Hội nghị khoa học góp ý phát triển đô thị di sản Yên Tử

Ngày 22/3/2026, tại Khách sạn Legacy Yên Tử (tỉnh Quảng Ninh), phường Yên Tử tổ chức Hội nghị khoa học “Tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử” với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước trên các lĩnh vực lịch sử, khảo cổ học, quy hoạch, kinh tế, văn hóa, mỹ thuật, di sản, Phật học và phát triển đô thị.

Yên Tử là vùng đất thiêng của dân tộc, gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông, vị minh quân triều Trần đã từ bỏ ngai vàng lên núi tu hành, hóa Phật, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Đây là dòng thiền mang bản sắc riêng của Phật giáo Việt Nam, kết tinh tư tưởng “cư trần lạc đạo”, hòa hợp giữa đạo và đời, giữa đạo pháp với dân tộc, đề cao tinh thần đoàn kết giữa các tôn giáo.

Trải qua nhiều thế kỷ, Yên Tử không chỉ là đất Tổ của Phật giáo Việt Nam mà còn là không gian lịch sử – văn hóa đặc biệt gắn với triều đại Nhà Trần và những giá trị tinh thần trường tồn của văn minh Đại Việt. Với cảnh quan kỳ vĩ, linh thiêng, Yên Tử được xem là miền phúc địa của dân tộc, nơi hội tụ cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ cùng những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử ngàn năm.

Được thành lập từ ngày 1/7/2025, phường Yên Tử có diện tích trên 113km², dân số khoảng 3,9 vạn người, có vị trí kết nối liên vùng thuận lợi, giáp ranh với thành phố Hải Phòng, tỉnh Bắc Ninh, kết nối với Thủ đô Hà Nội qua tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Hạ Long (dự kiến khởi công ngày 12/4/2026). Đây là khu vực có tiềm năng lớn để trở thành một cực phát triển mới của tỉnh và khu vực.

Đặc biệt, sự kiện Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới ngày 12/7/2025 đã tạo bước ngoặt quan trọng, mở ra giai đoạn phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.

Trước yêu cầu phát triển mới, việc nghiên cứu mô hình phát triển đô thị di sản Yên Tử phù hợp với các chuẩn mực quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với phường Yên Tử mà còn đối với tỉnh Quảng Ninh và khu vực.

Đây cũng là hành động thiết thực thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc Quảng Ninh cần “chủ động đảm nhận vai trò thí điểm, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược”, từng bước triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới, cùng các mục tiêu tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XIV (2025–2030) và chủ đề công tác năm 2026 của tỉnh.

Tại hội nghị, các đại biểu, chuyên gia tập trung thảo luận 3 nhóm vấn đề chính:

Thứ nhất, nhận diện giá trị lịch sử, văn hóa, không gian Yên Tử, trong đó làm rõ “Bạch Đằng – dòng sông di sản Đại Việt” và hành lang di sản liên vùng; tư tưởng khai sáng với các trụ cột “Cư trần lạc đạo – Phật tại tâm – Tam hòa” (hòa giải, hòa hợp, hòa bình) và cơ hội phát triển của Phúc địa Yên Tử.

Thứ hai, nghiên cứu mô hình bảo tồn bền vững, phát triển đô thị di sản Yên Tử gắn với kinh tế di sản đa ngành; đề xuất ý tưởng “Thung lũng Khai sáng Yên Tử”, đô thị “Cư trần lạc đạo”; đồng thời luận giải tư tưởng khai sáng của Phật hoàng Trần Nhân Tông với cơ hội kết nối toàn cầu.

Thứ ba, định hướng chiến lược phát triển giá trị thương hiệu và hệ sản phẩm; xác lập tầm nhìn, quan điểm, mục tiêu và ý tưởng quy hoạch toàn diện đô thị di sản Yên Tử.

Qua các ý kiến tham luận, hội nghị bước đầu thống nhất nhận thức về Phúc địa Yên Tử là một “không gian di sản sống”, hội tụ các giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh và sinh thái; đồng thời định hình mô hình đô thị di sản thế hệ mới, lấy di sản làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng, tri thức và sáng tạo làm động lực phát triển.

Nhiều chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế di sản theo hướng đa ngành, gắn với công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản một cách bền vững.

Đáng chú ý, các chuyên gia đã tham vấn định hình cấu trúc không gian phát triển tích hợp, lấy trải nghiệm di sản – tri thức – sáng tạo làm trung tâm. Trong đó, Hành lang Di sản Đông A (Vân Đồn – Vịnh Bái Tử Long – Cửa Ông – Vịnh Hạ Long – Vịnh Cửa Lục – Bạch Đằng – Yên Tử – Đông Triều) được xác định là trục kết nối lịch sử – văn hóa – sáng tạo xuyên suốt, hướng tới hình thành một “bảo tàng sống” quy mô lớn, tạo ra các trải nghiệm đặc sắc, khác biệt cho du khách.

Các ý kiến tham luận đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học quan trọng, góp phần hoàn thiện định hướng phát triển Yên Tử trở thành đô thị “Của Di sản – Do Di sản – Vì Di sản – Cùng Di sản – Bằng Di sản – Là Di sản” với tầm nhìn dài hạn “Cho di sản”.

Kết thúc hội nghị, Ban Tổ chức trân trọng tiếp thu các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện định hướng quy hoạch, phát triển Yên Tử trong thời gian tới; hướng tới mục tiêu xây dựng Yên Tử trở thành mô hình đô thị di sản tiêu biểu của Việt Nam, khu vực và quốc tế, xứng tầm là Phúc địa ngàn năm.

Đồng thời, Yên Tử cũng được kỳ vọng đóng góp vào lộ trình đề nghị UNESCO công nhận Phật hoàng Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2058, nhân dịp kỷ niệm 800 năm ngày sinh và 750 năm ngày mất, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững của Quảng Ninh và khu vực trong kỷ nguyên mới.