Đổi mới sáng tạo: Động lực nâng sức cạnh tranh nền kinh tế

Ngày 4/10, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, với tinh thần dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực để nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng bền vững hai con số, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Đổi mới sáng tạo phải tạo ra kết quả thực tế

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và tạo động lực phát triển trong kỷ nguyên mới.

Đối với nền kinh tế, đổi mới sáng tạo phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới. Với doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo cần giúp ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Phó Thủ tướng cho rằng, thành quả cuối cùng của đổi mới sáng tạo đối với người dân phải được thể hiện qua việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, sản phẩm và dịch vụ tốt hơn, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

Theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm 2025. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo hiện có hơn 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ. Có 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo và 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động.

Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ được công nghệ lõi.

Do đó, trọng tâm thời gian tới là chuyển mạnh từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”, từng bước hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo; thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ và thị trường.

10 tác phẩm được vinh danh về khoa học, công nghệ

Trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng tổ chức Lễ trao Giải thưởng Sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026.

Ngay năm đầu tiên tổ chức, giải thưởng thu hút 329 tác phẩm của hơn 40 nhà xuất bản, tổ chức và đối tác liên kết tham dự. Các tác phẩm được xem xét trên các tiêu chí về giá trị khoa học, tính mới, khả năng ứng dụng và chất lượng xuất bản.

Ban Tổ chức quyết định trao 10 giải, gồm 9 tác phẩm sách in và 1 tác phẩm sách điện tử. Trong đó có 1 giải Nhất, 3 giải Nhì, 3 giải Ba và 3 giải Khuyến khích.

Giải Nhất được trao cho bộ Sách Đỏ Việt Nam, gồm hai tập Tập 1 – Động vật và Tập 2 – Thực vật và nấm, do Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ xuất bản.

Ba Giải Nhì thuộc về AI và con người của GS.TSKH Hồ Tú Bảo; Bình dân học vụ số – Kỹ năng số cơ bản của TS Trần Văn Khải; Phát triển lực lượng sản xuất mới để đột phá trong kỷ nguyên số của PGS.TS Vũ Thanh Sơn. Trong đó, AI và con người là tác phẩm sách điện tử duy nhất được trao giải năm nay.

Các tác phẩm được vinh danh trải rộng từ khoa học tự nhiên, công nghệ, y học, kinh tế, khoa học xã hội đến kỹ năng số và chuyển đổi số, góp phần kết nối tri thức khoa học với thực tiễn và lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo.

Cũng tại buổi lễ, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 và trao Giải cuộc thi “Sáng kiến khoa học” năm 2026.