Học sinh Việt giải bài toán ô nhiễm đô thị bằng robot tại AIROC 2026

700 học sinh cùng giải bài toán thành phố thông minh

Ngày 15/11, Trường THCS New School, phường Hà Đông, Hà Nội trở thành điểm hẹn của những học sinh yêu thích khoa học, công nghệ và lập trình robot khi Vòng Chung kết Toàn quốc Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026 khu vực phía Bắc chính thức diễn ra.

Chương trình AIROC 2026 tại Việt Nam có sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội Tự động hóa Việt Nam cùng các doanh nghiệp, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và công nghệ.

Sự kiện quy tụ 700 học sinh đến từ gần 50 trường học, tranh tài ở bốn bảng thi gồm Sơ cấp, Trung cấp, Cao cấp và Ưu tú. Mỗi bảng thi được thiết kế phù hợp với trình độ, độ tuổi và khả năng tiếp cận công nghệ của thí sinh, tạo điều kiện để các em phát huy tư duy sáng tạo và kỹ năng lập trình.

Được phát động cách đây bốn tháng, AIROC 2026 đã thu hút khoảng 2.000 học sinh từ 6 đến 18 tuổi trên toàn quốc đăng ký tham dự. Con số này cho thấy sức hấp dẫn của các hoạt động giáo dục khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), đồng thời phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của nhà trường và phụ huynh đối với việc phát triển năng lực công nghệ cho học sinh.

Điểm đặc biệt của cuộc thi năm nay là chủ đề “Synapse City” – Thành phố thông minh, đưa các thí sinh vào một bối cảnh giả định: thành phố tương lai đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường và cần những giải pháp công nghệ để khắc phục.

Trên sa bàn mô phỏng, các đội tuyển phải lập trình robot thực hiện những nhiệm vụ cụ thể như khoanh vùng khu vực ô nhiễm, vận chuyển các khối trung hòa đến vị trí cần xử lý, thu hồi các khối ô nhiễm và đưa về phòng thí nghiệm để phân tích.

Để hoàn thành thử thách, học sinh không chỉ cần nắm vững kiến thức lập trình mà còn phải tính toán đường đi, xây dựng thuật toán, phân chia nhiệm vụ và phối hợp nhịp nhàng với đồng đội.

Theo thể lệ, các đội trải qua hai vòng thi với quy trình thống nhất, từ tiếp nhận đề bài, xây dựng và kiểm thử chương trình đến bàn giao robot, vận hành trên sa bàn và xác nhận kết quả với tổ trọng tài.

Trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi quyết định đều có thể ảnh hưởng đến kết quả thi đấu. Một sai sót nhỏ trong thuật toán hoặc quá trình điều khiển cũng có thể khiến robot không hoàn thành nhiệm vụ như dự kiến, đòi hỏi thí sinh phải nhanh chóng tìm nguyên nhân và điều chỉnh phương án.

Chính những tình huống này đã tạo nên sức hấp dẫn của cuộc thi. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức từ sách vở, học sinh được trực tiếp trải nghiệm quá trình giải quyết vấn đề, từ hình thành ý tưởng đến thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện sản phẩm.

AIROC 2026 sử dụng hệ sinh thái robot giáo dục Leanbot kết hợp nền tảng Digital Twin (bản sao số) và không gian mô phỏng Pythaverse. Sự kết hợp giữa robot vật lý và môi trường số giúp học sinh kiểm thử thuật toán, đánh giá khả năng vận hành và tối ưu chương trình trước khi triển khai trên sa bàn thực tế.

Thông qua đó, cuộc thi hướng tới tinh thần “Code to Think – Code to Run”, tức lập trình để phát triển tư duy và hiện thực hóa giải pháp, thay vì chỉ tập trung vào việc điều khiển robot hoàn thành một nhiệm vụ đơn lẻ.

Khơi dậy khát vọng làm chủ công nghệ từ ghế nhà trường

Phát biểu tại lễ trao giải Vòng Chung kết khu vực phía Bắc, ông Nguyễn Viết Khiêm, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trưởng Ban Tổ chức Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026, đánh giá cao tinh thần sáng tạo, sự tự tin và khả năng vận dụng kiến thức của các đội tuyển tham dự.

Theo ông Nguyễn Viết Khiêm, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc nhiều lĩnh vực của đời sống, giáo dục cần có những phương thức tiếp cận mới nhằm trang bị cho học sinh năng lực thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ.

Giáo dục hiện đại không thể chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà cần chú trọng hình thành tư duy độc lập, khả năng sáng tạo, tinh thần hợp tác và năng lực giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Đây cũng là định hướng mà Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học mong muốn thúc đẩy thông qua việc đồng hành cùng AIROC 2026.

Ông Nguyễn Viết Khiêm nhấn mạnh: “Tôi tin rằng, giá trị lớn nhất của AIROC không chỉ nằm ở những chiếc cúp hay tấm huy chương hôm nay, mà chính là những năng lực các em tích lũy được qua từng thử thách".

Theo Trưởng Ban Tổ chức, khi một chương trình chưa hoạt động như mong muốn, học sinh học cách tìm nguyên nhân và điều chỉnh. Khi đối diện với bài toán khó, các em rèn luyện sự kiên trì, tinh thần hợp tác và khả năng tìm kiếm giải pháp. Những trải nghiệm ấy sẽ trở thành hành trang quan trọng giúp các em trưởng thành trong kỷ nguyên số.

Không chỉ có ý nghĩa đối với các thí sinh, AIROC 2026 còn tạo cơ hội để giáo viên tiếp cận những phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục STEM gắn với thực hành. Việc đưa các bài toán thực tiễn vào môi trường thi đấu giúp học sinh nhận thấy mối liên hệ giữa kiến thức được học với những vấn đề của cuộc sống.

Đặc biệt, khi các đô thị ngày càng hướng tới mô hình phát triển thông minh, bền vững, những thử thách liên quan đến môi trường, tự động hóa và quản trị đô thị tại AIROC góp phần hình thành nhận thức ban đầu cho học sinh về vai trò của công nghệ trong giải quyết các vấn đề xã hội.

Sau Vòng Chung kết khu vực phía Bắc, những đội tuyển đáp ứng điều kiện tuyển chọn sẽ tiếp tục chuẩn bị cho Vòng Chung kết Quốc tế AIROC 2026 dự kiến tổ chức tại tỉnh Phú Thọ vào cuối tháng 11.