Phó Chánh án Nguyễn Lâm Bình: Phối hợp làm rõ sự thật, độc lập phán quyết để bảo vệ lợi ích công

Mới đây, TAND khu vực 7 - Hà Nội đã mở phiên tòa xét xử vụ án dân sự công ích do VKSND khu vực 7 khởi kiện về việc “đòi tài sản” theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Đây là vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công đầu tiên liên quan đến diện tích đất công đặc biệt lớn (gần 194.000m²) bị xâm phạm được đưa ra xét xử tại Hà Nội.

Tòa án buộc trả lại 193.695m² đất công

Theo hồ sơ vụ án, ngày 11/4/2003, UBND xã Tiên Dược cũ, nay là xã Sóc Sơn (Hà Nội) ký Hợp đồng kinh tế số 33 cho phép ông Trần Văn Khoái được thuê khu vực ao, hồ, gò nổi tại hồ Đồng Đắp thôn Dược Thượng để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản.

Ngày 26/4/2017, UBND xã Tiên Dược ban hành Quyết định số 399 chấm dứt hợp đồng giao khoán, thuê, thầu đất công trái thẩm quyền. Mặt khác, theo nội dung Hợp đồng số 33, thời hạn sử dụng cũng đã kết thúc; chậm nhất đến ngày 31/12/2024 ông Khoái phải bàn giao lại khu đất nếu không được cơ quan có thẩm quyền cho thuê hoặc giao sử dụng tiếp.

Hết thời hạn phải bàn giao đất theo Quyết định số 399, ông Khoái không những chưa bàn giao đất mà còn xây dựng nhiều công trình, tài sản trên đất. Đến ngày 26/3/2026, cơ quan quản lý tiếp tục ghi nhận trên đất có 07 hạng mục công trình.

Các cơ quan quản lý đã nhiều lần yêu cầu giữ nguyên hiện trạng, dừng hoạt động không phù hợp, thu dọn tài sản, tháo dỡ công trình và bàn giao đất nhưng ông Trần Văn Khoái vẫn không chấp hành.

Từ thực trạng đó, UBND xã Sóc Sơn chuyển thông tin, tài liệu và đề nghị VKSND khu vực 7 tiếp nhận, thực hiện quyền khởi kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Trên cơ sở kết quả kiểm tra, xác minh và ý kiến của cơ quan quản lý đất đai tại địa phương, VKSND khu vực 7 ban hành Quyết định khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công.

Trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ và diễn biến tại tòa, HDXX đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của VKSND khu vực 7, buộc ông Trần Văn Khoái chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực đất đai tại khu vực hồ Đồng Đắp; bàn giao trả lại diện tích 193.695,0m² đất cho UBND xã Sóc Sơn (Hà Nội) quản lý theo quy định của pháp luật.

Tại phiên tòa, ông Trần Văn Khoái cam kết sẽ nhanh chóng giải phóng các tài sản trên đất và bàn giao, trả lại đất cho chính quyền xã.

Nâng cao trách nhiệm quản lý, củng cố niềm tin của xã hội vào công lý

Chia sẻ với PV, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình, Phó Chánh án TAND khu vực 7 - Hà Nội, Chủ tọa phiên tòa xét xử cho biết quá trình giải quyết vụ án, HĐXX tập trung làm rõ cả những vấn đề về tố tụng và nội dung.

Theo Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình, về tố tụng, Tòa án phải xác định đây có đúng là vụ án nhằm bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực đất đai hay không; VKSND đã thực hiện đầy đủ việc thông báo, kiến nghị cơ quan có quyền, trách nhiệm khởi kiện nhưng không có người khởi kiện hay chưa; đồng thời kiểm tra tư cách tham gia tố tụng, thẩm quyền và phạm vi yêu cầu theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Về nội dung, trọng tâm là xác định nguồn gốc và chế độ pháp lý của diện tích 193.695m² đất tại hồ Đồng Đắp; thẩm quyền, thời hạn và việc chấm dứt Hợp đồng kinh tế số 33; căn cứ tiếp tục sử dụng đất; diện tích, ranh giới, hiện trạng và tài sản trên đất.

“Hồ sơ thể hiện hợp đồng đã bị chấm dứt năm 2017 và cũng đã hết thời hạn từ ngày 11/4/2021; sau thời điểm này, ông Khoái không có căn cứ pháp lý mới để tiếp tục quản lý, sử dụng đất. Trích đo hiện trạng ngày 18/8/2026 xác định rõ diện tích, ranh giới và được chính ông Khoái xác nhận”, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình cho biết.

Đánh giá về sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình giải quyết vụ án, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình nhấn mạnh, mỗi cơ quan thực hiện đúng chức năng của mình. VKSND khởi kiện và có nghĩa vụ chứng minh; UBND xã Sóc Sơn cung cấp hồ sơ địa chính, tài liệu quản lý đất; Tòa án độc lập kiểm tra, đánh giá chứng cứ và quyết định trên cơ sở kết quả tranh tụng.

“Sự phối hợp là để làm rõ sự thật khách quan, không phải phối hợp để thống nhất trước kết quả xét xử”, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình nhấn mạnh.

Theo Chủ tọa phiên tòa, HĐXX không dựa vào một tài liệu riêng lẻ mà đối chiếu toàn bộ hợp đồng, quyết định chấm dứt hợp đồng, hồ sơ địa chính, các biên bản kiểm tra hiện trạng, trích đo ngày 18/8/2026 và lời khai của các đương sự.

Các chứng cứ thống nhất ở những điểm cơ bản: đây là đất công; hợp đồng đã chấm dứt, hết thời hạn; ông Khoái vẫn quản lý đất nhưng không có căn cứ pháp lý mới để tiếp tục sử dụng.

Từ góc độ người trực tiếp xét xử, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình cho rằng Tòa án là “điểm kiểm soát tư pháp cuối cùng” trong cơ chế khởi kiện công ích.

“Tòa án không mặc nhiên chấp nhận yêu cầu của Viện kiểm sát, mà phải kiểm tra thẩm quyền khởi kiện, tính hợp pháp của chứng cứ và bảo đảm tranh tụng bình đẳng. Chỉ khi yêu cầu có căn cứ, Tòa án mới ra phán quyết buộc chấm dứt hành vi xâm phạm và khôi phục lợi ích công”, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình chia sẻ.

Theo Thẩm phán, trong vụ án này, bản án không chỉ buộc trả lại 193.695m² đất mà còn khôi phục quyền quản lý của Nhà nước đối với tài sản công đã bị chiếm giữ khi căn cứ sử dụng không còn.

“Ý nghĩa lớn hơn là khẳng định tài sản công phải được quản lý đúng mục đích, đúng thẩm quyền và mọi hành vi sử dụng không có căn cứ đều phải được xử lý bằng pháp luật. Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã tạo thêm một cơ chế cần thiết để những lợi ích chung không bị bỏ ngỏ”, Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình nói.

Theo Thẩm phán Nguyễn Lâm Bình, giá trị của cơ chế khởi kiện bảo vệ lợi ích công không chỉ nằm ở số tài sản được thu hồi, mà còn ở khả năng phòng ngừa vi phạm, nâng cao trách nhiệm quản lý và góp phần củng cố niềm tin của xã hội vào công lý. Đây chính là yếu tố để Nghị quyết 205 được thực hiện thực chất, hiệu quả, tránh hình thức và đồng thời góp phần hoàn thiện cơ chế pháp luật về bảo vệ lợi ích công.