Điện Biên thúc đẩy nông nghiệp xanh, gia tăng giá trị từ chuỗi sản phẩm chủ lực

Ngày 18/7, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường cùng Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên". Diễn đàn quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp nhằm trao đổi giải pháp phát triển nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Định hình nền nông nghiệp xanh, thông minh

Phát biểu tại diễn đàn, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên cho biết, Điện Biên là tỉnh miền núi biên giới có nhiều lợi thế về đất đai, khí hậu, tài nguyên sinh thái và bản sắc văn hóa để phát triển nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp xanh và nông nghiệp hữu cơ.

Với diện tích tự nhiên hơn 954.000 ha, trong đó đất nông nghiệp và lâm nghiệp chiếm khoảng 93%, tỉnh có điều kiện thuận lợi để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Lò Văn Cương, tỉnh đang quyết liệt triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Trong đó, phát triển vùng nguyên liệu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu và liên kết chuỗi giá trị được xác định là những trụ cột nhằm nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân.

Đến nay, Điện Biên đã hình thành nhiều vùng sản xuất tập trung với trên 10.000 ha lúa chất lượng cao, hơn 10.800 ha cà phê, 12.400 ha mắc ca và gần 5.000 ha cây ăn quả. Công tác xây dựng thương hiệu cũng đạt nhiều kết quả với 2 chỉ dẫn địa lý cùng 9 nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận được bảo hộ.

Trong lĩnh vực thu hút đầu tư, tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư năm 2026, tỉnh đã ký biên bản ghi nhớ với 8 doanh nghiệp để nghiên cứu, đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, trang trại chăn nuôi tập trung và chế biến nông sản.

Tuy nhiên, lãnh đạo tỉnh cũng nhìn nhận sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, trong khi yêu cầu về giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường trong nước và quốc tế ngày càng cao.

Vì vậy, Điện Biên mong muốn tiếp tục nhận được các giải pháp khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất hợp tác đầu tư nhằm phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy chế biến sâu, chuyển đổi số và xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Khai thác lợi thế nông nghiệp đa giá trị

Theo Tiến sĩ Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam, Điện Biên sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú cùng nhiều tri thức bản địa, tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng có giá trị gia tăng cao.

Trong đó, cà phê Arabica được đánh giá là sản phẩm có nhiều tiềm năng xây dựng thương hiệu đặc sản. Bên cạnh đó, khoảng 70% diện tích chè của tỉnh là các giống chất lượng cao, đồng thời từng bước được cơ giới hóa trong chăm sóc và thu hoạch. Các loại cây ăn quả như xoài, chuối, cam, bưởi, mận và lê cũng mở ra dư địa phát triển kinh tế nông nghiệp đa dạng.

Các chuyên gia nhận định, trước tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế tuần hoàn là hướng đi phù hợp nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng.

Theo đó, mô hình VAC truyền thống cần được nâng cấp bằng ứng dụng khoa học công nghệ, quản lý hiệu quả nguồn nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện từng vùng và tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Đồng thời, chuyển đổi số cần được thúc đẩy thông qua nhật ký sản xuất điện tử, cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao vai trò của các hợp tác xã. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp nông sản Điện Biên đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường.

Khoa học công nghệ là động lực nâng cao sức cạnh tranh

Ở góc độ nghiên cứu, Thạc sĩ Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho biết, vùng Tây Bắc có điều kiện thuận lợi để phát triển cà phê Arabica. Nhiều giống mới hiện đạt năng suất khoảng 3 tấn nhân/ha, có khả năng kháng bệnh tốt và chất lượng hạt cao.

Theo bà Oanh, việc thay thế giống cần đi cùng quy trình canh tác phù hợp, áp dụng tưới tiết kiệm, quản lý vùng trồng theo yêu cầu truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn chống mất rừng của thị trường xuất khẩu.

Bà cũng đề xuất phát triển hệ thống sơ chế ngay tại vùng nguyên liệu, xây dựng các điểm thu mua và chế biến tập trung nhằm giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch, nâng cao giá trị sản phẩm và hạn chế phụ thuộc vào thương lái.

Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, nhấn mạnh chế biến sâu là khâu quyết định để gia tăng giá trị nông sản.

Theo ông, đối với lúa gạo cần ưu tiên công nghệ sấy, bảo quản bằng silo và chế biến gạo chất lượng cao; với cà phê và chè cần phát triển các dòng sản phẩm đặc sản, rang xay, lên men có kiểm soát và chiết xuất các hoạt chất có giá trị.

Đối với cây ăn quả, cần đầu tư đồng bộ hệ thống kho lạnh, tiền làm lạnh, công nghệ bao gói khí biến đổi (MAP), cấp đông nhanh (IQF), sấy lạnh và sấy thăng hoa nhằm kéo dài thời gian bảo quản và giảm thất thoát sau thu hoạch.

Các chuyên gia cũng cho rằng, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu sinh học sẽ góp phần hình thành chuỗi sản xuất tuần hoàn, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Với định hướng phát triển nông nghiệp xanh gắn với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chế biến sâu, Điện Biên đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, nâng cao sức cạnh tranh cho các sản phẩm chủ lực và tạo nền tảng cho tăng trưởng nông nghiệp bền vững trong giai đoạn mới.