Hải quan ASEAN thúc đẩy số hóa, chuỗi cung ứng khu vực

Lo ngại căng thẳng Trung Đông ảnh hưởng thương mại và chuỗi cung ứng

Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 diễn ra từ ngày 2-4/6/2026 tại Phnom Penh (Campuchia) dưới sự chủ trì của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Campuchia, với sự tham dự của 11 quốc gia thành viên ASEAN cùng Ban Thư ký ASEAN. Đây cũng là lần đầu tiên Timor-Leste tham dự hội nghị với tư cách thành viên chính thức của ASEAN.

Tại hội nghị, các đại biểu bày tỏ quan ngại trước những diễn biến căng thẳng kéo dài tại Trung Đông đang tác động tiêu cực đến thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Xung đột leo thang không chỉ làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng mà còn gây gián đoạn dòng chảy thương mại, đẩy chi phí vận chuyển và giá nhiều mặt hàng thiết yếu tăng cao.

Trước bối cảnh đó, Hải quan ASEAN tái khẳng định cam kết duy trì và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời đẩy mạnh phối hợp nhằm giảm thiểu rủi ro và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Hội nghị cũng ghi nhận nhiệm vụ do Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN giao về việc đẩy nhanh các sáng kiến khu vực, bảo đảm lưu thông thông suốt hàng hóa thiết yếu thông qua tăng cường minh bạch hóa và khả năng dự báo trong thủ tục hải quan, ứng dụng công nghệ số và mở rộng sự tham gia của các đối tác bên ngoài đối với cơ chế Một cửa ASEAN.

Đẩy mạnh doanh nghiệp ưu tiên, quá cảnh hải quan và Một cửa ASEAN

Một trong những nội dung trọng tâm được hội nghị ghi nhận là việc triển khai Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN. Các nước thành viên được khuyến khích sớm hoàn tất việc thực hiện thỏa thuận nhằm tăng cường khả năng kết nối chuỗi cung ứng và thúc đẩy thương mại nội khối.

Hải quan ASEAN cũng đang thúc đẩy các cuộc tham vấn với đối tác đối thoại để tiến tới ký kết các thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên. Trong đó, ASEAN dự kiến khởi động đàm phán với Trung Quốc từ tháng 7/2026 và hướng tới ký kết thỏa thuận trong năm 2027.

Đối với Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN, hội nghị hoan nghênh việc có thêm một thành viên tham gia, nâng tổng số quốc gia tham gia lên 7 nước. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường kết nối logistics và tạo thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới.

ASEAN cũng đang chuẩn bị triển khai thí điểm vận tải đường sắt áp dụng Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN giữa Malaysia, Thái Lan và Lào vào cuối năm 2026. Đồng thời, các nước tiếp tục nghiên cứu khả năng kết nối hệ thống này với Trung Quốc để tận dụng hiệu quả hơn Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc.

Bên cạnh đó, hội nghị hoan nghênh việc xây dựng Lộ trình Một cửa ASEAN thế hệ mới (2026-2030), hướng tới mở rộng trao đổi điện tử các chứng từ thương mại trong khu vực và với các đối tác bên ngoài. ASEAN cũng đặt mục tiêu ký kết Bản ghi nhớ hợp tác Một cửa với Trung Quốc vào cuối năm nay.

Thúc đẩy thương mại số, chống buôn lậu và nâng cao năng lực hải quan

Các Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN đánh giá cao việc hoàn tất đàm phán Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN, dự kiến được ký kết tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026.

Hiệp định được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thúc đẩy thương mại không giấy tờ, đẩy nhanh quá trình số hóa thủ tục hải quan, rút ngắn thời gian thông quan, nâng cao mức độ an toàn và giảm chi phí giao dịch thương mại.

Hội nghị cũng ghi nhận tiến độ sửa đổi Danh mục Thuế quan Hài hòa ASEAN (AHTN) phiên bản 2028 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển thương mại mới, các tiến bộ công nghệ cũng như các ưu tiên toàn cầu về y tế công cộng và bảo vệ môi trường.

Trong lĩnh vực kiểm soát và thực thi pháp luật, các nước thành viên đánh giá cao kết quả của Chiến dịch kiểm soát hải quan chung lần thứ 3, góp phần tăng cường hợp tác chống buôn lậu, gian lận xuất xứ và xây dựng môi trường thương mại minh bạch.

Hội nghị cũng nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy tuân thủ, hiện đại hóa hải quan, chống buôn lậu và xử lý các hành vi vi phạm thương mại. Đồng thời, các nước tiếp tục tăng cường hợp tác với các đối tác như Úc, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc trong chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật và triển khai các hoạt động chung.

Đại diện Hải quan Việt Nam, Phó Cục trưởng Lưu Mạnh Tưởng khẳng định sẽ tiếp tục tích cực phối hợp triển khai các cam kết trong ASEAN và với các đối tác về doanh nghiệp ưu tiên, quá cảnh hải quan, Một cửa ASEAN, cũng như các sáng kiến kiểm soát, chống buôn lậu, gian lận thương mại, Hải quan xanh và phòng, chống rửa tiền.