Nhường mái ấm dành cho các anh nằm
Những mái nhà gắn bó hàng chục năm được tự nguyện tháo dỡ, những khoảng đất từng là nơi an cư của nhiều thế hệ được bàn giao để mở rộng Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào.
Với 27 hộ dân ở xã Anh Sơn (Nghệ An), phía sau quyết định nhường đất không chỉ là sự đồng thuận với một dự án, mà còn là cách người đang sống bày tỏ lòng tri ân đối với hơn 11.000 liệt sĩ đã nằm lại vì nghĩa tình quốc tế cao cả.
Rời mái nhà gắn bó gần nửa đời người
Những ngày đầu tháng 10, thôn Kim Nhan 2, xã Anh Sơn không còn bình lặng như thường ngày. Xen giữa tiếng máy móc thi công là âm thanh của những bức tường được tháo dỡ, mái nhà được hạ xuống.
Đồ đạc trong những căn nhà nằm gần Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào cũng lần lượt được thu dọn để người dân bàn giao mặt bằng phục vụ dự án mở rộng nghĩa trang.
Mỗi căn nhà được tháo dỡ đều gắn với một câu chuyện riêng. Có nơi là mái ấm được gây dựng sau nhiều năm tích góp, có ngôi nhà đã chứng kiến nhiều thế hệ trưởng thành. Bởi vậy, rời đi chưa bao giờ là chuyện đơn giản.
Thế nhưng, khi biết phần đất của gia đình nằm trong phạm vi dự án mở rộng nơi yên nghỉ của các liệt sĩ, nhiều hộ dân đã sớm đồng thuận.

Gia đình bà Huệ là một trong số đó. Gần 40 năm sinh sống dưới mái nhà ở thôn Kim Nhan 2 là chừng ấy thời gian gia đình bà vun vén cuộc sống, gắn bó với xóm làng và từng khoảng sân, mảnh vườn quen thuộc.
Một mái nhà đã ở gần nửa đời người chắc chắn chứa đựng nhiều kỷ niệm. Nhưng khi được thông báo về chủ trương mở rộng Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào, gia đình bà không đắn đo quá lâu.
“Đây là công trình tâm linh, là nơi những người đã hy sinh vì đất nước được yên nghỉ. Gia đình tôi đồng thuận vì đây là việc nên làm”, bà Huệ chia sẻ.
Sự đồng thuận ấy được thể hiện bằng hành động cụ thể. Gia đình thu xếp đồ đạc, chuẩn bị nơi ở tạm và bàn giao phần nhà, đất để dự án được triển khai.
Cũng như gia đình bà Huệ, ông Nguyễn Văn Sơn có nhà nằm sát Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào. Cuộc sống lâu nay của gia đình ông đã trở nên quen thuộc với không gian đặc biệt này.
Những dịp lễ, Tết hay ngày 27/7, dòng người từ nhiều địa phương tìm về dâng hương, tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đã trở thành hình ảnh thân thuộc đối với người dân nơi đây.
Khi chính quyền thông báo dự án mở rộng nghĩa trang và gia đình thuộc diện phải di dời, ông Sơn cùng người thân thống nhất bàn giao mặt bằng. Đồ đạc nhanh chóng được thu xếp, căn nhà cũ được bàn giao để tháo dỡ.
Phía sau mỗi cuộc di dời là không ít xáo trộn trong cuộc sống. Người dân phải rời nơi ở quen thuộc, chờ xây dựng nơi ở mới và bắt đầu lại sinh hoạt tại khu tái định cư.
Nhưng điều dễ nhận thấy ở những hộ dân thuộc diện ảnh hưởng là sự chia sẻ với ý nghĩa đặc biệt của công trình.
Nhường đất cho một công trình của tri ân
Theo UBND xã Anh Sơn, dự án mở rộng khu A Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào ảnh hưởng đến 27 hộ dân. Tổng kinh phí phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 58 tỷ đồng.
Để bảo đảm cuộc sống cho các gia đình phải di dời, địa phương bố trí một khu tái định cư cho 27 hộ dân nhường nhà, đất phục vụ dự án. Trong thời gian chờ khu tái định cư hoàn thiện, các hộ được hỗ trợ kinh phí về nhà ở.

Điều đáng quý trong quá trình giải phóng mặt bằng là sự đồng thuận của người dân. Sau khi được tuyên truyền, thông tin về mục đích, ý nghĩa cũng như các chính sách liên quan, các gia đình đã chủ động phối hợp, tháo dỡ công trình và bàn giao mặt bằng để việc thi công được triển khai.
Theo lãnh đạo UBND xã Anh Sơn, đây không đơn thuần là một dự án xây dựng. Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào là công trình mang giá trị đặc biệt về lịch sử, tâm linh, ghi dấu sự hy sinh của quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam trong thực hiện nhiệm vụ quốc tế trên đất nước Lào.
Việc người dân đồng thuận nhường đất cũng mang một ý nghĩa riêng. Mỗi mét vuông đất được bàn giao sẽ góp phần tạo thêm không gian để đón nhận, an táng, chăm sóc phần mộ các liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập trong những năm tiếp theo.
Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào được xây dựng từ năm 1976. Trải qua nửa thế kỷ, nơi đây hiện là nơi yên nghỉ của 11.180 liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất nước Lào.
Hàng nghìn phần mộ nằm ngay ngắn giữa không gian trang nghiêm không chỉ nhắc nhớ về những mất mát của chiến tranh mà còn là minh chứng cho tình đoàn kết đặc biệt, thủy chung giữa hai dân tộc Việt Nam - Lào.
Hằng năm, nơi đây đón thân nhân liệt sĩ, các đoàn công tác và đông đảo người dân từ nhiều địa phương về dâng hoa, dâng hương.
Có những gia đình đã nhiều lần trở lại nghĩa trang để thăm người thân. Cũng có những phần mộ chưa xác định được đầy đủ thông tin, nhưng tất cả đều được chăm sóc trong sự thành kính và biết ơn.
Theo kế hoạch, khu A của nghĩa trang sẽ được mở rộng thêm 1,06ha, qua đó tạo quỹ đất đủ để an táng khoảng 2.700 phần mộ liệt sĩ. Tổng mức đầu tư của dự án hơn 163 tỷ đồng.
Cùng với việc mở rộng, tỉnh Nghệ An triển khai nâng cấp, tu bổ và tôn tạo một số hạng mục hiện hữu của nghĩa trang với kinh phí khái toán gần 49 tỷ đồng.
Khi hoàn thành, công trình sẽ đáp ứng tốt hơn yêu cầu đón nhận, an táng hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập; đồng thời tạo không gian khang trang, trang nghiêm phục vụ hoạt động tưởng niệm, tri ân.
Để những người trở về có nơi yên nghỉ
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những năm tháng chiến tranh, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn đang được tiếp tục. Trên đất bạn Lào, vẫn còn những người lính Việt Nam chưa được tìm thấy để trở về quê hương.

Bởi vậy, việc mở rộng Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn chuẩn bị cho một hành trình lâu dài: đón những người con đã ngã xuống trở về đất mẹ.
Phía sau diện tích 1,06ha được mở rộng và khoảng 2.700 vị trí an táng dự kiến là niềm mong mỏi về những cuộc trở về.
Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, quy tập không đơn thuần là thêm một phần mộ, mà còn là sự chờ đợi kéo dài hàng chục năm của những gia đình có người thân nằm lại nơi đất khách.
Để có thêm không gian cho những cuộc trở về ấy, 27 hộ dân ở Anh Sơn chấp nhận rời nơi mình từng gắn bó.
Sự sẻ chia ấy càng trở nên ý nghĩa khi điều người dân nhường lại không chỉ là đất đai hay những công trình vật chất. Đó còn là mái nhà, mảnh vườn và những ký ức được vun đắp qua nhiều năm tháng.
Đổi lại, trên chính phần đất ấy sẽ hình thành một không gian rộng rãi hơn để những người đã hy sinh được an nghỉ, để các thế hệ hôm nay và mai sau có nơi tìm về tưởng nhớ.
Dự kiến, toàn bộ công trình sẽ hoàn thành và đưa vào sử dụng vào dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ năm 2027.
Từ nay đến thời điểm ấy, những căn nhà cũ ở Kim Nhan 2 sẽ dần nhường chỗ cho một phần không gian mới của Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào.
Những gia đình thuộc diện di dời cũng sẽ chuyển đến nơi ở mới, dựng lại mái nhà và bắt đầu một nhịp sống khác.

Có thể rồi những bức tường cũ không còn, khoảng sân quen thuộc cũng đổi khác, nhưng câu chuyện về sự đồng thuận của người dân sẽ còn được nhắc đến như một phần ý nghĩa của công trình.
Bởi sự tri ân đôi khi không nằm ở những điều lớn lao. Với những người dân Anh Sơn, đó là quyết định rời mái nhà đã gắn bó hàng chục năm, nhường một phần đất của mình để mở rộng nơi yên nghỉ cho những người đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời cho Tổ quốc.
Từ sự nhường đất của người đang sống, thêm những phần đất được dành cho người đã khuất.
Trên mảnh đất nghĩa tình ấy, những mái ấm mới rồi sẽ được dựng lên, còn Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào tiếp tục rộng mở để đón những người lính sau bao năm nằm lại nơi đất bạn trở về, an nghỉ trong lòng đất mẹ.
