Khoảng trống trong bảo đảm nước sạch và vệ sinh học đường

TS Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam và bà Michella Baeur, Quyền Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam đồng chủ trì hội thảo.

Hội thảo có sự tham gia của đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), các cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, tổ chức quốc tế và địa phương và gần 900 điểm cầu trực tuyến trên toàn quốc.

Tại hội thảo, Trường Đại học Y tế công cộng (HUPH) công bố kết quả khảo sát quốc gia năm 2026 về chính sách sức khỏe trường học, nước sạch và vệ sinh trong trường học, cung cấp những bằng chứng thực tiễn phục vụ hoạch định chính sách.

Tỷ lệ bao phủ cao nhưng chất lượng sử dụng còn bất cập

Nghiên cứu do PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cùng các cộng sự trình bày, tập trung đánh giá chính sách, thực hành y tế trường học và điều kiện tiếp cận nước sạch, vệ sinh của học sinh.

Riêng lĩnh vực nước sạch và vệ sinh, khảo sát ghi nhận 8.159 phiếu tại 34 tỉnh, thành phố, kết hợp khảo sát thực địa tại sáu tỉnh và kiểm nghiệm 262 mẫu nước.

Kết quả cho thấy, 92,8% trường tự báo cáo được cung cấp nước uống liên tục. Tuy nhiên, 24,4% trường chưa từng kiểm tra chất lượng nước uống; 72,8% tự báo cáo nước uống đáp ứng quy chuẩn quốc gia. Đáng chú ý, sáu trong số 262 mẫu nước được kiểm nghiệm phát hiện vi khuẩn E. coli.

Về vệ sinh trường học, khoảng 98% trường có dịch vụ vệ sinh ở mức cơ bản trở lên, song vẫn tồn tại hạn chế về số lượng nhà vệ sinh, điều kiện sử dụng, bảo trì và khả năng tiếp cận của học sinh khuyết tật.

Khoảng 94% trường có ít nhất một điểm rửa tay với nước và xà phòng, nhưng chỉ 71,7% bảo đảm đầy đủ hai điều kiện này tại tất cả điểm rửa tay.

Đối với vệ sinh kinh nguyệt, 69,2% trường tự báo cáo có không gian riêng tư dành cho học sinh nữ. Tuy nhiên, qua quan sát trực tiếp tại các cơ sở được khảo sát, tỷ lệ đáp ứng đồng thời yêu cầu về không gian riêng tư, nước và xà phòng chỉ khoảng 38%.

Nghiên cứu cũng ghi nhận sự chênh lệch về điều kiện nước sạch, vệ sinh giữa đô thị và nông thôn, trường chính và điểm trường lẻ. Trong lĩnh vực y tế học đường, khoảng 66% trường có kinh phí dành cho hoạt động nâng cao sức khỏe.

Từ bằng chứng nghiên cứu đến chính sách phù hợp thực tiễn

Tại phiên thảo luận, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá cao quy mô, quy trình và chất lượng khoa học của nghiên cứu, đồng thời đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục phân tích dữ liệu theo địa phương, vùng miền, cấp học và nhóm học sinh.

Những ý kiến từ địa phương tiếp tục làm rõ khó khăn trong triển khai chính sách. Đại diện ngành giáo dục tỉnh Điện Biên phản ánh tình trạng thiếu nguồn nước tại các trường miền núi, nhất là mùa khô và những điểm trường xa trung tâm.

Đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai đề cập khó khăn về nhân lực y tế trường học, kinh phí vận hành và bảo trì công trình vệ sinh, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi.

Ông Nguyễn Anh Vũ, đại diện Tổ chức Tầm nhìn Thế giới tại Việt Nam, cho biết tại nhiều điểm trường lẻ mà tổ chức tiếp cận, học sinh phải tự mang nước uống đến trường. Trong mùa khô, việc bảo đảm nước uống và nước sinh hoạt gặp nhiều khó khăn.

Theo đại diện Tổ chức Tầm nhìn Thế giới, tổ chức triển khai sáng kiến “Dinh dưỡng đủ đầy” trong năm 2026, tập trung vào bữa ăn và dinh dưỡng học đường, đồng thời tăng cường phối hợp giữa ngành giáo dục, ngành y tế và chính quyền địa phương.

Trong phiên đối thoại chính sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hệ thống chỉ số đánh giá sức khỏe học đường, tích hợp thông tin vào cơ sở dữ liệu ngành giáo dục và tăng cường sử dụng bằng chứng nghiên cứu trong quản lý.

Trong bối cảnh triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035, kết quả khảo sát là cơ sở quan trọng để nhận diện những khoảng trống về nước sạch, vệ sinh và chăm sóc sức khỏe học sinh, qua đó xác định nhiệm vụ ưu tiên, phân bổ nguồn lực phù hợp với điều kiện từng địa phương.