Ngày xuân tản mạn về hoa

Lý Bạch đã nhiều lần thảng thốt ngỡ người đẹp là hoa, ngỡ hoa là người đẹp. Lưu Vũ Tích uống rượu bên hoa lại “Chỉ e hoa nói nên lời: Em không phải nở cho người già nua” (Đãn sầu hoa hữu ngữ - Bất vị lão nhân khai)... Đấy là rung cảm của người thơ về hoa.

Lại có những loài hoa cảm người thì thật lạ. Chỉ cần chạm tay vào cây hoa tử vi (hay còn gọi là Bằng lăng sẻ - tên khoa học là Lagerstroemia indica), lập tức tất cả hoa đều rung động. Một nhà sư ở chùa Từ Hiếu kể chuyện ông chăm sóc hai cây hoa Nguyệt quế, chế độ chăm sóc giống nhau, nhưng tình cảm với cây khác nhau, rốt cuộc cây hoa ông dành tình cảm ưu ái thì nở hoa, còn cây kia thì không. Nguyệt quế có hai loại Nguyệt quế trắng, Nguyệt quế leo).

Sách xưa ghi chuyện Võ Hậu (tức Võ Tắc Thiên) ra lệnh cho các loài hoa quanh cung cấm phải nở hoa cho bà thưởng ngoạn, tất cả các loài hoa đều tuân lệnh, riêng Lục mẫu đơn là không chịu nở. Hóa ra hoa cũng ưa chiều chuộng và hoa cũng biết giữ gìn khí tiết lắm thay.

“Nghề chơi cũng lắm công phu” (tục ngữ Việt), cổ nhân đã nói, hàm ý bất kỳ sở thích hay "nghề chơi" nào, dù chỉ là để giải trí, cũng đòi hỏi sự đầu tư công sức, thời gian và kiến thức sâu rộng. Lại nữa, “Nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa” nhắc nhở sự nâng niu, trân trọng, chăm sóc nhẹ nhàng, cẩn thận đối với hoa. Ngắm hoa thưởng nguyệt là thú chơi tao nhã của biết bao tao nhân mặc khách trong cổ sử.

Hoa gắn bó chia sẻ buồn vui với con người từ khi lọt lòng cho đến lúc trở về cát bụi. Từ vẻ đẹp thiên nhiên, hoa trở thành vẻ đẹp văn hoá khi đi vào thuần phong mỹ tục từ đời này qua đời khác. Hoa sinh nhật, hoa cưới, hoa tết, hoa tặng, hoa trang trí, hoa cảnh và hoa tiễn đưa đời người về nơi an nghỉ cuối cùng. Chưa hết, hoa còn được đặt trên bàn thờ cúng những hương hồn và thần linh. Có những loài hoa được chọn làm biểu tượng riêng cho từng mỹ tục.

Là người Việt Nam, chắc không ai lạ với hình ảnh Đức Phật ngồi trên tòa sen thể hiện sự cao quý, thanh tịnh và là nơi an tọa của Ngài; bởi hoa Sen tượng trưng cho sự thanh khiết, giác ngộ và thoát tục. Cách đây 15 năm trong một cuộc bình chọn Quốc hoa do Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch chủ trì, có đến 81% người Việt bỏ phiếu cho hoa Sen, dù cho đến hiện nay chưa có quyết định nào.

Mỗi loài hoa đều có những ý nghĩa khác nhau. Tất nhiên còn phụ thuộc vào thị hiếu thẩm mỹ của từng cá nhân. Cái chung đi ra từ cái riêng, nhưng cái riêng không bao hàm cái chung là cặp phạm trù của triết học duy vật.

Trong đám tang thi sĩ Xuân Diệu (cuối năm 1985), giữa hàng trăm vòng hoa viếng, hiện lên một vòng hoa trắng độc sắc, đấy là vòng hoa của người vợ xưa đưa tiễn sự trinh trắng của “chàng”. “Nàng” đến đưa tiễn “Ông hoàng thơ tình” bằng vòng hoa ấy là cố NSND Bạch Diệp.

Ngày Tết, người miền Bắc coi hoa Đào là “Chúa xuân”, người miền Nam lại lấy hoa mai làm biểu tượng. “Mai cốt cách, tuyết tinh thần”. Không ngẫu nhiên Nguyễn Du tả Kiều lại ví nàng với cốt cách của mai, và cũng không dễ gì Cao Bá Quát thốt lên “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa” (Một kiếp cúi đầu lạy hoa mai). Chả thế mà thời Ngô Đình Cẩn quyền thế nhất miền Trung đã đem cả tòa nhà đòi đổi một cây Mai thế trăm tuổi ở Long Thọ (Huế) mà chủ nhân của nó vẫn không chịu đổi.

Hoa gắn bó với con người đến nỗi, cha mẹ sinh con cũng lấy tên hoa mình yêu thích để đặt tên cho con cái. “Những Hồng những Cúc những Lan/ Những Mai những Huệ trần gian nao lòng”.

Sư Giới Đức ở chùa Huyền Không còn lấy tên hoa đặt tên cho ngôi nhà lá đọc sách ngâm thơ của mình là Lý Thảo Đình, bởi vì khi làm xong ngôi nhà này, sư ông treo vào đó một chậu lan Lý Thảo, và sáng hôm sau bỗng thấy nó nở những nhành hoa rực rỡ.

Ngược lại có tên người lại được dùng để nói về hoa như Chuỗi trăm hoa Tống Thị chẳng hạn. Theo Mộng Kinh sư thì Tống Thị là một mỹ nhân có tài kết chuỗi trăm hoa, ai đã ngửi thấy hương thơm của chuỗi trăm hoa do tay nàng kết thì đều mê mẩn hướng vọng về nàng.

Tống Thị đã không chỉ làm say lòng chúa Nguyễn trong Nam, mà chuỗi trăm hoa của nàng còn làm cho Trịnh Tráng ngoài Bắc xao xuyến tâm thần phải mở cuộc Nam chinh để dẹp lòng người đẹp. Phải chăng, Tống Thị đã phối hưởng của nhiều loài hoa để tạo ra một mùi hương quyến rũ đặc biệt?

Đã là người thì có sinh có tử, đã là hoa thì có nở có tàn. Nhưng hoa đẹp chóng tàn thường khiến lòng người thảng thốt không nguôi. Nếu như đời hoa phù dung đẹp trọn từ bình minh đến hoàng hôn, thì đời hoa Quỳnh - “Nữ hoàng ban đêm” - chỉ làm cuộc hiến dâng trong chốc lát.

Sắc đẹp và hương thơm của nàng hoa kiêu kì và đài các này chỉ dành cho người biết thưởng hoa mà thôi, nhờ thế mà người đời bày ra thú vui “uống rượu xem quỳnh nở”. Nói là thú vui, nhưng khi nhìn thấy hoa quỳnh rũ cánh tự liệm mình, lòng người thưởng hoa buồn ứa lệ, xao xuyến mãi trong lòng tâm trạng vừa hay tin người đẹp đã quy tiên...

Trong muôn loài hoa, có lẽ “đời hoa” ngắn nhất là hoa Phù dung, sớm nở tối tàn. Những bông hoa Phù dung có rất nhiều cánh. Nhưng cánh của nó mỏng và khi nở đan xen lộn xộn đẹp như tà áo tiên, vẻ đẹp yêu kiều làm bao nhiêu loài hoa khác cũng phải thán phục.

Cũng như nhiều loài hoa gắn liền với sự tích về tình yêu, hoa Phù dung gắn liền với huyền sử về nàng “Phù dung tiên nữ” trên trời một lần xuống trần gian chơi nhưng vì quên “lá bùa phi thiên” nên không bay được về trời.

Nàng được gặp chàng Đồng Tâm, một thợ săn nghèo, và vì chuyện tình đau khổ giữa hai người mà hóa thành hoa Phù dung. Vương mẫu ở trên trời cho hoa nở vào ban ngày và hoàng hôn xuống phai tàn, tự rụng để tránh cho Phù Dung phải đau lòng.

Triêu vi phất vân hoa/ Mộ vi uỷ địa tiều (Sớm còn là cây hoa cao ngất tầng mây/ Chiều đã thành củi khô lăn lóc trên mặt đất). Bạch Cư Dị mười ba thế kỉ trước đã nhìn thấu cái chớp mắt kinh hoàng của đời Hoa, đời Người vậy đó. Nhìn thấu để cảm thông chia sẻ. Nhìn thấu để trân trọng, nâng niu, gìn giữ, yêu thương Cái Đẹp chớp mắt của Hoa, của Người vậy!