TANDTC kiến nghị ứng dụng AI để rà soát văn bản pháp luật

Tại Báo cáo số 69/BC-TANDTC-PC ngày 9/7/2026 về tình hình triển khai thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao, gửi Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) đã đánh giá kết quả rà soát sơ bộ hệ thống văn bản thuộc phạm vi trách nhiệm của ngành, đồng thời nêu nhiều khó khăn, vướng mắc và kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong thời gian tới.

Qua rà soát, TANDTC cho rằng hệ thống văn bản hiện hành về cơ bản đã tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức, hoạt động của Tòa án và việc giải quyết các loại vụ việc theo thẩm quyền. Tuy nhiên, trước yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành mô hình TAND khu vực, TAND cấp tỉnh, xây dựng Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế và đẩy mạnh chuyển đổi số, một số quy định cần tiếp tục được sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới.

Khối lượng văn bản lớn, thời gian rà soát ngắn

Theo Báo cáo số 69/BC-TANDTC-PC, quá trình tổng rà soát còn gặp nhiều khó khăn do thời gian thực hiện ngắn, trong khi số lượng văn bản lớn, được ban hành qua nhiều thời kỳ và có hiệu lực pháp lý khác nhau.

Nhiều văn bản đã được sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ một phần qua nhiều lần. Cùng với đó, hàng loạt luật mới được ban hành hoặc sửa đổi trong các năm 2024, 2025 và 2026 khiến cơ quan rà soát phải thường xuyên cập nhật, đối chiếu lại căn cứ pháp lý.

Một số văn bản được ban hành dưới hình thức liên ngành, liên tịch hoặc có liên quan chặt chẽ đến thẩm quyền quản lý của nhiều cơ quan. Vì vậy, việc đánh giá tính thống nhất, đồng bộ và xác định phương án xử lý cần thêm thời gian phối hợp, đối chiếu và thống nhất giữa các đơn vị.

TANDTC cũng chỉ ra hạn chế trong việc khai thác dữ liệu pháp luật. Một số cơ sở dữ liệu chưa thể hiện đầy đủ, thuận tiện lịch sử sửa đổi, bổ sung, tình trạng hiệu lực và phạm vi còn hiệu lực của từng văn bản, gây khó khăn cho việc kiểm chứng và chuẩn hóa số liệu.

Về nguyên nhân chủ quan, công chức được giao nhiệm vụ rà soát vẫn phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ chuyên môn thường xuyên. Kinh nghiệm nhận diện nội dung bất cập, phân loại tiêu chí, xác định hình thức xử lý và chuẩn hóa số liệu tại một số đơn vị chưa đồng đều, nên kết quả tổng hợp giữa báo cáo và các phụ lục cần tiếp tục hoàn thiện.

Ưu tiên hoàn thiện tố tụng điện tử, chứng cứ điện tử

Kết quả rà soát sơ bộ cho thấy một trong những trọng tâm xử lý thời gian tới là hoàn thiện các quy định về tổ chức, thẩm quyền của Tòa án và bảo đảm sự đồng bộ giữa các luật tố tụng với Luật Tổ chức TAND cùng các luật chuyên ngành mới.

TANDTC xác định cần luật hóa và hoàn thiện cơ chế liên quan đến tố tụng điện tử, chứng cứ điện tử, hồ sơ điện tử; đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận công lý, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư và bí mật kinh doanh trong hoạt động tố tụng.

Một nhiệm vụ khác là tháo gỡ vướng mắc về thẩm quyền, trình tự và thủ tục trong các vụ việc dân sự, hành chính, lao động, sở hữu trí tuệ, tư pháp người chưa thành niên, thi hành án hành chính và trợ giúp pháp lý.

Báo cáo cũng đề cập việc hoàn thiện chế độ phụ cấp chức vụ, bảng lương chuyên môn, nghiệp vụ ngành Tòa án cho phù hợp với mô hình tổ chức mới. Theo kết quả rà soát, cần ban hành mới văn bản về phê chuẩn bảng phụ cấp chức vụ đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và bảng lương chuyên môn, nghiệp vụ ngành TAND nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy.

Đề nghị nâng cấp cơ sở dữ liệu pháp luật

Đối với Bộ Tư pháp, TANDTC kiến nghị tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và phần mềm hỗ trợ kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Hệ thống cần được xây dựng theo hướng đồng bộ, liên thông, thuận tiện cho việc khai thác và đối chiếu tình trạng hiệu lực, văn bản sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ, văn bản hợp nhất và toàn bộ lịch sử thay đổi của văn bản.

TANDTC đồng thời đề nghị tiếp tục hướng dẫn thống nhất việc xác định tiêu chí rà soát, phân loại hình thức xử lý và cách ghi nhận các trường hợp văn bản hết hiệu lực, hết hiệu lực một phần, tạm ngưng hiệu lực hoặc đình chỉ thi hành.

Đối với một văn bản có nhiều nội dung cần xử lý theo các tiêu chí khác nhau, cũng cần có phương pháp thống nhất để bảo đảm số liệu rà soát chính xác, tránh trùng lặp.

Nghiên cứu dùng AI phát hiện quy định chồng chéo

Một trong những đề xuất đáng chú ý trong Báo cáo số 69/BC-TANDTC-PC là nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật.

Theo TANDTC, các giải pháp công nghệ có thể hỗ trợ cơ quan rà soát tự động đối chiếu văn bản sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ, văn bản dẫn chiếu, cũng như nhận diện những quy định có dấu hiệu mâu thuẫn hoặc chồng chéo.

Việc ứng dụng công nghệ được kỳ vọng giúp giảm khối lượng công việc thủ công, rút ngắn thời gian rà soát và nâng cao độ chính xác trong xác định tình trạng hiệu lực của văn bản.

Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy để triển khai hiệu quả, cần đồng thời chuẩn hóa dữ liệu đầu vào, hoàn thiện lịch sử pháp lý của từng văn bản và thống nhất phương pháp phân loại, xử lý giữa các cơ quan.

Tránh tạo khoảng trống pháp luật khi sửa đổi

TANDTC đề nghị các bộ, ngành liên quan phối hợp trong việc rà soát, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ các văn bản liên ngành, nhất là thông tư liên tịch trong lĩnh vực tố tụng, thi hành án, xử lý vi phạm hành chính, tư pháp người chưa thành niên, trợ giúp pháp lý và thi hành án hình sự tại cộng đồng.

Các cơ quan cần kịp thời cung cấp thông tin về tình hình thi hành, vướng mắc thực tiễn, đề xuất chính sách và phương án xử lý đối với những văn bản thuộc trách nhiệm phối hợp rà soát.

Mục tiêu là bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới được thực hiện đồng bộ, không làm phát sinh khoảng trống pháp luật.

Đối với các đơn vị thuộc TANDTC, báo cáo yêu cầu tiếp tục cập nhật kết quả trên phần mềm hỗ trợ rà soát; hoàn thiện căn cứ pháp lý, nội dung, hình thức và lộ trình xử lý từng văn bản.

Các đơn vị cũng phải chủ động tổng kết thực tiễn xét xử, tập hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh và đề xuất phương án sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới văn bản theo đúng thẩm quyền.

Theo Báo cáo số 69/BC-TANDTC-PC, các văn bản được kiến nghị xử lý dự kiến sẽ được đưa vào chương trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của TANDTC và các cơ quan có thẩm quyền trong giai đoạn 2026-2027.