Kỳ 3: Từ một mái nhà đến thế trận lòng dân
Giữa thung lũng Rục Làn, nơi những dãy Trường Sơn ôm lấy bản làng, dấu chân người lính Biên phòng đã in trên những nẻo đường qua bao mùa mưa nắng.
Giữa thung lũng Rục Làn, nơi những dãy Trường Sơn ôm lấy bản làng, dấu chân người lính Biên phòng đã in trên những nẻo đường qua bao mùa mưa nắng. Có dấu chân theo bà con xuống ruộng, khai hoang, dẫn nước; có dấu chân vượt suối, băng rừng đưa trẻ đến trường, giữ lớp qua những mùa lũ. Năm tháng qua đi, lớp chiến sĩ này nối tiếp lớp chiến sĩ khác trên những lối mòn vào bản. Những thửa ruộng nay đã có bàn tay bà con tự gieo cấy, những đứa trẻ từng được bộ đội dìu dắt đã trưởng thành, có người trở về đứng lớp, có người khoác áo lính Biên phòng.
Từ những thửa ruộng đầu tiên đến từng con chữ, từ chuyện mưu sinh đến những lo toan trong mỗi mái nhà, sự gắn bó giữa người lính và đồng bào Rục được vun đắp qua bao năm tháng. Giữa những đổi thay của bản làng, có những công việc đã đơm hoa kết trái, cũng có những hành trình vẫn đang được tiếp nối. Và trên những nẻo đường vào bản, bước chân người lính Biên phòng vẫn bền bỉ đồng hành cùng cuộc sống của đồng bào.
Mái nhà giữa đại ngàn
Ở Đồn Biên phòng Cà Xèng, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị, nhịp sống của những người lính từ tháng 8/2026 có thêm hai thành viên đặc biệt. Đó là hai cậu học trò nhỏ được đơn vị nhận nuôi, cùng ăn ở và sinh hoạt dưới mái nhà chung của cán bộ, chiến sĩ.
Mỗi ngày, các em đến trường rồi trở về đồn, cùng ăn cơm, sinh hoạt với cán bộ, chiến sĩ. Những người lính thay nhau đưa đón, chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ, nhắc nhở chuyện học hành cho các em. Tối đến, sau những giờ thực hiện nhiệm vụ, các anh lại ngồi bên hai cậu học trò nhỏ, kiên nhẫn chỉ từng phép tính, hướng dẫn từng bài tập Tiếng Việt.
Trong hai đứa trẻ ấy, Dương là em nhỏ hơn. Cậu bé người Rục mới học lớp 2, dáng người nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, hòa đồng với bạn bè. Nhìn vẻ hồn nhiên của em, khó hình dung cậu học trò ấy đã sớm phải chịu cảnh mồ côi cả cha lẫn mẹ.
Tháng 8/2026, Dương được Đồn Biên phòng Cà Xèng nhận nuôi theo Chương trình "Nâng bước em tới trường - Con nuôi Đồn Biên phòng". Cùng với một cậu bé lớn tuổi hơn, em Dương bắt đầu cuộc sống mới tại đơn vị. Từ đó, đồn không chỉ là nơi trở về sau giờ học, mà còn là chốn ăn ở, sinh hoạt và được chăm sóc hằng ngày của các em.
Căn phòng dành cho các em được bố trí khang trang, sạch sẽ, có những điều kiện cần thiết cho việc nghỉ ngơi, học tập. Trong mái nhà ấy, những người lính vừa thực hiện nhiệm vụ của đơn vị, vừa đảm nhận thêm trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng hai đứa trẻ.
Trong số những người lính chăm sóc Dương có Thiếu úy quân nhân chuyên nghiệp Cao Minh Lệ (SN 2003), một người con của đồng bào Rục ở bản Mò O Ồ Ồ, nay là bản Yên Hợp. Nhập ngũ tháng 2/2022, trải qua thời gian huấn luyện, công tác và học tập tại Trường Trung cấp 24 Biên phòng, tháng 12/2025, Lệ được điều động tăng cường về Đồn Biên phòng Cà Xèng.
Trở lại quê hương trong màu áo lính Biên phòng, Lệ cùng đồng đội chăm lo bữa ăn, giấc ngủ, việc học hành của hai “con nuôi đồn biên phòng”. Với anh, những đứa trẻ ấy cũng lớn lên giữa núi rừng, bản làng thân thuộc như chính mình thuở trước. Từ một người con của bản làng, Cao Minh Lệ nay trở về trong màu áo lính Biên phòng, cùng đồng đội chăm sóc những đứa trẻ quê mình. Sự gắn bó giữa người lính và đồng bào Rục qua bao năm tháng giờ được tiếp nối bằng chính những người con trưởng thành từ mảnh đất ấy.
Những người lính ở Đồn Cà Xèng cũng có gia đình, có những đứa con đang lớn lên trong những tháng ngày cha vắng nhà. Giữa đại ngàn Trường Sơn, các anh lại dành cho hai cậu “con nuôi của đồn” sự chăm chút như chính con mình.
Sau những giờ làm nhiệm vụ, người lính đồn Cà Xèng lại quây quần bên mâm cơm có thêm tiếng trẻ nhỏ, rồi lại kiên nhẫn cùng các em bên ánh đèn trang sách. Giữa đại ngàn Trường Sơn, hơi ấm của mái nhà Cà Xèng được vun đắp từ chính những điều bình dị ấy.
Nuôi dưỡng một đứa trẻ không chỉ là lo chuyện ăn ở, học hành, mà còn là kiên nhẫn dìu dắt qua những đổi thay, vấp váp trên đường trưởng thành. Điều những người lính Cà Xèng mong mỏi là một ngày các em đủ vững vàng để tự bước đi trên con đường của mình. Sự chăm lo ấy cũng là cách bao thế hệ cán bộ, chiến sĩ nơi đây gắn bó với đồng bào Rục, bắt đầu từ những khó khăn của từng phận người, từng mái nhà, rồi bền bỉ cùng bà con vun đắp cuộc sống.
Ở Rục Làn, người lính cùng đồng bào khai hoang, gieo lúa, tìm đường thoát nghèo. Dưới mái nhà Cà Xèng, các anh lại chăm lo, dìu dắt những đứa trẻ trên hành trình khôn lớn. Từ vun trồng những thửa ruộng đến nuôi dưỡng những mầm xanh, công việc nào cũng cần sự bền bỉ, tận tâm. Với Dương, phía trước còn cả một chặng đường dài. Và trên chặng đường ấy, mỗi ngày em đến lớp, mỗi trang vở được mở ra đều có sự đồng hành lặng lẽ của những người lính biên cương.
Khi niềm tin được gây dựng từ cơ sở
Từ Đồn Biên phòng Cà Xèng vào bản Yên Hợp, những con đường men theo sườn núi đá vôi đã quen dấu chân cán bộ, chiến sĩ qua bao mùa mưa lũ. Trên những nẻo đường ấy, người lính không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ biên giới mà còn cùng bà con tìm cách làm ăn, đưa trẻ đến trường, vun đắp cuộc sống. Những năm tháng bám bản giờ đã để lại dấu ấn trên những thửa ruộng người dân tự gieo cấy, trong sự đổi thay của từng mái nhà.
“Bà con luôn tin tưởng, quý trọng và xem cán bộ Biên phòng như người thân trong gia đình”.
- Bí thư Chi bộ bản Yên Hợp Cao Xuân Long chia sẻ -
Niềm tin ấy lớn dần theo những đổi thay trong cuộc sống của đồng bào Rục.
Theo anh Long, hiện bản Yên Hợp có 57 hộ tham gia trồng lúa nước trên diện tích 5,2ha, năng suất đạt từ 4 đến 5 tấn/ha mỗi vụ. Diện tích canh tác trước đây từng đạt 8ha, nhưng phải thu hẹp do nguồn nước chưa bảo đảm. Điều đáng mừng hơn cả là sau nhiều năm được cán bộ Đồn Biên phòng Cà Xèng kiên trì hướng dẫn, bà con nay đã cơ bản làm chủ kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc cây lúa.
Những thửa ruộng từng cần bộ đội chỉ dẫn từng công đoạn, nay đã được chính bà con chăm lo.
Từ cây lúa, đồng bào Rục đang thử sức với hướng sinh kế mới. Tháng 4/2026, mô hình trồng dứa được triển khai tại ba cụm bản, trên diện tích khoảng 4ha, với gần 60 hộ tham gia. Theo anh Long, việc kết nối hỗ trợ nguồn giống và kỹ thuật có sự tham gia của Trường Đại học Quảng Bình. Đến nay, cây dứa sinh trưởng tốt. Nếu đạt hiệu quả kinh tế, mô hình sẽ được xem xét nhân rộng.
Chưa thể nói trước thành công khi mô hình mới ở giai đoạn đầu. Nhưng từ những mùa lúa đã biết tự cấy cày đến việc tham gia thử nghiệm cây trồng mới, người dân đang từng bước tìm thêm hướng mưu sinh trên chính vùng đất của mình.
Ở Yên Hợp, sự chuyển biến ấy cũng đặt ra trách nhiệm cho tổ chức Đảng và đội ngũ cán bộ cơ sở. Những người như Bí thư Chi bộ Cao Xuân Long, am hiểu đời sống và những khó khăn của bà con, là cầu nối giữa chủ trương phát triển kinh tế với nhu cầu thực tế của bản làng. Cùng với sự đồng hành của Bộ đội Biên phòng, cấp ủy, chính quyền địa phương có vai trò vận động, tạo điều kiện để người dân chủ động sản xuất, ổn định cuộc sống.
Bộ đội có thể giúp mở đường, nhưng chính đồng bào Rục là người đi tiếp trên con đường ấy.
Dẫu vậy, cuộc sống vùng biên vẫn còn những khó khăn chưa thể giải quyết trong một sớm một chiều. Nguồn nước sản xuất chưa ổn định, những hướng sinh kế mới cần thời gian để khẳng định hiệu quả. Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng vì thế vẫn sát cánh cùng cấp ủy, chính quyền và đồng bào, kiên trì tìm cách tháo gỡ những trở ngại trong đời sống.
Niềm tin được gây dựng từ những việc làm cụ thể. Và khi đồng bào đã có thể tự mình tiếp nối những điều được hướng dẫn, công sức của người lính không dừng lại ở một mùa vụ hay một chương trình hỗ trợ, mà trở thành nền tảng cho những đổi thay lâu dài của bản làng.
Những hạt giống của ngày mai
Tháng 6/2026, Cao Thị Lệ Hằng nhận bằng tốt nghiệp loại giỏi ngành Giáo dục mầm non của Trường Đại học Quảng Bình. Cô gái người Rục từng đứng trước nguy cơ bỏ học nay trở về quê hương, bắt đầu công việc tại Yên Hợp.
Hành trình ấy bắt đầu từ năm lớp 6, khi Hằng được cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng nhận đỡ đầu theo chương trình “Nâng bước em tới trường”. Từ ngày rời bản học THPT đến những năm tháng trên giảng đường đại học, cô luôn có sự đồng hành, động viên của những người lính.
Tháng 6/2025, Hằng vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Cùng năm, đề tài nghiên cứu về giáo dục sức khỏe và vệ sinh cá nhân cho trẻ em người Rục do Hằng làm chủ nhiệm cùng nhóm sinh viên thực hiện đoạt giải Nhì tại một cuộc thi khoa học, công nghệ dành cho sinh viên. Ngay từ giảng đường, cô đã hướng sự quan tâm về những vấn đề thiết thực của quê hương.
Từ cô học trò từng được nâng bước đến trường, Hằng nay đã trở thành cô giáo, trở về chăm lo cho những đứa trẻ Rục. Sự dìu dắt năm nào đang được tiếp nối bằng chính tri thức và trách nhiệm của người từng được nâng đỡ.
“Em chọn nghề giáo vì từng được nâng đỡ để đến trường. Giờ em mong những đứa trẻ ở bản mình cũng có cơ hội đi xa hơn, làm được nhiều điều hơn em”.
- Cô giáo trẻ Cao Thị Lệ Hằng chia sẻ -
Hành trình của Hằng khiến người ta nghĩ đến cậu bé Dương, đang được nuôi dưỡng tại Đồn Biên phòng Cà Xèng. Em mới học lớp 2, còn nhiều năm tháng phía trước. Những người lính đang chăm lo cho Dương hôm nay cũng bằng sự tận tâm mà họ từng dành cho cô học trò Rục năm nào.
Chưa ai biết mai này Dương sẽ chọn con đường nào. Nhưng hành trình của Cao Thị Lệ Hằng chứng minh, sự chăm lo hôm nay có thể làm thay đổi cả một cuộc đời. Và ý nghĩa sâu xa nhất của sự nâng đỡ ấy không chỉ là giúp một đứa trẻ vượt qua nghịch cảnh, mà còn để một ngày, chính em có thể trở thành người góp sức làm đổi thay quê hương.
Có những kết quả nhìn thấy sau một mùa vụ. Có những thành quả phải đợi nhiều năm.
Hằng đã đi qua một chặng đường như thế. Còn với Dương, mọi điều vẫn đang ở phía trước.
Những đổi thay trong bản làng của đồng bào Rục không chỉ được đo bằng diện tích ruộng lúa hay những mô hình sinh kế. Điều có ý nghĩa lâu dài hơn là sự trưởng thành của những con người từng được nâng đỡ, nay đã có thể tự đứng vững và góp sức cho quê hương. Chính từ sự chuyển biến ấy, công tác dân vận và xây dựng Đảng ở cơ sở từng bước tạo dựng được nền tảng vững chắc trong lòng đồng bào.
Bởi biên giới không chỉ được gìn giữ bằng những cuộc tuần tra hay các cột mốc giữa núi rừng. Sự bình yên còn bắt đầu từ những bản làng có cuộc sống ổn định, có tổ chức Đảng làm nòng cốt, có người dân tin tưởng và tự giác góp sức bảo vệ quê hương.
Ở Đồn Biên phòng Cà Xèng, hai cậu học trò nhỏ vẫn đang lớn lên trong sự chăm sóc của những người lính. Trong bản, Hằng đã trở về với lớp học của mình. Trên những thửa ruộng Rục Làn, bà con tiếp tục những mùa gieo trồng.
Không phải hạt giống nào cũng lớn lên trong một mùa. Có những hạt giống cần cả một quãng đời người để bén rễ, trưởng thành và lại tiếp tục gieo mầm trên chính mảnh đất đã nuôi dưỡng mình.
Sáu mươi năm trước, giữa những năm tháng chiến tranh, nhạc sĩ Vũ Trọng Hối đã viết nên giai điệu Bước chân trên dải Trường Sơn, với câu hát đi cùng năm tháng: “Đá mòn mà đôi gót không mòn...”.
Sáu mươi năm sau, giữa đại ngàn Trường Sơn, những bước chân người lính vẫn miệt mài trên những lối mòn vào bản. Núi rừng ấy đã chứng kiến biết bao đổi thay. Những đứa trẻ từng được dìu dắt nay đã trưởng thành, có người trở về đứng lớp. Những thửa ruộng từng phải cầm tay chỉ việc, giờ bà con đã tự mình gieo cấy. Còn dưới mái nhà Cà Xèng, những đứa trẻ khác lại đang bắt đầu hành trình của mình.
Có lẽ, điều đáng kể nhất sau bao năm người lính gắn bó với đồng bào Rục không nằm ở những gì các anh đã làm được, mà ở những gì người dân hôm nay đã có thể tự mình làm lấy. Bởi sự giúp đỡ chỉ thực sự có ý nghĩa lâu dài khi một ngày, người được giúp đỡ không còn phải chờ đợi bàn tay nâng đỡ.
Câu hát năm xưa vẫn còn đó, giữa những triền núi Trường Sơn. Những bước chân người lính vẫn tiếp tục, qua những mùa mưa nắng. Và trên những con đường ấy, giờ đã có thêm bước chân của chính đồng bào Rục, vững vàng đi về phía trước.
Thực hiện: Thanh Trà
Ảnh: Thanh Trà, Đồn Biên Phòng Cà Xèng
