TAND tỉnh An Giang góp phần khơi thông nguồn lực đất đai

Phán quyết của Tòa án “phá băng” cho hàng triệu mét vuông đất

Theo Phó Chánh án TAND tỉnh An Giang Lê Lâm Sơn, sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, tỉnh An Giang trở thành địa phương có diện tích, dân số lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Hội tụ đủ các dạng địa hình đặc trưng của vùng đồng bằng, đồi núi và ven biển, hải đảo thuận lợi cho phát triển kinh tế đa ngành, quy mô, tốc độ phát triển kinh tế đặt áp lực lớn lên nguồn lực đất đai.

“Với chức năng hiến định là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp, Tòa án nhân dân giữ vai trò then chốt bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và kiểm soát tính hợp pháp của quản lý nhà nước về đất đai. Hiệu quả xét xử án liên quan đến tranh chấp đất đai ngoài việc bảo vệ công lý, công bằng xã hội còn góp phần rất lớn để khơi thông, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực đất đai, tài chính trên địa bàn tỉnh”, Phó Chánh án TAND tỉnh An Giang Lê Lâm Sơn cho biết.

Phó Chánh án TAND tỉnh An Giang Lê Lâm Sơn cho hay, chỉ tính từ tháng 10/2023 đến hết tháng 6/2026, TAND hai cấp tỉnh An Giang đã thụ lý, giải quyết gần 8.000 vụ án liên quan đất đai. Riêng án hành chính, trên 90% vụ án liên quan trực tiếp đến đất đai.

Qua hoạt động xét xử, TAND hai cấp tỉnh An Giang đã góp phần giải phóng khoảng 1.486 ha đất, với giá trị ước tính khoảng 21.100 tỷ đồng, khôi phục, xác lập quyền và lợi ích hợp pháp cho hơn 5.000 chủ thể liên quan.

Trong năm 2026, đã có 21.274 việc được thi hành với tổng giá trị 3.796 tỷ đồng; còn 11.135 việc chưa thi hành, tổng giá trị 11.047 tỷ đồng, trong đó tỷ lệ vụ việc liên quan đất đai chiếm rất cao.

Những kết quả trên cho thấy công tác xét xử, thi hành án không chỉ giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, mà còn góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, tạo lập môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Tuy nhiên, cũng theo Phó Chánh án TAND tỉnh An Giang Lê Lâm Sơn, là địa phương có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, các dự án gắn với thu hồi đất, giao đất tăng nhanh. Tranh chấp, khiếu kiện đất đai chiếm tỷ trọng lớn, phức tạp trong cơ cấu án của TAND hai cấp tỉnh An Giang, nhất là khiếu kiện về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

“Khó khăn trong giải quyết án tranh chấp đất đai hiện nay là hồ sơ địa chính giữa các địa phương trước sáp nhập chưa đồng bộ, giá đất biến động, nguồn gốc sử dụng đất trải qua nhiều thời kỳ pháp luật đất đai…, đây là những vấn đề cần sự phối hợp đồng bộ nhiều cấp, nhiều ngành để giải quyết”, Phó Chánh án TAND tỉnh An Giang Lê Lâm Sơn đề xuất.

Cần sự “chung tay” của nhiều cấp, nhiều ngành

Theo ông Trần Công Lập, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh An Giang, muốn khơi thông nguồn lực đất đai trước hết phải khơi thông những điểm nghẽn về pháp lý và việc tổ chức thực hiện pháp luật. Để thực hiện mục tiêu này, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm:

Nâng cao trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong việc chấp hành bản án, quyết định của Tòa án; chủ động rà soát, phân loại từng vụ việc, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và thời hạn thực hiện.

Tăng cường phối hợp giữa Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan Thi hành án dân sự, cơ quan tư pháp, cơ quan quản lý đất đai, cơ quan tài chính và chính quyền địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, nhất là đối với các vụ việc liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Nâng cao chất lượng tham gia tố tụng của cơ quan hành chính ngay từ đầu, bảo đảm cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, chứng cứ để bản án được ban hành rõ ràng, có tính khả thi và thuận lợi cho việc thi hành.

Tăng cường theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thi hành án hành chính; kịp thời báo cáo, kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết những vấn đề vượt thẩm quyền, đồng thời nâng cao năng lực của đội ngũ tham mưu thi hành án hành chính.

Qua đó, mỗi bản án được thi hành dứt điểm không chỉ khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của người dân mà còn góp phần tháo gỡ một điểm nghẽn trong quản lý đất đai, ổn định quan hệ pháp lý và đưa nguồn lực đất đai trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Là địa bàn trọng điểm trong thu hút dự án đầu tư, Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa cho biết, Phú Quốc đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt, với yêu cầu đẩy nhanh đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị, giải phóng mặt bằng và triển khai các công trình phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đòi hỏi tiến độ rất cao.

Từ thực tiễn xét xử, TAND khu vực 2 cũng rất trăn trở với những vụ án theo quy định của pháp luật là không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của người dân, nhưng điều đó không có nghĩa nỗi mất mát của họ là không có thật.

Do đó rất cần sự quản lý chặt chẽ hơn nữa về đất đai của chính quyền địa phương, để người dân hiểu rõ về quyền tài sản của mình, nếu khi không bằng lòng với quyết định hành chính thì có quyền khởi kiện ra Toà để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

“Để hạn chế phát sinh khiếu kiện, chính quyền địa phương có thể phối hợp trao đổi với Tòa án ngay từ khâu xây dựng phương án, trình tự thu hồi đất trong những trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp. Sự phối hợp sớm này giúp tăng cường sự đồng thuận cao trong nhân dân bảo đảm tiến độ dự án vào sự phát triển của địa phương.

Đồng thời TAND khu vực 2 – An Giang cũng kiến nghị Tòa án cấp trên mở các lớp tập huấn kỹ năng giải quyết án hành chính để bảo đảm tính thống nhất quan điểm trong giải quyết án hành chính”, Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa kiến nghị.

Dưới góc nhìn của nhà đầu tư ông Nguyễn Quang Minh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Phú Cường cho rằng, thực tiển cho thấy, đối với dự án đô thị có lịch sử pháp lý kéo dài, phân kỳ qua các giai đoạn, việc hoàn thiện các thủ tục về đất đai, chuyển mục đích sử dụng đất, xác định nghĩa vụ tài chính và các thủ tục có liên quan thường mất rất nhiều thời gian.

Thực tiển cho thấy không phải vấn đề hồ sơ mà là thời gian xử lý hồ sơ phải qua nhiều cấp, nhiều ngành mất rất nhiều thời gian. Do đó, cần có chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan tư pháp, cơ quan quản lý để tháo gỡ khó khăn cho các dự án kéo dài.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, có ý nghĩa trực tiếp đối với thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, đô thị, du lịch, công nghiệp, dịch vụ và nâng cao đời sống nhân dân.

Thực tiễn cho thấy, công tác quản lý, sử dụng và tổ chức thực hiện pháp luật về đất đai vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc, nhất là trong thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; xử lý vi phạm hành chính; thực hiện quyết định hành chính, bản án hành chính và giải quyết khiếu nại, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp.

Một số vụ việc kéo dài, phát sinh khiếu kiện tại Tòa án, đặt ra yêu cầu nâng cao hơn nữa chất lượng tham mưu, ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính về đất đai.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đất đai, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Thanh Phong mong muốn, thông qua thực tiễn xét xử, Tòa án giúp cơ quan quản lý nhà nước nhận diện những hạn chế, bất cập trong ban hành và tổ chức thực hiện quyết định hành chính, từ đó rà soát, chấn chỉnh và nâng cao chất lượng tham mưu, thực thi pháp luật.

Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong mong muốn đại diện các doanh nghiệp thẳng thắn phản ánh những khó khăn, vướng mắc thực tế trong quá trình triển khai dự án, nhất là về đất đai, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và thủ tục hành chính; qua đó giúp UBND tỉnh có thêm thông tin để kịp thời xem xét, tháo gỡ nhanh chóng, kịp thời, theo đúng quy định.