Kỳ 1: Nơi nghị quyết đi vào cuộc sống
Từ miền núi đến vùng biển Nghệ An, những cách làm sáng tạo, gần dân và sát cơ sở đang từng bước khơi dậy tinh thần trách nhiệm, củng cố niềm tin và phát huy sức mạnh của cộng đồng trong bảo vệ biên cương.
LOẠT BÀI: LÒNG DÂN GIỮ BIÊN CƯƠNG
Giữ vững chủ quyền biên giới trong kỷ nguyên số không chỉ là nhiệm vụ của những người nơi tuyến đầu, mà còn là thước đo hiệu quả của các chủ trương khi đi vào thực tiễn. Từ miền núi đến vùng biển Nghệ An, những cách làm sáng tạo, gần dân và sát cơ sở đang từng bước khơi dậy tinh thần trách nhiệm, củng cố niềm tin và phát huy sức mạnh của cộng đồng trong bảo vệ biên cương. Khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, mỗi bản làng, mỗi làng chài không chỉ là nơi sinh sống, mà còn trở thành những điểm tựa vững chắc góp phần giữ gìn chủ quyền, bảo đảm an ninh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.
.png)
CHUYỂN ĐỔI SỐ ĐANG MỞ RA NHỮNG PHƯƠNG THỨC MỚI ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC, NHƯNG GIÁ TRỊ BỀN VỮNG NHẤT KHÔNG NẰM Ở CÔNG NGHỆ MÀ Ở CON NGƯỜI. KHI CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG ĐƯỢC CỤ THỂ HÓA BẰNG NHỮNG MÔ HÌNH THIẾT THỰC, PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN TỪNG ĐỊA PHƯƠNG, MỖI NGƯỜI DÂN KHÔNG CHỈ LÀ ĐỐI TƯỢNG THỤ HƯỞNG MÀ CÒN TRỞ THÀNH CHỦ THỂ THAM GIA QUẢN LÝ XÃ HỘI, GIỮ GÌN AN NINH, TRẬT TỰ VÀ BẢO VỆ CHỦ QUYỀN. TỪ NHỮNG BẢN LÀNG VÙNG BIÊN NGHỆ AN, HÀNH TRÌNH ĐƯA NGHỊ QUYẾT VÀO CUỘC SỐNG ĐANG TẠO NÊN MỘT “LÁ CHẮN SỐ” ĐƯỢC DỰNG XÂY TỪ CHÍNH LÒNG DÂN.
Tại Hội nghị chuyên đề về phong trào “Bình dân học vụ số” ngày 13/9/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh: “Chúng ta không chỉ kế thừa di sản quý báu của lịch sử, mà còn phải biết ứng dụng nó vào thực tiễn hiện nay. Việc trang bị tri thức số sẽ giúp người dân tự tin hơn trong môi trường số, chủ động nắm bắt cơ hội và thích nghi với sự phát triển của công nghệ”.
Thông điệp ấy không chỉ gợi mở sự tiếp nối tinh thần của phong trào Bình dân học vụ từng góp phần xóa nạn mù chữ sau Cách mạng Tháng Tám, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Nếu trước đây, biết đọc, biết viết là điều kiện để mỗi người bước vào đời sống mới, thì hôm nay, năng lực số trở thành hành trang thiết yếu giúp người dân tiếp cận thông tin, sử dụng dịch vụ công, tham gia môi trường số an toàn và nắm bắt những cơ hội phát triển.
Đó cũng là tư tưởng xuyên suốt của Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực chiến lược, tạo nền tảng để đất nước bứt phá và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
Tuy nhiên, để chủ trương ấy lan tỏa đến từng địa bàn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới, điều quan trọng không chỉ là đầu tư hạ tầng hay các nền tảng kỹ thuật. Yếu tố quyết định nằm ở việc giúp bà con biết sử dụng, hiểu lợi ích và mạnh dạn tiếp cận những tiện ích mới.
Khi khoảng cách số được thu hẹp, cơ hội phát triển cũng được mở rộng, đồng thời tạo thêm điều kiện để nâng cao hiệu quả quản lý, giữ vững an ninh và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.
Từ thực tiễn ấy, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đã lựa chọn một cách làm gần dân và phù hợp với điều kiện vùng biên. Không mở những lớp học nặng về lý thuyết, cán bộ, chiến sĩ các Đồn Biên phòng trên toàn tuyến biên giới đã mang tri thức số đến từng bản làng.
Muốn chủ trương đi vào thực tiễn thì trước hết phải xuất phát từ điều bà con cần. Với tinh thần ấy, các Đồn Biên phòng không lựa chọn cách tuyên truyền một chiều, áp đặt kiến thức. Mà thay vào đó, cán bộ, chiến sĩ đến với bà con bằng sự gần gũi, kiên trì và phương châm “cầm tay chỉ việc”.
Trên những cung đường quanh co dẫn vào các chòm bản, những người lính quân hàm xanh mang theo một “giáo án” rất đặc biệt: chiếc điện thoại thông minh, vài tấm pano in mã QR và sự kiên nhẫn để hướng dẫn bà con từng thao tác nhỏ. Nhà văn hóa bản trở thành nơi gặp gỡ, trao đổi; mỗi buổi sinh hoạt giống như một lớp học giản dị nhưng thiết thực.
Thiếu tá Nguyễn Công Thảo, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Thông Thụ chia sẻ: “Chúng tôi không bắt đầu bằng những khái niệm về chuyển đổi số. Điều bà con quan tâm là chiếc điện thoại có thể giúp ích gì. Khi thấy việc gửi tin báo nhanh hơn, thực hiện thủ tục thuận tiện hơn hay liên hệ với lực lượng Biên phòng dễ dàng hơn thì họ sẽ chủ động học”.
Ở bản Mường Piệt, xã Thông Thụ, ông Vi Văn Bảy từng nhiều lần lúng túng trước màn hình cảm ứng. Đôi bàn tay quen cầm cuốc, cầm rựa giờ phải tập chạm vào những biểu tượng nhỏ trên điện thoại. Sau nhiều lần được cán bộ Biên phòng “cầm tay chỉ việc”, ông đã có thể tự quét mã và gửi thông tin mà không cần người hỗ trợ.
Nụ cười hiền hậu của người đàn ông ngoài sáu mươi tuổi khi hoàn thành thao tác đầu tiên là minh chứng sinh động cho thấy rào cản lớn nhất không nằm ở tuổi tác, mà ở cơ hội được hướng dẫn đúng cách.
Từ những buổi hướng dẫn giản dị ấy, tri thức số được lan tỏa theo cách tự nhiên nhất: người biết chỉ cho người chưa biết, người học trước giúp người học sau.
Chính cách làm gần dân, sát dân và sự đồng hành bền bỉ của cán bộ Biên phòng cùng tinh thần sẻ chia trong cộng đồng đã tạo nên sức sống cho phong trào, từng bước đưa chủ trương của Đảng đến gần hơn với đồng bào và mở ra nền tảng để những mô hình số phát huy hiệu quả ngay từ cơ sở.
Ở nhiều bản làng vùng biên, có nơi muốn đến Đồn Biên phòng phải vượt hàng chục ki-lô-mét đường rừng. Vì thế, không ít vụ việc xảy ra ở khu vực đường biên chỉ được phát hiện khi thời điểm xử lý thuận lợi đã qua. Khoảng cách địa lý từng là rào cản lớn trong việc tiếp nhận và xử lý tin báo từ cơ sở.
Từ thực tế ấy, Bộ đội Biên phòng Nghệ An xây dựng mô hình “Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm”, xem đây là giải pháp quan trọng để đưa phong trào “Bình dân học vụ số” đến gần hơn với đồng bào.
Thay cho những hòm thư đặt cố định tại đơn vị, chỉ cần quét mã QR trên điện thoại thông minh, bà con có thể gửi hình ảnh, vị trí cùng nội dung phản ánh về tình hình an ninh, xuất nhập cảnh trái phép, mua bán ma túy, mua bán người, khai thác lâm sản trái phép hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác đến Đồn Biên phòng trong thời gian ngắn nhất.
Một sáng kiến tưởng chừng đơn giản nhưng lại giải quyết đúng “điểm nghẽn” của địa bàn vùng cao. Những quãng đường băng rừng, vượt suối trước đây được rút ngắn chỉ còn vài thao tác trên màn hình điện thoại. Nhờ đó, nhiều vụ việc được phát hiện sớm, giúp cán bộ kịp thời xác minh, xử lý ngay từ cơ sở.
Để mô hình thực sự phát huy hiệu quả, cán bộ Đồn Biên phòng Thông Thụ không chỉ dừng ở việc dán mã QR hay phát tờ rơi tuyên truyền. Họ đến từng bản, từng nhóm hộ để hướng dẫn từng bước cho đến khi bà con có thể tự thao tác thành thạo.
Đến nay, đơn vị đã tổ chức 8 đợt tuyên truyền với 586 lượt người tham gia; tiếp nhận 20 nguồn tin thông qua hòm thư điện tử, trong đó nhiều tin báo có giá trị phục vụ công tác xác minh, xử lý, góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.
Con số 20 có thể không lớn nếu nhìn từ góc độ thống kê. Nhưng ở khu vực biên giới, nơi mỗi bản cách nhau bởi núi cao, khe sâu, từng nguồn tin đều mang giá trị riêng. Quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng. Từ chỗ chờ lực lượng chức năng đến nắm tình hình, nhiều hộ dân đã chủ động phản ánh những dấu hiệu bất thường ngay khi mới phát hiện.
Tại Na Ngoi, mô hình được triển khai đến toàn bộ các bản. Qua 9 đợt tuyên truyền, 761 lượt người đã được hướng dẫn sử dụng mã QR và các tiện ích số. Theo Thiếu tá Nguyễn Đình Trung, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Na Ngoi, điều đơn vị hướng tới không phải là có bao nhiêu người biết quét mã, mà là hình thành thói quen cung cấp thông tin kịp thời.
“Mỗi nguồn tin của bà con đều giúp việc xác minh nhanh hơn, xử lý hiệu quả hơn và hạn chế nguy cơ phát sinh những vấn đề phức tạp”, Thiếu tá Trung chia sẻ.
Thực tế cho thấy, khi tin báo được gửi kèm hình ảnh, video hoặc vị trí cụ thể, việc kiểm tra, xác minh cũng thuận lợi và chính xác hơn. Chiếc điện thoại thông minh vì thế không còn chỉ phục vụ liên lạc mà trở thành “cầu nối” giữa đồng bào với những người lính quân hàm xanh trong quản lý, bảo vệ địa bàn.
Giá trị lớn nhất của mô hình không nằm ở mã QR hay nền tảng công nghệ, mà ở sự kết nối được tạo dựng từ niềm tin. Một mã QR nhỏ bé không thể thay thế vai trò của con người, nhưng khi được đặt đúng nhu cầu và nhận được sự hưởng ứng của cộng đồng, nó đã mở thêm một kênh để bà con đồng hành cùng Bộ đội Biên phòng. Từ đó, “lá chắn số” cũng đang từng bước hình thành từ chính sự đồng thuận và trách nhiệm và ý thức của mỗi người dân chung tay giữ gìn bình yên nơi phên dậu Tổ quốc.
Mưa dầm thấm đất, từ những buổi kiên trì bám làng, bám bản, “cõng” công nghệ vượt núi của các cán bộ, chiến sĩ Biên phòng, “hạt giống số” đã dần nảy mầm, bén rễ nơi biên giới.
Sau mỗi buổi tuyên truyền, dẫu cán bộ Biên phòng đã ra về, đồng bào vẫn còn nán lại. Người trẻ tiếp tục hướng dẫn nhau thao tác trên điện thoại, những người lớn tuổi kiên nhẫn thực hành lại các bước vừa được chỉ dẫn. Có người tranh thủ tìm hiểu cách sử dụng ứng dụng định danh điện tử, có người hỏi thêm về dịch vụ công trực tuyến hay cách nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.
Không khí ấy cho thấy chuyển đổi số đã không còn là khái niệm xa lạ, mà đang từng bước đi vào đời sống bằng chính nhu cầu của người dân.
Điều đáng quý hơn cả là sự thay đổi trong nhận thức. Từ tâm lý e ngại công nghệ, nhiều người đã chủ động tiếp cận, mạnh dạn sử dụng và sẵn sàng chia sẻ những điều mình biết cho người thân, hàng xóm.
Tại nhà văn hóa bản Mường Piệt, xã Thông Thụ, không khó để bắt gặp hình ảnh con hướng dẫn cha mẹ thao tác trên điện thoại, thanh niên hỗ trợ người cao tuổi tạo tài khoản dịch vụ công hay bà con cùng nhau trao đổi cách gửi thông tin đến lực lượng chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường trên tuyến biên giới. Chuyển đổi số vì thế không chỉ dừng lại ở việc phổ cập kỹ năng, mà đang dần hình thành một thói quen mới trong cộng đồng.
Theo dõi quá trình triển khai tại các bản làng vùng cao, người ta rất dễ nhận thấy giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng ứng dụng được cài đặt hay những thiết bị công nghệ được đưa vào sử dụng, mà ở cách lực lượng Biên phòng biến chủ trương của Đảng về chuyển đổi số thành những hành động cụ thể, gần gũi và dễ tiếp cận.
Những nội dung tưởng như khô khan được bắt đầu từ chính câu chuyện đời sống, từ nhu cầu thực tế của người dân và gắn trực tiếp với nhiệm vụ giữ gìn an ninh, bảo vệ đường biên, cột mốc. Chính cách làm ấy đã tạo nên sự đồng thuận, để người dân không chỉ tiếp nhận mà còn chủ động tham gia.
Hiệu quả của mô hình cũng dần được khẳng định qua thực tiễn. Thông qua “Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm”, nhiều nguồn tin liên quan đến an ninh, trật tự khu vực biên giới được người dân chuyển đến lực lượng chức năng nhanh chóng, kịp thời, góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý các vụ việc ngay từ cơ sở. Việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, sử dụng định danh điện tử và nâng cao kỹ năng an toàn trên không gian mạng cũng góp phần giúp người dân từng bước làm chủ môi trường số, giảm khoảng cách giữa vùng sâu, vùng xa với tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Trung tá Hoàng Thế Tài, Bí thư Đảng ủy, Chính trị viên Đồn Biên phòng Thông Thụ cho rằng, thước đo thành công của chuyển đổi số không phải là bao nhiêu thiết bị được đưa về bản hay bao nhiêu ứng dụng được cài đặt, mà là người dân có thực sự sử dụng thành thạo và thấy được lợi ích trong cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, mỗi cán bộ, chiến sĩ phải kiên trì bám bản, bám dân, đồng hành với bà con đến khi những tiện ích số trở thành kỹ năng thường nhật của mỗi người.
Từ những bản làng nơi miền biên viễn, có thể cảm nhận rõ một cách làm giàu sức thuyết phục: đưa chủ trương của Đảng đến với Nhân dân bằng những việc làm cụ thể, thiết thực và phù hợp với điều kiện thực tế.
Khi người dân biết ứng dụng công nghệ để phục vụ cuộc sống, chủ động phối hợp giữ gìn an ninh biên giới và tham gia giải quyết công việc với chính quyền trên môi trường số, chuyển đổi số không còn là mục tiêu riêng của các cấp, các ngành mà trở thành phong trào bắt nguồn từ lòng dân.
Điều đáng quý nhất mà những mô hình số mang lại ở vùng biên không nằm ở những chiếc điện thoại thông minh hay các mã QR được dán tại nhà văn hóa. Giá trị lớn hơn là sự thay đổi trong nhận thức của đồng bào.
Từ chỗ chỉ phối hợp khi được vận động, nhiều người đã chủ động tham gia giữ gìn an ninh ngay trên địa bàn mình sinh sống. Mỗi thông tin được gửi đi không chỉ giúp phát hiện vụ việc kịp thời mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng.
Ông Vi Văn Mâng, người có uy tín ở bản Tặng Phăn, xã Na Ngoi, vẫn nhớ những ngày đầu cán bộ Đồn Biên phòng Na Ngoi mang “Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm” đến giới thiệu.
Khi ấy, nhiều người còn bỡ ngỡ vì chiếc điện thoại vốn chỉ dùng để liên lạc với con cháu đi làm xa. Việc gửi hình ảnh, chia sẻ vị trí hay phản ánh vụ việc qua mã QR là điều chưa từng nghĩ tới. Thế nhưng, sự kiên trì của cán bộ Biên phòng đã dần xóa bỏ tâm lý e dè ấy.
“Không biết thì được bộ đội hướng dẫn, làm chưa đúng thì chỉ lại. Giờ có việc bất thường trong bản hay khu vực đường biên, bà con đều biết báo ngay, nhanh hơn trước nhiều”, ông Mâng chia sẻ.
Không dừng lại ở việc tự sử dụng thành thạo, ông còn trở thành người hướng dẫn cho bà con trong các buổi họp bản, sinh hoạt đoàn thể và những cuộc trò chuyện thường ngày.
Cùng với việc tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, ông kiên nhẫn chỉ cho mọi người cách sử dụng các tiện ích số để phản ánh thông tin khi cần thiết.
Từ một người đàn ông nhiều năm gắn bó với nương rẫy từng nghĩ mình khó có thể làm quen với chiếc điện thoại cảm ứng. Sau nhiều lần được cán bộ Biên phòng cầm tay hướng dẫn, ông Mâng không chỉ tự thao tác thành thạo mà còn sẵn sàng chỉ lại cho những người lớn tuổi trong bản.
“Già rồi vẫn phải học. Mình biết thì con cháu đỡ vất vả, có việc gì cũng báo được ngay cho bộ đội”. Câu nói mộc mạc ấy của ông Mâng cho thấy tinh thần học hỏi đang lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng.
Từ những câu chuyện bình dị ấy, có thể thấy sự thay đổi quan trọng không nằm ở thiết bị hay ứng dụng, mà ở cách mỗi người nhìn nhận vai trò của mình.
Nếu trước đây, việc nắm tình hình chủ yếu dựa vào các đợt tuần tra hoặc những chuyến công tác bám địa bàn thì nay, nhiều thông tin về an ninh, trật tự được người dân chuyển đến ngay khi vụ việc vừa phát sinh thông qua các nền tảng số. Hình ảnh, video cùng vị trí cụ thể giúp lực lượng chức năng nhanh chóng kiểm tra, xác minh, rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường, qua đó phát hiện, xử lý vụ việc kịp thời ngay từ cơ sở, góp phần ngăn chặn nguy cơ phát sinh điểm nóng và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ biên giới.
Trong nhiều năm, nhắc đến biên giới, người ta thường nghĩ đến những cột mốc quốc giới lặng lẽ giữa đại ngàn, những đường tuần tra men theo sườn núi hay bước chân bền bỉ của người lính quân hàm xanh.
Đó là những biểu tượng hữu hình của chủ quyền quốc gia. Nhưng từ thực tiễn ở các xã biên giới Nghệ An có thể nhận ra một “cột mốc” khác đang được hình thành - không bằng đá hay bê tông, mà bằng sự gắn kết của cộng đồng trong môi trường số.
Điều tạo nên giá trị của hành trình ấy không phải là có thêm bao nhiêu ứng dụng hay nền tảng mới, mà là sự chuyển biến trong nhận thức. Khi mỗi người hiểu rằng việc chia sẻ một nguồn tin, phản ánh một dấu hiệu bất thường hay hỗ trợ hàng xóm sử dụng tiện ích số cũng là góp phần giữ gìn sự bình yên của địa bàn, thì khoảng cách giữa lực lượng chức năng với Nhân dân được thu hẹp hơn bao giờ hết.
Đại tá Hồ Quyết Thắng, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An cho rằng, mục tiêu của quá trình ứng dụng số ở khu vực biên giới không chỉ là nâng cao hiệu quả quản lý hay cải cách thủ tục hành chính, mà quan trọng hơn là phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nền biên phòng toàn dân.
Muốn đạt được điều đó, mọi giải pháp phải xuất phát từ thực tiễn địa bàn, phù hợp với điều kiện của đồng bào và mang lại lợi ích thiết thực để ai cũng có thể tiếp cận, sử dụng.
Từ quan điểm ấy, các đơn vị Biên phòng không chỉ hướng dẫn sử dụng các tiện ích số mà còn kiên trì xây dựng những kênh kết nối gần gũi, giúp bà con dễ dàng phản ánh thông tin, nhận diện các hành vi vi phạm và phối hợp xử lý ngay từ cơ sở.
Những việc làm tưởng như bình dị ấy đang từng bước hình thành mạng lưới gắn kết rộng khắp, nơi mỗi cá nhân đều có thể góp phần giữ gìn an ninh bằng chính sự hiểu biết và trách nhiệm của mình.
Nếu trước đây, già làng, trưởng bản và những người có uy tín được ví như những “cột mốc sống”, lặng lẽ gìn giữ bản làng bằng uy tín và tiếng nói của mình, thì hôm nay họ còn là những “cột mốc số”.
Không chỉ vận động bà con chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, họ còn trở thành những người lan tỏa kỹ năng số, kết nối thông tin và truyền cảm hứng để cộng đồng cùng tham gia bảo vệ địa bàn.
Sự chuyển đổi ấy không làm thay đổi vai trò của những “cột mốc sống”, mà tiếp thêm cho họ một phương thức mới để phát huy ảnh hưởng trong điều kiện mới. Từ những con người bình dị ấy, một “lá chắn số” đang dần được dựng xây bằng nhận thức, trách nhiệm và sự đồng lòng của cộng đồng.
Đó cũng là minh chứng sinh động cho thấy khi chủ trương của Đảng được cụ thể hóa bằng những cách làm gần dân, sát thực tiễn thì sẽ không chỉ đi vào cuộc sống, mà còn khơi dậy sức mạnh nội sinh để bảo vệ biên cương và tạo nền tảng phát triển bền vững.
* LỜI TÒA SOẠN loạt bài "Lòng dân giữ biên cương"
* Kỳ 2: Đường biên của những người ở lại
* Kỳ 3: Chăm lo sức dân, vững bền biên cương
* Kỳ 4: Nơi nghị quyết đi vào cuộc sống
* Kỳ cuối: Bình yên từ sức mạnh đoàn kết
Thực hiện: Nhóm Phóng viên
Ảnh: Tư liệu
