Phối hợp tháo gỡ khó khăn trong giải quyết án dân sự

Phát biểu tại Hội nghị, ông Thái Rết, Tỉnh ủy viên, Bí thư Ban cán sự đảng, Chánh án TAND tỉnh Sóc Trăng cho biết, năm 2023, trong bối cảnh nhiều khó khăn nhưng TAND hai cấp trong tỉnh đã nỗ lực vượt qua khó khăn để đẩy nhanh tiến độ giải quyết các vụ án nói chung; các vụ án mà ngân hàng là nguyên đơn, đã giúp các tổ chức tín dụng, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh ổn định tài chính tiền tệ, giúp giảm nợ xấu theo Nghị quyết 42, Nghị quyết số 63 của Quốc hội, tạo môi trường pháp lý công bằng, khách quan, lẽ phải cho các doanh nghiệp. 

Theo kết quả công bố của các tổ chức đã thể hiện các chỉ số của tỉnh Sóc Trăng như sau: Chỉ số sự hài lòng về cải cách hành chính (SIPAS) 83,14%, đứng thứ 49/63 tỉnh, thành, đứng thứ 10/13 tỉnh, thành ĐBSCL; Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) đứng thứ 18/63 tỉnh, thành, đứng thứ 1/13 tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long; Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đứng thứ 54/63 tỉnh, thành, trong đó có tiêu chí về pháp lý.

Tuy nhiên, qua theo dõi công tác xét xử của TAND hai cấp cho thấy, công tác xét xử đã gặp nhiều hạn chế, khó khăn, án tồn đọng nhiều, các tổ chức tín dụng trên địa bàn có nhiều lỗ hỗng khi cho vay nhất là về hợp đồng thế chấp tài sản là bất động sản.

Ông Nguyễn Hoàng Lâm, Phó Chánh án TAND tỉnh Sóc Trăng cho biết, từ ngày 01/10/2022 đến ngày 31/5/2023, tổng số vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, TAND hai cấp tỉnh Sóc Trăng đã thụ lý tổng cộng là 5.616 vụ việc; trong đó có 669 vụ việc NHTM và các tổ chức tín dụng khác, tham gia tố tụng với tư cách đương sự trong vụ án.

Cụ thể, có 533 vụ việc các tổ chức tín dụng tham gia tố tụng với tư cách là nguyên đơn, 3 vụ việc với tư cách là bị đơn và 133 vụ việc với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; chiếm tỷ lệ 11,91% trên tổng số án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại đã thụ lý. So với cùng kỳ thì số vụ án dân sự có các tổ chức tín dụng tham gia thụ lý tăng 47 vụ việc.

Trong số các vụ việc liên quan đến các tổ chức tín dụng đã thụ lý, các Tòa án trong tỉnh đã giải quyết được 282 vụ việc, chiếm tỷ lệ 42,15%, so với cùng kỳ thì giải quyết giảm 33 vụ việc.

Trong số các vụ việc liên quan đến các tổ chức tín dụng đã giải quyết, kết quả chấp nhận toàn bộ yêu cầu của các tổ chức tín dụng là 236 vụ việc, chấp nhận một phần là 10 vụ việc, không chấp nhận toàn bộ là 0 vụ việc; hòa giải thành 13 vụ việc, đình chỉ do rút đơn khởi kiện là 23 vụ việc.

Lý do chỉ chấp nhận một phần yêu cầu là khi ký hợp đồng thế chấp tài sản, các tổ chức tín dụng không thẩm định đất thực tế trước khi thế chấp, dẫn đến phần đất thế chấp đã đem chuyển nhượng cho người khác một phần hoặc toàn bộ trước khi thế chấp, trên đất có tài sản gắn liền của người khác nhưng không thế chấp và một số trường hợp trên đất có mồ mả, khi phát sinh tranh chấp thì bị vô hiệu một phần hoặc toàn bộ hợp đồng thế chấp…

Hiện số vụ việc còn tồn chưa giải quyết là 387 vụ việc, trong đó có 5 vụ việc quá hạn, lý do quá hạn là vụ án có tính chất phức tạp, phát sinh nhiều người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và có 19 vụ tạm đình chỉ, lý do tạm đình chỉ là chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra, chờ văn bản trả lời của UBND các cấp, chờ kết quả ủy thác thu thập chứng cứ; so với cùng ký án còn tồn tăng 80 vụ việc.

Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Sóc Trăng thường xuyên chỉ đạo các các tổ chức tín dụng trên địa bàn thực hiện chặt chẽ thủ tục thẩm định, định giá tài sản trước khi thế chấp.

Các tổ chức tín dụng khi thẩm định tài sản thế chấp, kết quả thẩm định phải phản ánh đúng thực tế, đúng hiện trạng sử dụng để đảm bảo việc xử lý tài sản thế chấp và thu hồi nợ.

Đối với tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất cần thiết phải phối hợp với chính quyền địa phương để xác minh tài sản thế chấp trước khi ký kết hợp đồng thế chấp, hạn chế trường hợp tranh chấp với người thứ ba.

Đối với trường hợp ủy quyền thế chấp tài sản để vay tiền, trong hợp đồng ủy quyền không thể hiện rõ số tiền vay là bao nhiêu, các tổ chức tín dụng cần tiến hành làm việc với người ủy quyền (bằng biên bản), để làm rõ số tiền vay là bao nhiêu, tránh trường hợp người được ủy quyền lạm dụng tín nhiệm để chiếm đoạt tài sản thông qua hợp đồng vay tiền.

Đối với những vụ án mà các tổ chức tín dụng tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì khi nhận được thông báo thụ lý vụ án của Tòa án thì các tổ chức tín dụng phải cung cấp kịp thời giấy ủy quyền tham gia tố tụng và các tài liệu, chứng cứ có liên quan và trình bày ý kiến hoặc yêu cầu độc lập (nếu có). Đồng thời cần phối hợp tốt với Tòa án trong suốt quá trình giải quyết vụ án.

Cần kiến nghị đến Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp với TANDTC sớm ban hành văn bản liên tịch về việc tiến hành xem xét, thẩm định tài sản trước khi thế chấp, nhằm góp phần đảm bảo cho việc áp dụng pháp luật được thống nhất.

Ông Vũ Đình Ty, Giám đốc Ngân hàng AgriBank Chi nhánh tỉnh Sóc Trăng cho biết, từ năm 2022 đến 31/5/2023, toàn chi nhánh đang tham gia tố tụng với tư cách nguyên đơn, bị đơn, người liên quan với tổng số 157 vụ, với tổng số tiền 2.311 tỷ đồng.

Trong thời gian qua TAND hai cấp tỉnh Sóc Trăng đã ủng hộ đều được thụ lý và giải quyết đúng quy định. Ngân hàng không gặp khó khăn trong việc nộp đơn khởi kiện. Các vụ việc tranh chấp hợp đồng tín dụng đều được TAND hai cấp quan tâm giải quyết đúng thời hạn quy định, trừ một số vụ việc do có nhiều yếu tố phức tạp có kéo dài thời hạn nhưng vẫn đảm bảo các thủ tục tố tụng.

Về đường lối giải quyết đều có ưu tiên để ngân hàng và người bị kiện thỏa thuận về phương thức giải quyết vụ án, nên số hòa giải thành nhiều.

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định, các thành viên có thể thỏa thuận cử người đại diện tham gia thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự vì lợi ích chung của hộ gia đình, nên trước đây, trong hợp đồng thế chấp của ngân hàng chỉ có đại diện chủ hộ ký theo GCNQSDĐ.

Việc xác định thành viên trong hộ khẩu dựa vào Luật Đất đai năm 2013, tuy nhiên, thực tế thành viên trong sổ hộ khẩu thường xuyên thay đổi do tách, nhập hộ... Do đó, một số Tòa án có tuyên vô hiệu hợp đồng thế chấp, một số Tòa tuyên vô hiệu một phần nếu ký không đủ thành viên hộ gây ảnh hưởng rất lớn đến công tác thu hồi nợ, tạo thêm tâm lý một số hộ dân viện vào điều này khởi kiện lại ngân hàng yêu cầu tuyên bố hợp đồng thế chấp vô hiệu do thiếu thành viên trong hộ ký.

Trong một số trường hợp Tòa án khi tuyên án thường nhận định rằng ngân hàng không thực hiện việc xem xét, thẩm định đối với tài sản thế chấp dẫn đến việc không biết được tài sản đã được chuyển nhượng, bàn giao cho bên thứ ba quản lý sử dụng hoặc trên đất có tài sản không thuộc sở hữu của bên thế chấp nên tuyên hợp đồng thế chấp vô hiệu, xác định là lỗi ngân hàng.

Mặc dù, ngân hàng có khai là có thẩm định nhưng không lập thành biên bản riêng mà chỉ có biên bản xác định giá trị tài sản nhưng Tòa án vẫn xác định là ngân hàng không đi thẩm định. Thực tế, mỗi ngân hàng có quy trình thẩm định tài sản riêng đảm bảo phù hợp với quy định của Ngân hàng Nhà nước về thẩm định tài sản khi nhận thế chấp, còn hình thức như thế nào không có mẫu bắt buộc.

Về phía các ngân hàng và tổ chức tín dụng đều cho rằng, khi nhận thế chấp khách hàng không khai báo trung thực về tài sản bảo đảm như kê khai nguồn gốc tài sản không đúng để được cấp giấy chứng nhận như: đứng tên giúp người khác hoặc khai không đúng hàng thừa kế để được cấp giấy hoặc cơ quan có thẩm quyền có sai sót trong việc cấp nhầm, cấp sai diện tích đất khách hàng chuyển nhượng nhưng chưa thực hiện xong nghĩa vụ thanh toán với bên mua hoặc nghĩa vụ thuế với Nhà nước.

Tòa án tuyên hủy GCNQSDĐ, buộc ngân hàng giao trả GCNQSDĐ mà chưa xem xét quyền lợi ngân hàng.

Để khắc phục những khó khăn vướng mắc, các ngân hàng khi nộp đơn khởi kiện cần cung cấp đúng địa chỉ của đương sự mà mình biết. Bên cạnh đó, ngân hàng cũng cần rà soát quy trình thẩm định cho vay phù hợp với quy định của pháp luật. Ngoài ra cần giám sát quy trình thực hiện việc cung cấp tín dụng, giám sát chặt chẽ quá trình sử dụng vốn vay. Đặc biệt, khi thẩm định tài sản vay, ngân hàng cần xem xét kỹ tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất được cấp và người trực tiếp quản lý sử dụng nhà đều là bên thế chấp.

Kết thúc Hội nghị, ông Thái Rết - Tỉnh ủy viên, Bí thư Ban cán sự Đảng, Chánh án TAND tỉnh Sóc Trăng đã tiếp thu những ý kiến đóng góp của ngân hàng, các tổ chức tín dụng cũng như những đề xuất, giải pháp khắc phục khó khăn, vướng mắc khi giải quyết các vụ án của TAND hai cấp tỉnh Sóc Trăng. Đồng thời, Chánh án cũng hứa sẽ đưa ra phương án để tháo gỡ khó khăn cho các ngân hàng, doanh nghiệp trong thời gian tới.