Nhà Trắng vào cuộc sau những vụ mất tích, tử vong bí ẩn của 11 nhà khoa học

Theo các quan chức Mỹ, từ năm 2010, Israel đã thực hiện nhiều vụ ám sát nhằm vào các nhà khoa học hạt nhân Iran, coi đây là biện pháp làm chậm chương trình hạt nhân của Tehran bằng cách loại bỏ nguồn nhân lực then chốt. Cách tiếp cận này dựa trên lập luận rằng con người khó thay thế hơn so với cơ sở hạ tầng hay vũ khí.

Gần đây, xuất hiện lo ngại về khả năng một mô hình tương tự có thể đang diễn ra tại Mỹ, khi trong vòng hai năm qua, 11 nhà khoa học làm việc trong các chương trình nhạy cảm đã tử vong hoặc mất tích trong những hoàn cảnh đáng ngờ.

Các vụ việc hiện được điều tra bởi nhiều cơ quan, gồm Cục Điều tra Liên bang (FBI), Ủy ban Giám sát và Cải cách Chính phủ Hạ viện, Bộ Năng lượng và Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia, dưới sự giám sát của Nhà Trắng. Ban đầu các vụ việc được xử lý riêng lẻ, song FBI hiện được giao nhiệm vụ xem xét liệu có mối liên hệ tổng thể hay không.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước xác nhận đã tham dự cuộc họp tại Nhà Trắng về vấn đề này, gọi đây là vụ việc “khá nghiêm trọng”, đồng thời cho biết chính quyền đang nỗ lực sớm đưa ra kết luận. Nhà Trắng sau đó thông tin đang phối hợp với các cơ quan liên quan và FBI để rà soát toàn diện.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết chính quyền đang làm việc với FBI và Bộ Năng lượng nhằm xác định “bất kỳ điểm tương đồng tiềm năng nào”.

Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện James Comer cũng bày tỏ quan ngại, coi đây là vấn đề an ninh quốc gia và cho biết sẽ yêu cầu báo cáo từ Lầu Năm Góc, FBI, Bộ Năng lượng và NASA.

Hiện chưa có bằng chứng công khai cho thấy các vụ việc có liên hệ với một âm mưu chung. Tuy nhiên, điểm chung là các nhà khoa học này đều có quyền tiếp cận thông tin mật cao và tham gia các dự án nhạy cảm như nghiên cứu không gian, nhiệt hạch, vật liệu tiên tiến hoặc quốc phòng.

Việc Nhà Trắng trực tiếp theo dõi và FBI mở rộng điều tra đã làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng khoa học, vốn ít được bảo vệ an ninh cá nhân so với giới lãnh đạo chính trị hay quân sự.

Trong số các trường hợp đáng chú ý có Monica Jacinto Reza, kỹ sư hàng không vũ trụ từng làm việc tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA và Aerojet Rocketdyne, mất tích từ tháng 6/2025 khi đi bộ đường dài tại rừng quốc gia Angeles, bang California.

Nhà vật lý thiên văn Carl Grillmair, 67 tuổi, thuộc Trung tâm Xử lý và Phân tích Hồng ngoại của Viện Công nghệ California (Caltech), bị bắn chết tại nhà riêng hồi tháng 2.

Michael David Hicks, nhà khoa học làm việc 24 năm tại JPL, qua đời năm 2023 ở tuổi 59, song nguyên nhân không được công bố. Trường hợp tương tự là Frank Maiwald, nhà nghiên cứu chính tại JPL, qua đời năm 2024 tại Los Angeles.

Amy Eskridge, nhà nghiên cứu về phản trọng lực và vật lý “kỳ lạ”, qua đời năm 2022 tại Alabama. Trước đó, bà từng nói trong các cuộc phỏng vấn rằng nhóm của mình bị quấy rối và chịu “chiến tranh tâm lý”.

Một trường hợp khác là Nuno Loureiro, Giám đốc Trung tâm Khoa học Plasma và Nhiệt hạch của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), bị bắn chết tại nhà riêng cuối năm ngoái. Nghi phạm sau đó được phát hiện đã tự sát, khiến vụ việc thêm phần phức tạp.

TIN LIÊN QUAN

Hacker Iran công bố hơn 300 email của Giám đốc FBI

XEM NGAY

Ngoài ra, còn nhiều nhà khoa học khác trong các lĩnh vực tương tự cũng tử vong hoặc mất tích trong điều kiện chưa được làm rõ.

Dù chưa có kết luận, giới chức Mỹ cảnh báo nếu các vụ việc có liên quan, đây có thể là mối đe dọa nghiêm trọng đối với Mỹ. Ngay cả khi không có mối liên hệ, việc nhiều nhà khoa học cấp cao gặp sự cố trong thời gian ngắn cũng đủ gây tác động tâm lý lớn.

Một số ý kiến đặt câu hỏi liệu cộng đồng khoa học, đặc biệt là những người tham gia các dự án nhạy cảm, có đang trở thành mục tiêu trong cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc.