Đời sống

Kỳ 1: Những bước chân không mỏi giữa đại ngàn

Thanh Trà • 28/10/2026 08:15

Giữa đại ngàn Trường Sơn, những thửa ruộng lúa nước ở thung lũng Rục Làn đã ghi dấu một chặng đường đổi thay trong cuộc sống của đồng bào Rục.

Giữa thung lũng Rục Làn, những thửa ruộng lúa nước đã trở thành dấu mốc trong hành trình đổi thay của đồng bào Rục. Giờ đây, trên vùng đất ấy, bà con lại bắt đầu làm quen với cây dứa, cây khôi, nuôi thêm hy vọng về một hướng sinh kế mới. Ít ai đếm hết những mùa mưa nắng mà cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng đã cùng chính quyền địa phương bền bỉ bám bản, vận động, hướng dẫn người dân từng bước thay đổi cách làm ăn.

RỤC LÀN
và những dấu chân không mỏi

Đường vào bản Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị, men theo những dãy núi đá vôi nối tiếp nhau, hết khúc cua này lại khuất sau một sườn núi khác. Trên con đường ấy có thung lũng Hung Trâu, nơi mỗi mùa mưa lũ, nước từ bốn phía dồn về, nhấn chìm lối đi, có khi khiến bản làng bị chia cắt suốt nhiều ngày.

Sau những dòng nước đục ngầu là bao nỗi lo của đồng bào Rục: con trẻ đến trường, người đau ốm cần xuống núi, ruộng nương đang mùa chăm bón. Cũng trên con đường khi khô ráo, khi ngập sâu ấy, dấu chân của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng đã in qua bao mùa mưa nắng. Họ đến với bà con không chỉ trong những ngày gian khó, mà còn trong từng mùa gieo trồng, từng lần xuống bản vận động, cùng người dân chắt chiu những đổi thay giữa đại ngàn.

Qua những dãy núi đá vôi ấy là Yên Hợp, bản làng hôm nay mang chung tên gọi của ba bản Ón, Yên Hợp và Mò O Ồ Ồ trước đây, thuộc xã Thượng Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ. Hơn 200 hộ dân với gần 850 nhân khẩu, phần lớn là đồng bào Rục và Sách thuộc dân tộc Chứt, quần tụ giữa vùng núi biên cương.

Những cái tên Ón, Mò O Ồ Ồ nghe lạ tai với người miền xuôi, nhưng với những người lính Đồn Biên phòng Cà Xèng, đó là những nơi đến đã trở nên thân thuộc qua bao năm tháng bám bản. Sau mỗi cái tên là những mái nhà có bàn tay người lính biên phòng góp sức dựng nên, những gia đình đã trở nên thân thuộc, những thửa ruộng Rục Làn thấm mồ hôi bộ đội và bà con qua từng mùa làm đất, gieo cấy. Từ dựng nhà, làm ruộng đến chăm lo con trẻ đến trường, biết bao việc lớn nhỏ của đời sống bản làng đều in dấu sự đồng hành bền bỉ của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng.

Đã có một thời, rừng là nơi nương tựa của đồng bào Rục, từ cái ăn hằng ngày đến những vòm hang che mưa, chắn gió. Rời hang đá xuống núi dựng nhà, quần tụ thành bản làng, rồi tập cầm cuốc làm ruộng, gieo hạt xuống đất, đưa con trẻ đến trường… mỗi bước đi đều là một lần vượt qua những tập quán đã ăn sâu qua nhiều thế hệ.

Nhưng có đất chưa hẳn đã biết làm ruộng, có giống cây chưa chắc đã thành mùa thu hoạch. Để đôi bàn tay vốn quen với cuộc sống dựa vào rừng biết chăm chút từng luống rau, thửa lúa, cần nhiều hơn những lời hướng dẫn. Đó là cả một quá trình kiên trì, cầm tay chỉ việc, cùng làm, cùng chịu khó và chờ đợi những đổi thay bén rễ trong từng nếp nhà.

Bởi vậy, trên những lối mòn dẫn vào bản, dấu chân của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng đã in xuống suốt những năm tháng ấy. Người lính đến từng nhà, hỏi chuyện mùa màng, chuyện con cái học hành, cùng bà con tính chuyện trồng cây gì, nuôi con gì. Có những việc tưởng nhỏ, nhưng phải trở đi trở lại nhiều lần, từ vận động, hướng dẫn đến khi người dân thực sự làm được.

Trong số những người lính ấy có anh Đinh Lâm Viên, cán bộ Đồn Biên phòng Cà Xèng, người đã dành gần 15 năm gắn bó với đồng bào Rục. Chừng ấy thời gian, có những lần nhiệm vụ đưa anh đến địa bàn khác, nhưng dường như giữa anh và những bản làng nép mình trong núi đá vẫn có một mối duyên khó dứt. Để rồi qua những lần chuyển công tác, anh lại trở về với bà con, với những mái nhà đã quen lối, những gương mặt thân thuộc và bao câu chuyện đời thường còn đau đáu.

Gần 15 năm, đủ để anh chứng kiến những đổi thay của bản làng, cũng đủ để những vui buồn, no đói của đồng bào trở thành một phần trong những điều anh luôn trăn trở.

Trước khi các bản được sáp nhập, anh từng đảm nhiệm cương vị Phó Bí thư Chi bộ bản Mò O Ồ Ồ. Công việc ấy đã khép lại theo sự thay đổi về tổ chức, nhưng những chuyến xuống bản của anh thì vẫn tiếp diễn. Anh cùng đồng đội, cán bộ địa phương tiếp tục vận động bà con phát triển sản xuất, chăm lo cuộc sống, tìm thêm những hướng sinh kế phù hợp với vùng đất mình đang sống.

Với đồng bào từng trải qua nhiều mùa thiếu ăn, một quyết định thay đổi cây trồng không đơn giản là chuyện thử một cách làm mới. Nếu thất bại, cái thiếu có thể lại trở về trong bữa cơm gia đình. Vì thế, sự dè dặt của bà con cũng là điều dễ hiểu.

Những người lính Đồn Biên phòng Cà Xèng hiểu rằng, để bà con tin và làm theo, những lời vận động phải được chứng minh bằng việc làm. Bởi thế, họ kiên trì xuống bản, lắng nghe từng nỗi lo, cùng người dân cuốc đất, xuống giống, chăm từng luống rau, thửa lúa. Có những đổi thay phải đợi qua vài mùa gieo trồng mới nhìn thấy, cũng có khi chỉ bắt đầu từ một khoảnh đất nhỏ được vun xới, một gia đình mạnh dạn làm trước để những người khác nhìn vào, học theo. Cứ thế, bằng chính sự gần gũi và nhẫn nại, các anh từng bước giúp bà con tìm thấy niềm tin vào chính đôi bàn tay lao động của mình.

Cứ như thế, qua những mùa mưa nắng ở Rục Làn, người lính và đồng bào cùng đi qua những bước chuyển chậm rãi nhưng bền bỉ của bản làng.

TỪ NHỮNG NGÀY
“không có cái chi ăn”

Người phụ nữ có vóc dáng nhỏ bé, chị Hồ Thị Xiên (SN 1975), hiện sống tại bản Yên Hợp, xã Kim Phú, trước đây thuộc bản Mò O Ồ Ồ, vẫn nhớ như in những năm tháng cả gia đình phải dựa vào củ sắn, củ khoai để qua ngày.

“Ngày trước không có cái chi ăn hết”, chị kể.

Có những năm tháng, gia đình chị Xiên chưa có lấy một mái nhà để che mưa, tránh nắng. Bữa cơm thường nhật cũng chật vật, khi no, khi đói. Cái nghèo, cái đói đeo đẳng hết mùa này sang mùa khác, khiến mọi nỗi lo, mọi dự tính của gia đình đều quẩn quanh một câu hỏi giản dị mà nhọc nhằn: “Rồi ngày mai lấy chi mà nuôi con?”

“

“Hồi trước nhà chị nghèo lắm, chỉ có củ sắn, củ khoai ăn qua ngày. Chú Viên với các chú ở đồn về bản bày trồng lúa, chị chưa biết chi, các chú chỉ cho chị. Giờ biết trồng lúa rồi, có gạo để ăn, chị mừng lắm”.

- Chị Hồ Thị Xiên chia sẻ -

Giờ đây, chị Xiên đã có 04 người con, 06 người cháu. Những đứa cháu nhỏ được đến trường, lớn lên trong điều kiện khác với thế hệ trước của gia đình chị. Cuộc sống gia đình dần ổn định hơn nhờ sự nỗ lực của các thành viên, cùng những chính sách hỗ trợ và sự đồng hành của các lực lượng tại địa phương.

Nhắc đến anh Đinh Lâm Viên, chị gọi bằng cái tên gần gũi: chú Viên.

Chị kể, những ngày đầu được cán bộ biên phòng vận động thay đổi cách làm ăn, bản thân chị không phải đã hiểu và tin ngay từ lúc ấy. Đã quen với cách sản xuất cũ, chị còn băn khoăn trước những điều mới mẻ và lạ lẫm.

Thương cảnh gia đình chị Xiên còn nhiều thiếu thốn, anh Viên cùng anh em ở Đồn Biên phòng Cà Xèng kiên trì hướng dẫn chị cách trồng keo, trồng rau, củ để có thêm cái ăn, từng bước tìm kế sinh nhai trên chính mảnh đất quê mình.

Tháng 4 năm nay, khi chính quyền xã Kim Phú cùng cán bộ Đồn Biên phòng Cà Xèng đưa mô hình trồng dứa về vận động bà con làm theo, bản làng lại đứng trước một cách làm ăn mới. Người mạnh dạn hưởng ứng, người còn đắn đo, bởi với những gia đình từng trải qua cảnh thiếu ăn, mỗi lần thay đổi cây trồng đều là một lần cân nhắc. Chị Xiên cũng vậy. Sau những ngày suy tính, chị quyết định thử sức với cây dứa, gửi vào những luống cây mới trồng hy vọng về một mùa vụ tốt hơn.

Cùng với những hộ trồng dứa, chị được kết nối qua nhóm Zalo để trao đổi thông tin trong quá trình sản xuất. Từ chỗ từng phải lo từng bữa ăn, người phụ nữ ấy giờ đã mạnh dạn thử một hướng làm ăn mới, cùng những hộ khác tìm hiểu cách chăm sóc cây trồng.

Sự thay đổi của chị Xiên không đến sau một lần nghe vận động. Đó là cả quá trình được hướng dẫn, tiếp xúc với những cách làm mới rồi tự mình cân nhắc, lựa chọn.

Với những người lính Đồn Biên phòng Cà Xèng, công tác dân vận ở vùng đồng bào Rục cũng bắt đầu từ những việc như thế. Có những điều phải giải thích nhiều lần; có những mô hình cần được hướng dẫn qua từng công đoạn. Người dân chỉ thực sự yên tâm khi thấy việc làm mới phù hợp với điều kiện của gia đình.

Từ câu chuyện của chị Xiên, có thể hiểu thêm vì sao những người lính biên phòng phải bám bản lâu dài. Một chủ trương hay một mô hình sản xuất chỉ có ý nghĩa khi được người dân tiếp nhận và từng bước biến thành công việc thường ngày của chính mình.

TỪ HẠT LÚA RỤC LÀN
đến những nương dứa

Trong hành trình giúp đồng bào Rục phát triển sản xuất, chương trình đưa lúa nước về thung lũng Rục Làn là một dấu mốc đáng nhớ.

Từ năm 2010, cán bộ, chiến sĩ biên phòng đã cùng chính quyền địa phương vận động, hướng dẫn người dân tại các bản Ón, Yên Hợp và Mò O Ồ Ồ trước đây làm quen với việc trồng lúa nước.

Với những gia đình chưa có kinh nghiệm canh tác, việc làm ruộng đòi hỏi phải học từ khâu làm đất, gieo cấy đến chăm sóc và thu hoạch. Những người lính cùng bà con thực hiện từng công việc, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn trong quá trình sản xuất.

Từ những diện tích ruộng ban đầu, người dân dần có thêm kinh nghiệm, từng bước chủ động hơn trong việc tạo ra nguồn lương thực cho gia đình. Những thửa ruộng ở Rục Làn vì thế không chỉ mang ý nghĩa về sản xuất mà còn ghi dấu quá trình thay đổi cách làm ăn của đồng bào.

Sau cây lúa nước, một hướng sinh kế mới đang được mở ra với cây dứa.

Tại xã Kim Phú, đồng bào Rục bắt đầu làm quen với loại cây trồng này, hướng đến việc tạo thêm nguồn thu nhập và từng bước tiếp cận sản xuất hàng hóa. Nếu cây lúa nước góp phần giúp người dân chủ động hơn về lương thực, thì cây dứa được kỳ vọng mở thêm cơ hội phát triển kinh tế trong những năm tới.

Tuy nhiên, đưa một cây trồng mới vào bản không đơn giản là vận động người dân nhận giống rồi xuống đất trồng. Bà con cần được hướng dẫn kỹ thuật, tìm hiểu điều kiện chăm sóc, thời gian thu hoạch và khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Đó cũng là lý do công tác dân vận phải đi cùng việc hỗ trợ sản xuất.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương vận động người dân tham gia, hướng dẫn bà con tiếp cận những cách làm mới. Trong quá trình ấy, có người mạnh dạn hưởng ứng, có người còn băn khoăn, cần thêm thời gian để cân nhắc.

Chị Hồ Thị Xiên là một trong những người đã quyết định tham gia trồng dứa. Từ chỗ từng chưa tin lời vận động, chị dần chủ động hơn trong lựa chọn sinh kế cho gia đình.

Những chuyển biến trong đời sống ở Yên Hợp không chỉ được đo bằng số diện tích cây trồng hay số hộ tham gia một mô hình. Điều đáng chú ý còn là việc người dân từng bước thay đổi nhận thức, biết cân nhắc, lựa chọn và chủ động hơn trong sản xuất.

Dẫu vậy, hiệu quả lâu dài của cây dứa vẫn cần được đánh giá qua thực tế canh tác, thu hoạch và tiêu thụ. Những kỳ vọng về sản xuất hàng hóa chỉ có thể trở thành hiện thực khi bà con duy trì được mô hình và có nguồn thu nhập ổn định.

Với những người lính bám bản, công việc vì thế vẫn còn ở phía trước.

NHỮNG BƯỚC CHÂN
chưa dừng lại...

Trên những lối mòn xuyên núi, dấu chân người đi trước nối tiếp dấu chân người đến sau. Có những mái nhà được dựng lên, những thửa ruộng Rục Làn xanh lúa qua bao mùa mưa nắng, mang theo công sức và sự nhẫn nại của người lính. Thời gian có thể làm thay đổi những gương mặt quen thuộc với bản làng, nhưng sự gắn bó ấy vẫn được tiếp nối, bằng những việc làm lặng lẽ, bằng trách nhiệm với cuộc sống của đồng bào nơi biên cương.

Trên hành trình ấy còn có sự chung sức của chính quyền xã Kim Phú, Chi bộ bản Yên Hợp và những người có uy tín trong cộng đồng. Người nắm hoàn cảnh từng hộ, người tìm cách tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, người trực tiếp xuống ruộng, lên nương cùng bà con. Mỗi người một phần việc, cùng góp sức để những chủ trương, chính sách đến được với từng nếp nhà, từng mảnh vườn giữa núi rừng.

Theo Bí thư Chi bộ bản Yên Hợp Cao Xuân Long, những chuyển biến trong đời sống đồng bào không chỉ thể hiện ở chuyện làm ăn mà còn bắt đầu từ chính nếp sinh hoạt hằng ngày.

“

“Bà con giờ đã biết chăm chút nhà cửa, giữ gìn vệ sinh bản làng, trồng thêm rau, nuôi thêm con gà, con lợn để cải thiện bữa ăn. Nhà này làm được thì nhà khác nhìn vào để học theo đó”, anh Long chia sẻ.

- Bí thư Chi bộ bản Yên Hợp Cao Xuân Long chia sẻ -

Từ những việc tưởng chừng nhỏ bé ấy, nếp sống mới dần hình thành trong từng gia đình, qua sự vận động bền bỉ của cán bộ cơ sở và những người lính biên phòng.

Dẫu vậy, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều nhọc nhằn. Mùa mưa, nước lũ ở thung lũng Hung Trâu vẫn thường xuyên chia cắt đường vào bản. Nương rẫy còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thu nhập của không ít gia đình chưa ổn định. Những luống dứa mới xuống giống cũng cần thêm thời gian để bén rễ, lớn lên và trả lời câu hỏi liệu có thể trở thành một hướng sinh kế lâu dài cho bà con.

Với những người lính Cà Xèng, vận động được một gia đình nhận giống, bắt tay trồng cây mới chỉ là khởi đầu. Sau đó còn là những lần xuống bản xem cây sinh trưởng ra sao, cùng bà con tháo gỡ khó khăn trong chăm sóc, tính chuyện thu hoạch và tìm đầu ra. Bởi điều mong mỏi sau cùng không phải là có thêm bao nhiêu luống cây được trồng xuống, mà là người dân có thể sống tốt hơn từ chính công sức lao động của mình.

Chị Hồ Thị Xiên, người phụ nữ từng trải qua những tháng ngày chưa có nổi một mái nhà, bữa ăn phải trông vào củ sắn, củ khoai, giờ đã biết trồng keo, trồng rau và mạnh dạn thử sức với cây dứa. Những đứa cháu của chị được cắp sách đến trường. Cuộc sống vẫn còn những nỗi lo, nhưng trong câu chuyện của người phụ nữ Rục ấy, đã có thêm những dự tính cho ngày mai, thay vì chỉ quẩn quanh với câu hỏi lấy gì ăn qua bữa.

Ở Yên Hợp, những đổi thay không đến cùng một lúc.

Có người đã mạnh dạn tìm cách làm ăn mới, có người vẫn cần thêm thời gian để vượt qua nỗi lo thất bát, thiếu ăn từng đeo đẳng bao đời. Những luống dứa vừa xuống giống chưa thể nói trước một mùa thu hoạch, cũng như một nếp nghĩ đã ăn sâu qua nhiều thế hệ không dễ đổi thay chỉ sau vài lần vận động. Người lính Đồn Biên Phòng Cà Xèng hiểu điều đó hơn ai hết. Bởi vậy, sau mỗi lần bà con gật đầu làm theo, vẫn còn những tháng ngày phải ở bên, cùng làm, cùng tháo gỡ những khó khăn nảy sinh.

Bao thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Xèng đã đi qua những mùa mưa nắng cùng đồng bào Rục. Công sức ấy khó có thể đong đếm bằng số chuyến xuống bản, những công trình được dựng lên hay những mô hình sản xuất đã triển khai.

Dấu ấn sâu xa hơn nằm trong sự đổi thay của chính những con người nơi đây. Từ chỗ chỉ mong qua được mùa giáp hạt, đã có những gia đình biết dành dụm, tính chuyện mùa sau, mạnh dạn tìm một cách làm ăn mới. Để có được bước chuyển ấy là biết bao năm tháng người lính cùng bà con nhọc nhằn trên từng thửa ruộng, kiên nhẫn trước những lần chưa thành, bền bỉ với một điều giản dị: giúp đồng bào từng bước tự đứng vững trên mảnh đất quê mình.

Giữa đại ngàn, có lẽ đó là dấu ấn sâu bền nhất của những bước chân không mỏi…

Tháng 10/2026
Thực hiện: Thanh Trà
Ảnh: Thanh Trà, Đồn Biên Phòng Cà Xèng