Nơi những con tàu “không số” huyền thoại khởi hành trong lặng lẽ

Di tích Bến K15 nằm ở vụng Sét, dưới chân núi Vạn Hoa, phường Đồ Sơn, TP. Hải Phòng. Đây là một vịnh nhỏ, được bao bọc bởi 3 dãy núi rất kín đáo, khuất gió biển. Bến K15 là nơi khởi hành của những con tàu “không số” (các tàu không mang số hiệu), là km số 0, điểm xuất phát của đường Hồ Chí Minh trên biển - con đường không có trên bản đồ nhưng lại là tuyến hậu cần chiến lược trên Biển Đông, đảm bảo nhiệm vụ vận tải quân sự đặc biệt và trở thành huyết mạch sống còn của chiến trường miền Nam.

Tên gọi Bến K15 là ký hiệu quân sự chỉ cảng và số hiệu này được lấy từ số của Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 15 về đường lối và phương pháp cách mạng miền Nam.

Cách đây 65 năm, ngày 23/10/1961, cùng với Đoàn 759, tiền thân của Đoàn 125 Hải quân (còn gọi là “Đoàn tàu không số”), tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển cũng được thành lập để vận chuyển, tăng cường nguồn nhân lực và vũ khí từ miền Bắc vào chi viện cho Quân giải phóng miền Nam. Sau khi tuyến đường được thành lập, đêm 11/10/1962, một tàu gỗ chở 30 tấn vũ khí đầu tiên xuất phát tại Bến K15 đã bí mật lên đường vào Nam. Sau hải trình 6 ngày đêm vượt gian khó, hiểm nguy, tàu đã cập vào cửa Vàm Lũng (tỉnh Cà Mau) an toàn, mở đầu một phương thức vận chuyển hàng chi viện mới cho chiến trường miền Nam.

Từ đó, tại Bến K15, những con tàu không số đã liên tục âm thầm rời bến trong đêm tối mang theo lượng lớn vũ khí, trang bị chi viện cho chiến trường, đến cả những nơi mà đường bộ chưa vươn tới được. Mỗi chuyến đi là một cuộc đấu trí, đấu sức căng thẳng, quyết liệt với kẻ thù, với thiên nhiên.

Do đó, khi bị địch phát hiện và đánh chặn, từng chiến sĩ phải chấp nhận sẵn sàng hy sinh, sẵn sàng điểm hỏa khối thuốc nổ được bố trí sẵn để hủy tàu, hủy hàng, bảo vệ bí mật con đường trên biển... Nhưng với tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến”, “Tất cả cho miền Nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, cán bộ, chiến sĩ trên các tàu đều quyết tâm và không hề nao núng trước gian khó, hiểm nguy cận kề.

Trước mỗi chuyến đi, các thủy thủ đoàn đều được tổ chức “Lễ truy điệu sống” phòng khi bị địch tấn công, các anh sẽ tự kích nổ tàu để xóa dấu vết, giữ bí mật, bảo đảm bí mật tuyệt đối cho tuyến đường và nhiệm vụ quan trọng về sau.

Trong suốt 15 năm (1961-1975) làm nhiệm vụ vận tải chiến lược quân sự trên biển, Bến K15 là nơi chứng kiến gần 1.900 lượt tàu vận chuyển hơn 152.000 tấn vũ khí, trang bị kỹ thuật, thuốc chữa bệnh và hơn 80.000 cán bộ, chiến sĩ từ hậu phương miền Bắc vào tiền tuyến miền Nam, phục vụ công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc. Từ đây, những con tàu không số đã vượt hàng ngàn hải lý, thoát hơn 4.000 quả thủy lôi, chống chọi với hơn 20 cơn bão, chiến đấu hơn 30 lần với tàu địch, đánh trả 1.200 lần máy bay địch tập kích và bắn rơi 5 chiếc máy bay, bắn cháy nhiều tàu xuồng của địch.

Trong hành trình gian khổ, trên tuyến đường biển đầy hiểm nguy đó, Đoàn 125 Hải quân có 4 tàu (C165, C235, C43 và C56) được lệnh làm nhiệm vụ vận chuyển vũ khí chi viện khẩn cấp cho các mặt trận từ miền Trung đến miền Tây Nam Bộ, chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Trong cuộc chiến bi hùng đêm ngày 1/3/1968 trên vùng biển phía Nam, các tàu, các chiến sĩ của ta đã chiến đấu rất anh dũng đến viên đạn, đến hơi thở cuối cùng và bảo toàn bí mật.

Với những giá trị hiện hữu, năm 2008, Bến K15 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2024, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Đường Hồ Chí Minh trên biển cho các địa phương Hải Phòng, Phú Yên, Bà Rịa-Vũng Tàu, Cà Mau (cũ). Hệ thống di tích bao gồm các bến bãi trọng điểm dọc ven biển như K15 (Hải Phòng), Vũng Rô (Phú Yên), Lộc An (Bà Rịa - Vũng Tàu), Vàm Lũng (Cà Mau).

Năm 2019, HĐND TP. Hải Phòng ban hành Nghị quyết phê duyệt Dự án xây dựng tu bổ, tôn tạo quần thể di tích Bến K15 với tổng mức đầu tư gần 235 tỷ đồng, gồm nhiều hạng mục như: Đền thờ các Anh hùng liệt sỹ, cầu tàu kết hợp thả hoa đăng, tàu mô phỏng kết hợp tượng các chiến sỹ Đoàn tàu không số, phù điêu Đại tướng Võ Nguyên Giáp với lực lượng Hải quân…

Những ngày đầu tháng 4 lịch sử năm nay, tại Bến K15, trong không khí thiêng liêng, thành kính, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP. Hải Phòng và Đảng bộ, chính quyền phường Đồ Sơn trang trọng tổ chức “Đại lễ hộ quốc tiêu tai, cầu an, cầu siêu Anh hùng liệt sĩ, đồng bào tử nạn” với sự tham gia của đông đảo chư tôn đức tăng ni, phật tử, cựu chiến binh và nhân dân cả nước.

Trở lại với nơi đây, các cựu chiến binh, thành viên Hội truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển đã không giấu được những cảm xúc nghẹn ngào, bồi hồi cùng nhau nhớ về những con tàu không số, những chuyến đi lịch sử, bên những đồng đội dũng cảm vào sinh ra tử, trong số đó không ít người đã không thể trở về. Trong khoảnh khắc đó, tại nơi từng ghi dấu chân mình, những cựu chiến binh của đoàn tàu không số lại tự hào, tưởng nhớ về một thời kháng chiến trường kỳ, một thời sống trong lửa đạn, vào sinh ra tử.

Cũng tại đây, họ đã giành những giây phút tưởng nhớ, tri ân công lao to lớn của cha anh, những đồng đội đã ngã xuống, anh dũng hy sinh vì đất nước, vì Tổ quốc thiêng liêng, trong đó có những Anh hùng liệt sĩ đã nằm lại với biển khơi, với con đường Hồ Chí Minh trên biển, thân xác các anh hòa vào sóng, vào cát trở thành huyền thoại bất tử tiếp tục bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Theo ông Lê Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đồ Sơn, “Đại lễ hộ quốc tiêu tai, cầu an, cầu siêu Anh hùng liệt sĩ, đồng bào tử nạn” là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc về tâm linh, có giá trị to lớn về lịch sử và văn hóa; là dịp để mỗi chúng ta bày tỏ lòng tri ân đối với các Anh hùng liệt sĩ, tưởng niệm đồng bào đã khuất, đồng thời cầu nguyện cho quốc thái dân an. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường Đồ Sơn luôn xác định rõ trách nhiệm trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử quý báu, góp phần giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn, bồi đắp lòng yêu nước cho các thế hệ về sau.