Giáo dục

PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh: Người thầy phải đồng hành với người học đi tìm chân lý

Nhật Minh (thực hiện) • 19/11/2026 13:32

Trong đào tạo nguồn nhân lực tư pháp, người thầy không chỉ truyền thụ kiến thức pháp luật mà còn góp phần bồi đắp bản lĩnh, sự công tâm và đạo đức nghề nghiệp. Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh, Giám đốc Học viện Tòa án, trao đổi với Báo Công lý về sứ mệnh người thầy trước yêu cầu đổi mới giáo dục và cải cách tư pháp.

Xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp có phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn và năng lực thực tiễn là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác cải cách tư pháp. Để đáp ứng yêu cầu đó, hoạt động đào tạo cần gắn kết chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn, giữa trang bị kiến thức với rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp.

Trong quá trình ấy, vai trò của người thầy không chỉ thể hiện ở năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy mà còn ở sự gương mẫu, khả năng định hướng và tác động đến quá trình hình thành phẩm chất nghề nghiệp của người học.

Thưa ông, bên cạnh yêu cầu về kiến thức chuyên môn, việc hình thành phẩm chất và đạo đức nghề nghiệp cho người học cũng là một nhiệm vụ quan trọng trong đào tạo các chức danh tư pháp. Những phẩm chất như sự công tâm, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm không chỉ được hình thành qua kiến thức trên giảng đường mà còn cần được bồi đắp trong quá trình rèn luyện. Theo ông, người thầy có vai trò như thế nào trong việc giúp người học hình thành và phát huy những phẩm chất ấy trong thực tiễn nghề nghiệp?

PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh
PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh, Giám đốc Học viện Tòa án.

PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh: Chúng tôi nhận thức rằng, người thầy, đặc biệt là người trực tiếp truyền thụ kiến thức và kinh nghiệm nghề nghiệp gắn với hoạt động tài phán, phải đáp ứng những yêu cầu cao về phẩm chất và năng lực.

Trước hết, người thầy phải có phẩm chất đạo đức, sự công tâm và khách quan. Đây là những yêu cầu quan trọng để người thầy có thể truyền đạt, bồi đắp cho người học những phẩm chất cần thiết trong quá trình đào tạo và hành nghề.

Bên cạnh đó, người thầy phải nắm vững kiến thức pháp luật, bởi đây là nền tảng quan trọng góp phần hình thành bản lĩnh nghề nghiệp. Đồng thời, người thầy cần có hiểu biết xã hội sâu sắc, biết cảm thông, thấu hiểu, có nhận thức đúng đắn về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Tôi cho rằng, tinh thần trách nhiệm và sự gương mẫu của người thầy có sức ảnh hưởng lớn đến người học, giúp họ nhận thức, noi theo và từng bước hình thành những phẩm chất cần thiết. Vì vậy, vai trò của người thầy không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức trên lớp mà còn thể hiện trong quá trình giáo dục, rèn luyện và định hướng nghề nghiệp cho người học.

Đặc biệt, người thầy truyền nghề phải thực sự am hiểu nghề nghiệp. Hoạt động giảng dạy không thể chỉ dựa trên lý thuyết thuần túy mà phải gắn với thực tiễn. Người thầy cần có trải nghiệm thực tế, trực tiếp tham gia các hoạt động thực tiễn để tích lũy kinh nghiệm và vận dụng vào quá trình giảng dạy. Có như vậy, quá trình đào tạo mới có thể trang bị cho người học không chỉ kiến thức pháp luật mà còn cả bản lĩnh nghề nghiệp và những phẩm chất đạo đức cần thiết.

Việc gắn lý luận với thực tiễn xét xử đặt ra những yêu cầu gì đối với công tác đào tạo các chức danh tư pháp? Học viện Tòa án đang đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá như thế nào để đáp ứng những yêu cầu đó, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh: Chúng ta đều biết rằng, lý thuyết chỉ là màu xám, còn cây đời thì mãi mãi xanh tươi. Điều đó cho thấy giữa lý luận và thực tiễn luôn tồn tại một khoảng cách. Mong muốn của người làm công tác giảng dạy là làm thế nào để rút ngắn khoảng cách ấy. Đây cũng là định hướng trong đào tạo đại học, nhằm bảo đảm người học không chỉ được trang bị kiến thức hàn lâm mà còn có khả năng thực hành nghề nghiệp, vận dụng kiến thức đã học vào công việc sau khi tốt nghiệp.

Thời gian qua, Học viện Tòa án đã chú trọng gắn đào tạo với thực tiễn thông qua việc huy động các thẩm phán, chuyên gia pháp lý có kinh nghiệm thực tiễn tham gia giảng dạy cùng đội ngũ giảng viên của Học viện. Tuy nhiên, để người học có thêm cơ hội tiếp cận và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, chúng tôi cho rằng cần tiếp tục quan tâm, hoàn thiện một số nội dung, đặc biệt là về học liệu và phương pháp giảng dạy.

Thứ nhất là về học liệu. Học viện Tòa án cần tiếp tục làm phong phú nguồn học liệu, đặc biệt là những tài liệu có tính thời sự, gắn với các vụ án phức tạp hoặc được dư luận xã hội quan tâm. Việc tăng cường cập nhật các tình huống thực tiễn sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu và giúp người học tiếp cận sâu hơn với hoạt động nghề nghiệp.

Thứ hai là về phương pháp giảng dạy. Bên cạnh việc truyền thụ kiến thức nền tảng thông qua giáo trình, cần chú trọng hơn đến việc hướng dẫn người học phân tích, đánh giá và giải quyết các tình huống pháp lý phức tạp dưới nhiều góc độ. Qua đó, tăng tính tương tác, phát huy tư duy độc lập và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo và Internet phát triển mạnh mẽ, việc đơn thuần truyền đạt những kiến thức, thông tin có sẵn không còn là nhiệm vụ trọng tâm của người thầy, bởi người học có thể dễ dàng tìm kiếm và tiếp cận các nguồn thông tin này. Điều quan trọng là người thầy phải đồng hành cùng người học trong quá trình phân tích, đánh giá và giải quyết những vấn đề pháp lý phát sinh từ thực tiễn. Đây cũng là cách để từng bước thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức trên giảng đường và yêu cầu nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, chúng tôi cho rằng cần tiếp tục tăng thời lượng thực hành, báo cáo án và thảo luận, thay vì chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết giảng. Qua đó, nâng cao hiệu quả đào tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào hoạt động nghề nghiệp của người học.

Thưa ông, khi trí tuệ nhân tạo và công nghệ số ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực pháp luật, người thầy cần thay đổi phương pháp giảng dạy như thế nào để đáp ứng yêu cầu đào tạo? Theo ông, đâu là những giá trị cốt lõi mà công nghệ không thể thay thế?

PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh: Chúng tôi cho rằng, trong bối cảnh mới, triết lý giáo dục đã có những thay đổi căn bản. Người thầy không còn đơn thuần là người truyền đạt kiến thức hay cung cấp thông tin, bởi ngày nay, người học có thể dễ dàng tìm kiếm những nội dung này thông qua Internet và trí tuệ nhân tạo (AI).

Giáo dục hiện nay phải là quá trình người dạy và người học cùng nhau tìm kiếm chân lý, phát triển tri thức. Trong đó, người thầy giữ vai trò định hướng, giúp người học nhận thức rõ rằng trí tuệ nhân tạo và Internet chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy và quá trình học tập của con người.

Nếu không nhận thức rõ điều này, có thể xảy ra tình trạng người thầy sử dụng AI để ra đề, người học dùng AI để trả lời, rồi người thầy lại tiếp tục sử dụng AI để chấm bài. Khi đó, con người gần như bị tách khỏi quá trình dạy và học, còn trí tuệ nhân tạo thực hiện hầu hết các khâu. Chính vì vậy, người thầy phải am hiểu công nghệ, biết cách khai thác thông tin trên môi trường mạng, đồng thời khuyến khích người học chủ động tìm tòi, khám phá và phát triển tri thức.

Thực tế, thế hệ trẻ hiện nay rất giỏi. Nhiều học sinh, sinh viên có kiến thức về tin học, ngoại ngữ, thậm chí vượt trội hơn người thầy ở một số lĩnh vực. Nếu người thầy luôn cho rằng kiến thức mình truyền đạt là chân lý duy nhất thì sẽ khó khuyến khích người học phát huy năng lực và thế mạnh của bản thân.

Trong môi trường giáo dục hiện đại, ở một khía cạnh nào đó, chính người học cũng có thể giúp người thầy tiếp cận những công cụ, tri thức mới. Từ đó, người thầy tiếp tục vận dụng để hỗ trợ các thế hệ học trò hoàn thiện và phát triển. Điều này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá người học.

Đối với ngành Tòa án, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết khi hoạt động tư pháp đang từng bước chuyển đổi số. Một số hoạt động tố tụng đã được triển khai trên môi trường mạng, trong đó có việc tống đạt qua Internet. Nhiều hồ sơ vụ án xuất hiện chứng cứ điện tử; hoạt động quản lý án, chỉ đạo, điều hành cũng được thực hiện trên các nền tảng số. Việc đánh giá năng lực của thẩm phán cũng gắn với các chỉ số KPI.

Trong bối cảnh đó, nếu người thầy không cập nhật kiến thức công nghệ và những thay đổi trong hoạt động của ngành Tòa án, nội dung giảng dạy sẽ khó theo kịp thực tiễn, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của người học sau này.

Vì vậy, người thầy phải tiên phong, gương mẫu, am hiểu công việc và có khả năng định hướng cho người học, nhất là trong việc tìm kiếm, phân tích, đánh giá và sử dụng chứng cứ. Trong đó, chứng cứ điện tử ngày càng phổ biến, đòi hỏi người học phải được trang bị những kiến thức và kỹ năng phù hợp.

Chúng tôi cho rằng, đây là những yêu cầu quan trọng và cấp thiết, đòi hỏi đội ngũ giảng viên phải không ngừng cập nhật tri thức, nâng cao năng lực chuyên môn, đổi mới phương pháp giảng dạy để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực tư pháp trong tình hình mới.

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), nhìn lại quá trình gắn bó với công tác đào tạo, điều gì khiến ông trăn trở nhất trong việc xây dựng đội ngũ giảng viên tại Học viện Tòa án? Theo ông, cần làm gì để phát huy năng lực của đội ngũ hiện tại, đồng thời bảo đảm sự kế thừa và phát triển giữa các thế hệ giảng viên?

PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh: Chúng tôi cho rằng, người thầy là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng đào tạo. Muốn có người học tốt thì phải có người thầy tốt, bên cạnh hệ thống học liệu bảo đảm chất lượng.

Trong xây dựng đội ngũ giảng viên Học viện Tòa án, chúng tôi luôn tâm niệm ba điều cốt lõi, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo pháp luật nói chung và đào tạo nguồn nhân lực thực hiện các chức năng tư pháp nói riêng.

Thứ nhất, người thầy phải có tâm huyết và khát khao truyền nghề, dạy nghề. Đây là yếu tố quan trọng để mỗi giảng viên tận tâm với công việc và trách nhiệm đào tạo thế hệ kế cận.

Thứ hai, người thầy phải được yên tâm công tác, cả về tư tưởng và đời sống, để có điều kiện tập trung cho hoạt động giảng dạy và nghiên cứu.

Thứ ba, người thầy phải có cơ hội được ghi nhận, phát huy năng lực và phát triển nghề nghiệp.

Cùng với đó, việc xây dựng đội ngũ giảng viên cần chú trọng phát triển lực lượng tại chỗ, đồng thời bồi dưỡng đội ngũ kế cận, bảo đảm sự kế thừa và kết nối giữa các thế hệ.

Chúng tôi cho rằng, khi người thầy có tâm huyết, được tạo điều kiện yên tâm công tác và có cơ hội phát triển, đồng thời duy trì được sự tiếp nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, thì công tác đào tạo mới có nền tảng vững chắc để đạt được thành công.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

    PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh: Người thầy phải đồng hành với người học đi tìm chân lý
    • Mặc định
    POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO