Kiến nghị bịt "lỗ hổng" giám định tâm thần để ngăn tội phạm trốn án

Như tin đã đưa, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) Công an TP. Hà Nội vừa hoàn tất kết luận, đề nghị truy tố gần 60 bị can trong vụ án "Tàng trữ trái phép chất ma túy, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, đưa hối lộ, nhận hối lộ, môi giới hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, làm sai lệch hồ sơ vụ án, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và đánh bạc" xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương; Trung tâm Giám định pháp y tâm thần Khu vực miền núi phía Bắc.

Chỉ rõ những "lỗ hổng" bị lợi dụng

Theo đó, Ngoài việc hoàn tất kết luận điều tra, Cơ quan CSĐT cũng đã chỉ ra những nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội của các bị can và kiến nghị khắc phục "lỗ hổng".

Trước hết về nguyên nhân phạm tội, Cơ quan CSĐT xác định lợi dụng chính sách miễn, giảm trách nhiệm hình sự đối với người có bệnh tâm thần, các đối tượng vi phạm pháp luật đã móc nối với lãnh đạo, bác sĩ công tác tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương, Trung tâm Giám định pháp y tâm thần Khu vực miền núi phía Bắc, để làm kết luận giám định pháp y tâm thần sai sự thật nhằm mục đích không bị xử lý hình sự, không phải thi hành án.

Theo Cơ quan CSĐT, hiện chưa có văn bản quy định, hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện áp dụng tư duy pháp luật tại khoản 3 Điều 49 BLHS, dẫn đến nhiều đơn vị, địa phương áp dụng chưa đúng quy định về "thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt".

Do đó, nhiều đối tượng lợi dụng quy định này để được áp dụng biện pháp chữa bệnh, trì hoãn thi hành án và được trừ thời gian chữa bệnh bắt buộc vào thời gian thi hành án phạt tù hoặc tìm cách bỏ trốn, tiếp tục phạm tội. Ngoài ra, việc quản lý bị can, bị án đang được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần còn lỏng lẻo, không quy định rõ trách nhiệm; không có quy chế phối hợp giữa Cơ quan điều tra và cơ sở bắt buộc chữa bệnh trong quản lý, theo dõi bị can, bị án; chưa có chế tài xem xét trách nhiệm công tác giám định tâm thần.

Hay như tại khoản 1 và 2 Điều 138 Luật Thi hành án hình sự và khoản 1 Điều 9 Nghị định số 64, Cơ quan CSĐT cũng nhận thấy bất cập khi quy định “không phân biệt đối xử” với người bắt buộc chữa bệnh nên các đối tượng này được thăm gặp người thân, được người nhà chăm sóc, được sử dụng điện thoại, được nghỉ phép trong quá trình chữa bệnh bắt buộc dẫn đến việc các đối tượng đối phó với cơ quan tiến hành tố tụng…

Đề xuất sửa luật, siết quản lý người chữa bệnh bắt buộc

Từ những “lỗ hổng” trên, Cơ quan CSĐT đã có văn bản kiến nghị Bộ Công an chủ trì, phối hợp Bộ Y tế sửa đổi, bổ sung Nghị định 64/2011/NĐ-CP ngày 28/7/2011 của Chính phủ quy định việc thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Cụ thể, tại Điều 9 Nghị định 64/2011/NĐ-CP quy định chế độ quản lý, điều trị đối với người bị bắt buộc chữa bệnh giao trách nhiệm cho Bộ Y tế quản lý đối tượng tâm thần. Để đảm bảo an toàn, lưu giữ các đối tượng chữa bệnh tâm thần, đặc biệt là các đối tượng nguy hiểm, Cơ quan CSĐT kiến nghị sửa đổi, bổ sung theo hướng giao lực lượng hỗ trợ tư pháp Bộ Công an phối hợp cơ sở chữa bệnh bắt buộc quản lý can phạm.

Đối với Điều 10 Nghị định 64/2011/NĐ-CP giải quyết trường hợp người bị bắt buộc chữa bệnh trốn, Cơ quan điều tra thấy cần sửa đổi, bổ sung quy định rõ trách nhiệm cụ thể của tập thể, cá nhân để bệnh nhân trốn. Đồng thời, quy định không được tính thời gian bỏ trốn khỏi nơi chữa bệnh bắt buộc vào thời gian chấp hành án và đề nghị Cơ quan điều tra phục hồi điều tra bị can để truy nã, truy bắt không để can phạm tiếp tục gây án.

Còn tại khoản 1 Điều 12 Nghị định 64/2011/NĐ-CP quy định “khi người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh...” cần sửa đổi, bổ sung quy định rõ thế nào là “đã khỏi bệnh" để thống nhất giải quyết.

Cơ quan CSĐT cũng kiến nghị Bộ Công an chủ trì phối hợp VKSNDTC, TANDTC, có văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn việc giải quyết theo thủ tục tố tụng các trường hợp bị can, bị án được áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc bỏ trốn khỏi cơ sở chữa bệnh.

Việc này để thống nhất thực hiện trong phạm vi toàn quốc theo hướng cần đình chỉ quyết định chữa bệnh bắt buộc và phục hồi điều tra vụ án, bị can để truy nã, truy bắt xử lý theo quy định.

Kiến nghị lãnh đạo có thẩm quyền báo cáo Quốc hội sửa đổi BLHS. Trong đó, kiến nghị bãi bỏ quy định tại khoản 3 Điều 49 BLHS “thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù” để các đối tượng tội phạm không lợi dụng giám định tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự.

Kiến nghị sửa đổi các quy định của BLTTHS, Luật Thi hành án hình sự về các nội dung “đã khỏi bệnh" và "không phân biệt đối xử” để quản lý chặt chẽ người chữa bệnh bắt buộc.