị nhân văn và sự phát triển bền vững của xã hội.

PV: Nhân dịp Xuân mới 2026, ông muốn gửi gắm điều gì tới các Thẩm phán trẻ - những người đang tiếp nối con đường bảo vệ công lý?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Tôi chỉ muốn nhắn nhủ một điều tưởng chừng giản dị nhưng vô cùng quan trọng: hãy luôn ghi nhớ rằng, sau mỗi hồ sơ vụ án là một con người, một gia đình, một số phận.

Thẩm phán phải giỏi pháp luật, nhưng chỉ giỏi luật thôi thì chưa đủ. Cần có một trái tim biết rung cảm, biết lắng nghe và thấu hiểu cuộc đời. Đừng bao giờ để mình trở thành một “chiếc máy xử án” vô cảm, bởi công lý chỉ thực sự trọn vẹn khi được soi chiếu bằng cả lý trí và nhân văn.

Thế hệ Thẩm phán hôm nay đang đứng trước nhiều thách thức mới: sự phát triển nhanh của xã hội, các loại tội phạm ngày càng tinh vi, áp lực từ dư luận và kỳ vọng của nhân dân. Nhưng tôi tin rằng, nếu giữ vững bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần phụng sự công lý, các bạn sẽ đủ vững vàng để hoàn thành sứ mệnh của mình.

Xuân mới 2025 đang về, mang theo niềm tin và những khởi đầu tốt đẹp. Nhân dịp này, tôi xin gửi lời chúc sức khỏe, bình an và thành công tới các đồng chí lãnh đạo, các Thẩm phán, cán bộ, công chức và người lao động trong toàn ngành Tòa án.

PV: Xin cảm ơn ông!