Độc đáo lễ rước "kiệu bay" đền Bà Triệu

Lễ hội đền Bà Triệu từ lâu đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gắn liền với Khu di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt tại xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Những ngày này, dạo quanh làng Phú Điền, dễ dàng bắt gặp hình ảnh các cụ cao niên quây quần bên hiên nhà, chậm rãi kể chuyện xưa.

Lễ hội là dịp để mọi người cùng hướng về cội nguồn. Từ khâu chuẩn bị đến khi vào hội, ai cũng tự giác và trách nhiệm. Những người tham gia đội rước kiệu đều được lựa chọn kỹ lưỡng dựa trên sức khỏe, diện mạo và đạo đức, thậm chí họ phải giữ mình thanh sạch trước ngày hội như một cách chuẩn bị cho nghi thức thiêng liêng.

Trong hệ thống nghi lễ, rước bóng Vua Bà được xem là phần "hồn cốt" đặc sắc nhất. Đoàn rước được tổ chức quy củ với đội cờ dẫn đầu, tiếp đến là trống chiêng và kiệu bát cống – nơi ngự linh khí Vua Bà – do 16 người khiêng.

Hành trình rước kiệu bắt đầu từ đền Bà Triệu qua lăng và về đình Phú Điền như một vòng tuần du giàu ý nghĩa. Điểm làm nên sức hấp dẫn riêng biệt chính là hiện tượng “kiệu bay”. Khi đi qua các ngã ba hay sân đền, cỗ kiệu nặng nề bỗng xoay tròn, tiến lùi, chao phải nghiêng trái một cách khó lý giải.

Ông Nguyễn Trọng Thủy, một người nhiều năm tham gia đoàn rước cho biết, khi kiệu quay, cả đoàn lập tức phải điều chỉnh theo, có lúc kiệu nặng trĩu nhưng có lúc lại nhẹ bẫng như được nâng lên bằng sức mạnh vô hình.

Theo Tiến sĩ Hoàng Bá Tường, Hội viên Hội Văn hóa dân gian Việt Nam, hiện tượng "kiệu bay" thể hiện trạng thái thăng hoa của con người trong không gian thiêng. Bà Triệu không chỉ là một vị Mẫu trong tín ngưỡng mà còn là anh hùng dân tộc, một trinh nữ mang cả yếu tố lịch sử lẫn huyền thoại. Điều này tạo nên tính linh thiêng và sức sống đặc biệt cho lễ hội. Nghi lễ rước bóng không chỉ đơn thuần là một nghi thức mà còn là biểu hiện sinh động của hệ giá trị văn hóa, là sự tri ân đối với người có công và là sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt qua thời gian.

Năm 2026, hướng tới kỷ niệm 1778 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh, Lễ hội đền Bà Triệu sẽ chính thức được khai mạc vào lúc 08h30 ngày 09 tháng 4 (tức ngày 22 tháng 2 năm Bính Ngọ).

Đây là sự kiện văn hóa lớn của tỉnh Thanh Hóa, hứa hẹn thu hút hàng vạn du khách thập phương về chiêm bái và tận mắt chứng kiến nghi lễ rước kiệu kỳ bí dưới chân núi Gai. Sự chuẩn bị chu đáo từ sớm của Ban tổ chức và lòng thành kính của người dân Phú Điền đang sẵn sàng chào đón một mùa lễ hội trang nghiêm, rực rỡ sắc màu di sản.