TAND TP. Đà Nẵng mở hướng cải cách tư pháp từ chuyển đổi số

Xung quanh nội dung này, phóng viên đã trao đổi với ông Nguyễn Chí Công, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chánh án TAND TP. Đà Nẵng.

PV: Thưa ông, vì sao TAND TP. Đà Nẵng lựa chọn thí điểm số hóa hồ sơ vụ án ngay từ giai đoạn tiếp nhận, thụ lý thay vì chỉ số hóa sau khi vụ án đã giải quyết?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, việc số hóa hồ sơ sau khi vụ án đã giải quyết chủ yếu phục vụ công tác lưu trữ, chưa tạo ra thay đổi căn bản trong hoạt động tố tụng. Nếu quyết tâm cho mục tiêu xây dựng Tòa án điện tử, thì hồ sơ vụ án phải được hình thành dưới dạng dữ liệu số ngay từ đầu.

Vì vậy, TAND TP. Đà Nẵng lựa chọn cách tiếp cận chủ động, số hóa hồ sơ ngay từ khi tiếp nhận, thụ lý vụ án, bao gồm toàn bộ tài liệu, chứng cứ trong suốt quá trình giải quyết, từ sơ thẩm đến phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Cách làm này giúp dữ liệu được hình thành liên tục, đầy đủ, thống nhất, tạo nền tảng để từng bước xây dựng hệ thống hồ sơ vụ án số.

PV: Việc số hóa hồ sơ vụ án sẽ mang lại những thay đổi gì đối với công tác quản lý và giải quyết công việc của Tòa án, thưa ông?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Khi hồ sơ được số hóa, ngành Tòa án sẽ từng bước hình thành cơ sở dữ liệu số đầy đủ, kịp thời, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tạo thuận lợi cho việc tra cứu, khai thác thông tin phục vụ công tác chuyên môn.

Đặc biệt, việc số hóa ngay từ đầu là điều kiện tiên quyết để thực hiện các hoạt động tố tụng điện tử trên không gian mạng.

Việc quản lý hồ sơ trên môi trường số cũng góp phần tăng tính minh bạch trong hoạt động xét xử, hạn chế nguy cơ thất lạc hồ sơ và giảm phụ thuộc vào giấy tờ truyền thống.

Tại Đà Nẵng, dữ liệu số hóa được lưu trữ trên hệ thống máy chủ của TAND TP. Đà Nẵng và các Tòa án khu vực, trong khi thí điểm sẽ sử dụng song song với hồ sơ giấy, bảo đảm các yêu cầu nghiêm ngặt về bảo mật.

Một trong những bước đi nền tảng là triển khai số hóa hồ sơ vụ án ngay từ khi tiếp nhận, thụ lý. Từ ngày 01/3/2026, TAND TP. Đà Nẵng đã thí điểm số hóa toàn bộ hồ sơ các loại án (hình sự, dân sự, hành chính…) tại TAND TP. Đà Nẵng và TAND Khu vực 1.

Để phục vụ công tác này, TAND TP. Đà Nẵng đã thành lập Trung tâm số hóa với 12 máy tính, máy quét và các thiết bị cần thiết; TAND Khu vực 1 cũng bố trí phòng số hóa riêng với 5 máy tính, 5 máy scan cùng nhân lực vận hành. Đồng thời, đơn vị thành lập Tổ số hóa điện tử, ban hành Quy trình số hóa, Quy định về quản lý và lưu trữ hồ sơ điện tử nhằm bảo đảm thống nhất, an toàn và bảo mật dữ liệu.

Dù chưa được cấp kinh phí cho hoạt động này, TAND hai cấp vẫn chủ động triển khai bằng nguồn tự chủ, theo phương châm “vừa làm, vừa rút kinh nghiệm”. Từ ngày 01/3 đến nay, TAND TP. Đà Nẵng và TAND Khu vực 1 đã số hóa hơn 64.274 trang hồ sơ vụ án và 10.194 trang tài liệu khác.

Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch và khả năng tra cứu, khai thác dữ liệu, tạo tiền đề cho việc thực hiện tố tụng điện tử trong thời gian tới.

PV: Một điểm mới đáng chú ý khác là thí điểm thủ tục hành chính tư pháp phi địa giới, ông có thể cho biết mô hình này được triển khai với mục tiêu gì?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Thủ tục hành chính tư pháp phi địa giới là nội dung đổi mới nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân khi tiếp cận Tòa án.

Trước đây, người dân khi khởi kiện hoặc tham gia tố tụng phải nộp đơn đúng Tòa án có thẩm quyền; nếu nộp sai Tòa án sẽ trả lại hoặc từ chối giải quyết, dẫn đến phải đi lại nhiều lần gây tốn kém, mất thời gian, thậm chí có trường hợp thất lạc tài liệu.

Với mô hình mới, người dân có thể nộp đơn khởi kiện, đơn yêu cầu, tài liệu, chứng cứ tại bất kỳ Tòa án nào mà họ thấy thuận lợi nhất.

Tòa án tiếp nhận sẽ có trách nhiệm hướng dẫn người dân thực hiện đầy đủ các quyền, nghĩa vụ để hoàn thiện thủ tục; đồng thời tiến hành trao đổi và chuyển ngay tài liệu số đến Tòa án có thẩm quyền thông qua hệ thống liên thông nội bộ.

Để triển khai, TAND TP. Đà Nẵng đã thành lập Tổ hành chính tư pháp phi địa giới, ban hành Quy trình xử lý và 8 biểu mẫu thống nhất.

Sau gần một tháng thực hiện, toàn hệ thống đã tiếp nhận, xử lý 90 đơn khởi kiện, đơn yêu cầu theo phương thức này. Việc triển khai thí điểm thủ tục này nhận được sự đồng tình, đánh giá rất cao của cấp ủy Đảng, người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức trên địa bàn thành phố.

PV: Việc triển khai thủ tục này có làm thay đổi thẩm quyền xét xử của các Tòa án hay không, thưa ông?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Mô hình này không làm thay đổi thẩm quyền xét xử theo quy định của pháp luật. Tòa án có thẩm quyền vẫn là cơ quan trực tiếp giải quyết vụ việc. Điểm mới nằm ở phương thức tiếp nhận hồ sơ và phục vụ người dân.

Thay vì phải tìm đúng địa chỉ Tòa án có thẩm quyền, người dân có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ Tòa án nào mà họ thấy thuận lợi nhất. Hệ thống sẽ tiếp nhận, cập nhật thông tin và chuyển ngay hồ sơ đến đơn vị có thẩm quyền. Việc xem xét, xử lý đơn giữa Tòa án tiếp nhận với Tòa án có thẩm quyền được thực hiện trên môi trường số, theo thời gian thực. Cách làm này góp phần chuyển từ tư duy quản lý theo địa bàn sang tư duy phục vụ người dân.

PV: Thưa ông, để triển khai đồng bộ hai nội dung thí điểm này cũng như các hạng mục Tòa án điện tử khác, TAND TP. Đà Nẵng đã chuẩn bị những điều kiện gì?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Cùng với số hóa hồ sơ, TAND TP. Đà Nẵng đẩy mạnh tổ chức các phiên tòa, phiên họp trực tuyến.

Hết tháng 3/2026, Tòa án nhân dân tối cao đã hoàn thành việc lắp đặt 18 phòng xét xử trực tuyến hiện đại, đúng tiêu chuẩn cho Tòa án nhân dân thành phố và 12 Tòa án nhân dân khu vực trực thuộc.

Để khai thác có hiệu quả hệ thống này, Tòa án nhân dân thành phố đã chủ động xây dựng Kế hoạch, trực tiếp làm việc, gửi văn bản đến Ủy ban nhân dân hai cấp, các Ban, Sở, Ngành, các cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn (Thuế, Hải quan...) và các cơ quan tiến hành tố tụng để phối hợp đẩy mạnh tổ chức các phiên tòa, phiên họp trực tuyến.

Đối với Công an thành phố, Tòa án thành phố đã tổ chức cuộc họp riêng để bàn phương án tăng cường đầu tư hạ tầng, trang thiết bị phục vụ cho việc tổ chức phiên tòa hình sự, phiên họp áp dụng biện pháp xử lý vi phạm hành chính tại các Trại tạm giam, Phân trại tạm giam, Cơ sở cai nghiện ma túy.

Với việc chủ động phối hợp triển khai, phấn đấu đến cuối năm 2026, 100% các cơ quan, tổ chức của Trung ương và thành phố có thể tham gia phiên tòa, phiên họp tại điểm cầu thành phần, đặc biệt là phiên tòa hành chính (nếu có đề xuất). Từ đầu năm 2027, nghiên cứu thí điểm cho cá nhân, doanh nghiệp tham gia phiên tòa, phiên họp tại điểm cầu do họ đề xuất.

TAND TP. Đà Nẵng cũng đã xây dựng hệ thống hành chính tư pháp liên thông giữa Tòa án thành phố và 12 Tòa án khu vực, bảo đảm thông tin được cập nhật, xử lý thống nhất trên nền tảng số.

Đồng thời, đơn vị ban hành quy trình thí điểm số hóa hồ sơ, thành lập Tổ số hóa và tổ chức tập huấn cho đội ngũ Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, bảo đảm triển khai đúng quy định, an toàn dữ liệu và phù hợp thực tiễn.

PV: Thưa ông, trong quá trình triển khai chuyển đổi số, những khó khăn, vướng mắc nào đang tác động rõ nhất đến hiệu quả vận hành, đặc biệt là việc tổ chức phiên tòa trực tuyến?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Những khó khăn hiện nay xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm hạ tầng, phần mềm, cơ chế bảo đảm nguồn lực và hành lang pháp lý. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất là hạ tầng công nghệ thông tin, kinh phí đầu tư và hành lang pháp lý.

Thực tế cho thấy, tại một số điểm cầu như Trại tạm giam, Cơ sở cai nghiện, điều kiện kỹ thuật chưa được đầu tư đồng bộ, ảnh hưởng đến việc tổ chức phiên tòa trực tuyến. Khi hạ tầng chưa bảo đảm, các phần mềm dù được hoàn thiện cũng khó phát huy hiệu quả.

Bên cạnh đó, việc bố trí kinh phí và thủ tục phê duyệt Đề án còn kéo dài, làm chậm tiến độ triển khai.

Ngoài ra, hành lang pháp lý cho việc triển khai, chuyển đổi số, có thể đơn cử như việc cho những người khác là công chức chuyên môn (không phải người đại diện theo ủy quyền của người bị kiện) tham gia phiên tòa để cung cấp thông tin, trả lời thay cho người bị kiện… cần phải tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.

Do đó, cần có sự quan tâm, chỉ đạo từ TANDTC trong việc phân bổ nguồn lực, hoàn thiện hành lang pháp lý, đồng thời đẩy nhanh việc hoàn thiện các phần mềm nghiệp vụ theo hướng sát thực tiễn, dễ sử dụng.

Việc phối hợp với Bộ Công an để đầu tư đồng bộ tại các điểm cầu cũng là yêu cầu cần thiết, nhằm bảo đảm việc tổ chức xét xử trực tuyến ổn định, hiệu quả, đúng quy định.

PV: Ông đánh giá thế nào về triển vọng của mô hình này trong thời gian tới?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Việc thí điểm số hóa hồ sơ và triển khai thủ tục hành chính tư pháp phi địa giới là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng Tòa án điện tử và cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính tư pháp, hướng đến nền Tư pháp phục vụ.

Khi dữ liệu được hình thành và quản lý trên môi trường số, hoạt động quản lý, điều hành và giải quyết công việc của Tòa án sẽ minh bạch, hiệu quả hơn. Đồng thời, người dân và doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn khi tiếp cận các dịch vụ tư pháp.

Nếu mô hình này được nhân rộng, người dân cư trú tại Cà Mau có thể nộp đơn khởi kiện, tài liệu, chứng cứ tại Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau để khởi kiện vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, sau đó họ có thể tham gia tố tụng tại điểm cầu của Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau hoặc điểm cầu do chính họ đề xuất và được Tòa án chấp thuận thì thuận lợi biết bao. Không ở đâu xa, đây chính là nền Tư pháp phục vụ mà chúng ta cần xây dựng!

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!