Công bố hai pháp lệnh quan trọng liên quan đến hoạt động của Tòa án

Chiều 25/7, tại Hà Nội, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với 3 pháp lệnh vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ 4.

Tham dự họp báo có Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài; Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Nguyễn Văn Hiển; Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà; Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến cùng đại diện lãnh đạo các bộ, ngành.

Các pháp lệnh gồm: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng.

Sửa đổi chính sách ưu đãi người có công phù hợp mô hình chính quyền mới

Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đồng thời kịp thời điều chỉnh những quy định không còn phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới và chính quyền địa phương hai cấp.

Pháp lệnh tiếp tục khẳng định mục tiêu chăm lo toàn diện đời sống vật chất, tinh thần đối với người có công và thân nhân; bổ sung khái niệm người có công với cách mạng theo hướng khái quát hơn; đồng thời sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ đối với thương binh chết do vết thương tái phát.

Một trong những nội dung quan trọng của Pháp lệnh là sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ đối với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh chết do vết thương tái phát. Cụ thể, Pháp lệnh điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết; chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát. Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.

Hoàn thiện trình tự, thủ tục Tòa án trong xem xét đưa người nghiện từ 12 đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc

Giới thiệu Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc, ông Lê Thế Phúc, Vụ trưởng Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (TANDTC) cho biết, Pháp lệnh gồm 5 chương, 48 điều, quy định đầy đủ trình tự, thủ tục để Tòa án xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy trong độ tuổi này đi cai nghiện bắt buộc; đồng thời quy định việc hoãn, miễn, tạm đình chỉ chấp hành quyết định, cũng như trình tự giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị.

Một điểm mới đáng chú ý là Pháp lệnh bổ sung quy định TANDTC tổ chức thống kê, số hóa hồ sơ, xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu về việc xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (Điều 6). Đồng thời, bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử (Điều 7), tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động Tòa án.

Nhằm rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc, Pháp lệnh cũng quy định giảm thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; rút ngắn thời gian thông báo thụ lý, mở phiên họp, bổ sung hồ sơ, tài liệu và thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với các quyết định của Tòa án.

Đáng chú ý, đối với phiên họp có tính chất sơ thẩm, Tòa án có thể vẫn tiến hành xem xét nếu Kiểm sát viên vắng mặt; trong khi đối với phiên họp có tính chất phúc thẩm, sự tham gia của Kiểm sát viên là bắt buộc, nếu vắng mặt thì Tòa án phải hoãn phiên họp. Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026.

Bổ sung nhiều quy định mới về miễn, giảm chi phí tố tụng

Cũng tại buổi họp báo, ông Lê Thế Phúc giới thiệu Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng. Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026.

Theo đó, Pháp lệnh gồm 3 điều, tập trung sửa đổi các quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Một trong những điểm mới quan trọng là bổ sung đối tượng được miễn, giảm chi phí thẩm định đối với người bị thiệt hại phải thực hiện giám định theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Đồng thời, bổ sung quy định về miễn, giảm chi phí giám định trong tố tụng hình sự, bảo đảm thống nhất với khoản 5 Điều 135 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đối với lĩnh vực phá sản, Pháp lệnh sửa đổi theo hướng quy định cụ thể việc xác định chi phí phá sản trong trường hợp do ngân sách Nhà nước bảo đảm; đồng thời làm rõ cơ chế tạm ứng, thanh toán và xử lý khoản tạm ứng chi phí phá sản khi ngân sách Nhà nước chi trả.

Việc sửa đổi Pháp lệnh Chi phí tố tụng được đánh giá sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế tài chính trong hoạt động tố tụng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận công lý, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật giữa các lĩnh vực tố tụng.