Khuyến nông đổi mới để dẫn dắt phát triển nông nghiệp bền vững

Hoàn thiện thể chế và phân định rõ thẩm quyền trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường

Trong bối cảnh cả nước chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là phải hoàn thiện thể chế, điều chỉnh lại hệ thống thẩm quyền và nhiệm vụ quản lý, bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, gắn với nhu cầu thực tiễn ở cơ sở.

Theo báo cáo của Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quá trình rà soát đã được triển khai trên 1.055 văn bản pháp luật thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường nhằm xác định các thẩm quyền có thể phân cấp, phân quyền hoặc phải phân định lại trong điều kiện không còn cấp huyện trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới.

Kết quả rà soát cho thấy 381 thẩm quyền và nhiệm vụ đã được phân quyền, phân cấp tại các nghị định và thông tư, trong đó có 139 thẩm quyền của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ được giao cho Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 171 thẩm quyền của Bộ trưởng được phân cấp cho chính quyền địa phương và 53 thẩm quyền của cấp tỉnh được chuyển giao cho cấp xã.

Việc phân định lại thẩm quyền cũng chuyển 221 nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện xuống cấp xã, đồng thời điều chỉnh 11 nhiệm vụ lên cấp tỉnh đối với những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu hoặc có phạm vi liên vùng.

Việc tinh gọn thủ tục hành chính cũng được đặt lên hàng đầu với việc cắt giảm hơn 47% thời gian giải quyết các thủ tục có liên quan. Các văn bản pháp luật ban hành trước ngày 1/7/2025 tiếp tục có hiệu lực cho đến khi được thay thế, tạo điều kiện chuyển tiếp ổn định và minh bạch. Điều này giúp địa phương chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ mới, không rơi vào khoảng trống pháp lý. Đồng thời, các quy định trước đây đòi hỏi phải xin ý kiến Trung ương khi thực hiện những nhiệm vụ đã được phân cấp đã được bãi bỏ, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã thành lập 10 đoàn công tác do các Thứ trưởng làm Trưởng đoàn để trực tiếp làm việc với địa phương, thiết lập đường dây nóng, công khai 56 số điện thoại để hướng dẫn, giải đáp khó khăn và xây dựng các bộ sổ tay nghiệp vụ dành riêng cho cấp xã trong điều kiện chính quyền hai cấp.

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Nội vụ về kiện toàn hệ thống khuyến nông, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xác định khuyến nông là nhiệm vụ quan trọng của chính quyền cấp xã, phải gắn với cơ sở, với đồng ruộng và trở thành lực lượng đồng hành thiết thực của nông dân. Chỉ đạo này đặt nền móng quan trọng cho việc hoàn thiện thể chế, tổ chức lại hệ thống khuyến nông theo hướng thống nhất, liên thông từ tỉnh đến xã.

Thông tư 60/2025/TT-BNNMT và Quyết định 4296/QĐ-BNNMT đã xác định mô hình khuyến nông hai cấp, theo đó khuyến nông cấp tỉnh giữ vai trò tổ chức, điều phối, kiểm tra và hướng dẫn toàn diện các hoạt động khuyến nông; khuyến nông cấp xã trực tiếp thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ nông dân, xây dựng nông thôn mới, phát triển ngành nghề nông thôn, du lịch nông nghiệp và phát triển sản phẩm OCOP.

Cùng với việc phân định rõ thẩm quyền, hai cấp khuyến nông được trao quyền chủ động xây dựng mô hình trình diễn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, đào tạo và bồi dưỡng năng lực cho cộng tác viên và tổ khuyến nông cộng đồng.

Vai trò trung tâm của hệ thống khuyến nông trong chuyển giao tri thức và phát triển nông nghiệp hiện đại

Trên cơ sở khung pháp lý mới, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang tổ chức chuỗi sự kiện tập huấn và tọa đàm trong hai ngày 4 và 5/12/2025 tại phường Hà Giang. Mục tiêu đặt ra là nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông cơ sở, đồng thời chuyển tải kịp thời những định hướng lớn của ngành tới đội ngũ cán bộ khuyến nông địa phương.

Chương trình tập huấn tập trung làm rõ vai trò của khuyến nông cấp xã trong điều kiện được trao nhiều thẩm quyền hơn; phương thức phối hợp giữa các cấp khuyến nông; tổ chức mạng lưới khuyến nông viên và cộng tác viên; và yêu cầu hiện đại hóa phương pháp khuyến nông theo tư duy kinh tế nông nghiệp.

Các chuyên gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Cán bộ Quản lý Nông nghiệp và Môi trường đã trình bày 4 chuyên đề trọng điểm, bao gồm: Yêu cầu mới đối với khuyến nông cơ sở trong mô hình chính quyền hai cấp; chức năng và nhiệm vụ của cán bộ khuyến nông trong hệ thống mới; kế hoạch hành động triển khai Chiến lược phát triển khuyến nông đến 2030; và tổ chức, vận hành tổ khuyến nông cộng đồng.

Những tham luận này giúp củng cố nhận thức về khuyến nông như một lực lượng chuyển giao tri thức nông nghiệp hiện đại, đồng thời là hạt nhân kết nối giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và nông dân.

Trong chương trình, các đại biểu đã tập trung trao đổi về tổ chức mạng lưới khuyến nông cơ sở sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, kinh nghiệm từ những mô hình hiệu quả của các tỉnh bạn, phương pháp đào tạo trực tuyến, ứng dụng chuyển đổi số trong truyền thông và khuyến nông theo chuỗi giá trị. Các nội dung này cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ của ngành khuyến nông từ hoạt động truyền thống sang mô hình hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và tương tác số.

Các chuyên gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Cán bộ Quản lý Nông nghiệp và Môi trường đã trình bày bốn chuyên đề trọng điểm, bao gồm yêu cầu mới đối với khuyến nông cơ sở trong mô hình chính quyền hai cấp; chức năng và nhiệm vụ của cán bộ khuyến nông trong hệ thống mới; kế hoạch hành động triển khai Chiến lược phát triển khuyến nông đến 2030; và tổ chức, vận hành tổ khuyến nông cộng đồng.

Những tham luận này giúp củng cố nhận thức về khuyến nông như một lực lượng chuyển giao tri thức nông nghiệp hiện đại, đồng thời là hạt nhân kết nối giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và nông dân.

Trong chương trình, các đại biểu đã tập trung trao đổi về tổ chức mạng lưới khuyến nông cơ sở sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, kinh nghiệm từ những mô hình hiệu quả của các tỉnh bạn, phương pháp đào tạo trực tuyến, ứng dụng chuyển đổi số trong truyền thông và khuyến nông theo chuỗi giá trị. Các nội dung này cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ của ngành khuyến nông từ hoạt động truyền thống sang mô hình hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và tương tác số.

Tài liệu tập huấn cũng nhấn mạnh định hướng phát triển khuyến nông theo tư duy kinh tế nông nghiệp, coi nông dân là trung tâm, chủ thể của quá trình phát triển. Cùng với đó, chuyển đổi số được xác định là trụ cột quan trọng, yêu cầu xây dựng nền tảng khuyến nông số phục vụ đào tạo, tư vấn kỹ thuật, kết nối thị trường và quảng bá sản phẩm.

Đặc biệt, khuyến nông cấp tỉnh và cấp xã phải tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý mô hình, dự án khuyến nông, đồng thời đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ khuyến nông viên và nông dân chủ chốt, hướng tới hình thành lực lượng nông dân số.

Trong khuôn khổ chuỗi sự kiện, các đại biểu cũng tham quan mô hình chăn nuôi bò vàng liên kết theo chuỗi giá trị của hợp tác xã, qua đó trực tiếp quan sát quy trình kỹ thuật, phương pháp quản lý và cách thức áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất. Đây là hoạt động thực hành quan trọng, góp phần gắn kết nội dung tập huấn với thực tiễn sản xuất của địa phương, đồng thời thể hiện vai trò của khuyến nông trong nhân rộng các mô hình hiệu quả.