Kỷ niệm 317 năm Ngày mất của Đại Danh y Đào Công Chính

Theo Ban tổ chức, chương trình gồm có các nghi lễ, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao truyền thống như: Tế Nam quan, Lễ Mộc dục, Liên hoan văn nghệ quần chúng, giao lưu bóng chuyền hơi (ngày 2/5/2026); Lễ dâng hương, kỷ niệm 317 năm Ngày mất của Đại Danh y, văn nghệ, giao lưu cờ tướng, trò chơi dân gian (ngày 3/5/2026).

Đào Công Chính là vị quan thanh liêm, nhà thơ, nhà ngoại giao, nhà sử học, được người đời suy tôn là một trong ba Đại danh y của Việt Nam có công lớn trong việc xây dựng nền y học cổ truyền của dân tộc, tạo thế kiềng ba chân vững chắc cho nền đông y học gồm: Y học đối với Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác; Dược học đối với Tuệ Tĩnh và Dưỡng sinh học đối với Đào Công Chính.

Đại danh y Đào Công Chính sinh năm 1639, người làng Cõi, tổng Đông Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay là làng Hội Am, xã Vĩnh Am, TP Hải Phòng). Ông xuất thân tại vùng quê văn hiến, trong một gia đình Nho học lâu đời, có nhiều người đậu trung khoa, có người vào học ở Quốc Tử Giám. Thuở nhỏ ông có tên là Đào Dĩnh Đạt, nổi tiếng là thần đồng, với tư chất thông minh, ham học. Năm mới 13 tuổi, ông đã cùng cha dự thi Hương, đậu Hương cống. Năm 23 tuổi (năm 1661) đời vua Lê Thần Tông, ông đậu Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ, đệ nhị danh (tức Bảng Nhãn). Vì vậy dân làng còn gọi ông là “Bảng Cõi”, tức Bảng Nhãn của làng Cõi.

Năm 1673, Đào Công Chính được triều đình cử làm phó sứ, tham gia sứ bộ do Hồ Sĩ Dương dẫn đầu đi sứ nhà Minh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, trở về ông được thăng chức Hữu Thị lang Bộ Lễ, tước Nam, được chọn làm người giảng sách cho nhà vua, sau được phong Tả Thị lang, Quang tiến Thận lộc Đại phu Bồi tụng. Đào Công Chính làm quan tận tụy, nên được vua yêu và chúa quý. Sau 15 năm làm quan (1661-1676) từ Thị thư Hàn lâm viện ông được thăng làm Phủ doãn Phụng Thiên (người đứng đầu kinh đô Thăng Long).

Đào Công Chính còn là tác giả quan trọng của thế kỷ XVII, là chủ biên, tác giả của 5 bộ sách đều có giá trị lịch sử, giá trị khoa học và giá trị văn hoá đặc sắc; đồng tác giả bộ Quốc sử 23 quyển, được hoàn thành vào năm 1665. Ông cũng là tổng tài bộ Trùng san Lam Sơn thực lục; tổng tài bộ sử Trung hưng thực lục; tác giả cuốn Bắc sứ thi tập.

Ngoài ra, Đào Công Chính rất giỏi về y thuật. Năm 1676, ông biên soạn sách “Bảo Sinh Diên Thọ Toản Yếu”, gồm 5 quyển bàn về phép dưỡng sinh, dưỡng thể. Sách bám sát thực tế của nhân dân và được thừa nhận vận dụng có kết quả, được các bậc danh y sau này tiếp thu, vận dụng, phát triển nâng cao. Theo chỉ dụ của vua Lê Hiển Tông và chúa Trịnh Căn – được coi là cuốn sách về y lý sớm nhất cả nước, là một trong những tác phẩm có giá trị lớn của nền y học dân tộc. Hiện Viện Nghiên cứu Hán Nôm còn giữ được 5 bộ sách mà Đào Công Chính là chủ biên, là tác giả hay đồng tác giả.

Đến tuổi hưu, Đào Công Chính về quê mở trường dạy học và chữa bệnh cứu người, được người dân xưng tôn là Thánh thuốc Nam. Năm 1709, ông mất và hiện nay phần mộ ông ở nghĩa trang làng văn hóa Hội Am, TP Hải Phòng.

Để tôn vinh, tri ân công lao của Danh y Đào Công Chính, ngày 8/10/2011, UBND TP Hải Phòng có chủ trương xây dựng Khu lưu niệm Danh y Đào Công Chính tại xã Cao Minh (nay là xã Vĩnh Am, TP Hải Phòng). Năm 2020, UBND huyện Vĩnh Bảo đã quyết định phê duyệt xây dựng giai đoạn I Khu lưu niệm Danh y Đào Công Chính và Khánh thành vào năm 2023. Khu lưu niệm góp phần gìn giữ những giá trị của ông đối với quê hương cũng như nền y học nước nhà, góp phần giữ gìn, bảo vệ, khai thác hiệu quả cao những giá trị văn hóa, lịch sử, du lịch quý báu của Danh y để lại.

Hàng năm, vào ngày 17 tháng 3 âm lịch, địa phương tổ chức Lễ hội gắn với kỷ niệm Ngày mất của Đại Danh Y Đào Công Chính. Lễ hội được tổ chức rất trang trọng, thu hút nhiều khách thập phương đến chiêm ngưỡng cảnh quan và dâng hương tại khu lưu niệm.