Giá xăng dầu: Doanh nghiệp có thể được tự quyết?

Bộ Công Thương vừa tổ chức hội nghị lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo nghị định thay thế các nghị định hiện hành về kinh doanh xăng dầu. Điểm đáng chú ý là cơ chế điều hành giá xăng dầu được thiết kế theo hướng thị trường hơn, đồng thời hệ thống phân phối được tổ chức lại để giảm các tầng nấc trung gian.

Giá xăng dầu sẽ do doanh nghiệp quyết định?

Theo dự thảo, Nhà nước không còn công bố giá xăng dầu cơ sở định kỳ và không quy định giá trần bán lẻ. Doanh nghiệp sẽ chủ động xác định, điều chỉnh giá bán trên cơ sở công thức tính giá và các quy định quản lý.

Theo đó, công thức bán lẻ giá xăng dầu được xây dựng trên các yếu tố gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế.

Giá mua và chi phí tạo nguồn do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Doanh nghiệp cũng phải công bố giá trước thời điểm điều chỉnh, thực hiện kê khai trong một ngày làm việc và kết nối dữ liệu kê khai với cơ quan quản lý.

Đối với thương nhân phân phối trong hệ thống, giá bán không cao hơn mức giá do thương nhân đầu mối cung cấp công bố.

Cách xây dựng mới đồng nghĩa doanh nghiệp có thêm quyền chủ động trong việc hình thành giá xăng dầu, thay vì phụ thuộc vào việc cơ quan quản lý công bố giá cơ sở định kỳ.

Tuy nhiên, quyền tự quyết giá xăng dầu không đồng nghĩa Nhà nước buông quản lý. Dự thảo vẫn đặt ra cơ chế để cơ quan chức năng can thiệp khi thị trường có biến động bất thường, gây tác động lớn đến kinh tế - xã hội hoặc đe dọa nguồn cung, an ninh năng lượng.

Khi cần thiết, Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương, biện pháp và thời hạn bình ổn giá xăng dầu.

Như vậy, cơ chế mới chuyển trọng tâm từ việc kiểm soát trước sang giám sát cách doanh nghiệp hình thành, công bố và kê khai giá xăng dầu.

Giảm tầng nấc trung gian, tăng trách nhiệm doanh nghiệp

Cùng với đổi mới cơ chế giá xăng dầu, dự thảo nghị định còn định hướng tổ chức lại hệ thống phân phối theo hướng giảm những khâu trung gian không cần thiết.

Theo Bộ Công Thương, hệ thống phân phối xăng dầu hình thành qua nhiều năm với nhiều tầng nấc có thể làm phát sinh thêm chi phí và gây khó khăn trong việc xác định trách nhiệm khi thị trường biến động hoặc nguồn cung bị gián đoạn.

Dự thảo vì vậy hướng tới phân định rõ hơn vai trò của khâu tạo nguồn, phân phối và bán lẻ; hạn chế tình trạng mua bán qua nhiều tầng nấc giữa các thương nhân.

Số lượng thương nhân đầu mối cũng được rà soát dựa trên năng lực thực tế. Những doanh nghiệp được xác định là thương nhân đầu mối phải có đủ năng lực tạo nguồn và chịu trách nhiệm về nguồn cung.

Định hướng này nhằm giảm chi phí lưu thông, nâng cao hiệu quả thị trường và tăng trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi kinh doanh xăng dầu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm cao hơn về giá xăng dầu, nguồn hàng và tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Cơ quan quản lý tăng cường hậu kiểm thay cho việc kiểm soát quá sâu trước khi doanh nghiệp thực hiện.

Tại hội nghị, các doanh nghiệp cũng đề nghị chính sách mới cần sát thực tế, nhất là về chi phí phân phối, chiết khấu, quan hệ mua bán giữa các chủ thể và trách nhiệm bảo đảm nguồn hàng.

Bộ Công Thương cho biết dự thảo tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội và các bên liên quan trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Nếu được ban hành, quy định mới sẽ tạo thay đổi đáng chú ý trong cách quản lý giá xăng dầu, khi doanh nghiệp được trao thêm quyền chủ động nhưng đồng thời phải minh bạch hơn về giá, nguồn cung và hoạt động kinh doanh.