ĐBQH đề xuất miễn trừ trách nhiệm pháp lý với vi phạm thủ tục hành chính thông thường

Làm rõ khả năng cân đối nguồn lực trước khi quyết định danh mục đầu tư

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu thống nhất sự cần thiết hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công. Đây là chủ trương nhằm tích hợp hai đạo luật quan trọng về ngân sách quốc gia và đầu tư công, góp phần tinh gọn, dễ thực hiện, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm tầng nấc quản lý, thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách Nhà nước, đầu tư công.

Liên quan đến việc tích hợp kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện được thực hiện theo hướng phân bổ nguồn lực, cơ cấu vốn theo ngành, lĩnh vực, chương trình, dự án trọng điểm. Việc phân bổ, giao vốn đầu tư công phải gắn với danh mục dự án, tiến độ thực hiện thủ tục đầu tư và các điều kiện bố trí vốn.

Trong khi đó, kế hoạch tài chính 5 năm tập trung vào các vấn đề cơ bản như tổng thu, chi, cân đối ngân sách Nhà nước, các chỉ tiêu về quản lý nợ và việc giao dự toán ngân sách Nhà nước. Đối với dự toán chi thường xuyên, dự toán được giao cho các nhiệm vụ được xác định cụ thể về đối tượng, nội dung chi, chế độ, tiêu chuẩn, định mức và thực hiện hằng năm.

Theo đại biểu, so với Luật Đầu tư công hiện hành, nhiều nội dung quan trọng liên quan đến trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư chưa được thể hiện rõ trong dự thảo Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).

Do đó, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu quy định rõ nội dung kế hoạch tài chính 5 năm theo hướng bảo đảm thống nhất, phản ánh đầy đủ các nội dung quản lý Nhà nước về đầu tư công đang được thực hiện.

Đồng thời, cần làm rõ quy trình phân bổ, giao, điều chỉnh và theo dõi dự toán chi đầu tư công, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong quản lý, tổ chức thực hiện và quyết toán vốn đầu tư công.

Cho rằng mối quan hệ giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được quy định khá rõ tại các Điều 48, 49 và 50 của dự thảo Luật, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc khả năng cân đối nguồn lực phải là căn cứ để quyết định danh mục và vốn đầu tư, không nên đưa dự án vào danh mục trước rồi mới xác định nguồn vốn.

Nêu thực tiễn tại Hà Nội, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà cho biết, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của thành phố có quy mô khoảng hơn 800 nghìn tỷ đồng. Với nguồn vốn lớn như vậy, nếu ngay từ đầu không xác định rõ khả năng cân đối nguồn lực, lĩnh vực ưu tiên và những dự án có khả năng hoàn thành thì việc bố trí, điều chỉnh vốn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị tại Điều 48 và Điều 50 của dự thảo Luật cần thể hiện rõ nguyên tắc này; trước khi quyết định danh mục đầu tư phải xác định được khả năng cân đối vốn, nhất là đối với các dự án lớn hoặc triển khai trong nhiều năm.

Chuyển từ kiểm soát hành vi sang kiểm soát kết quả

Đồng tình với chủ trương tích hợp hai luật, đại biểu Nguyễn Thành Trung (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu thiết kế dự thảo Luật theo hướng chuyển mạnh sang quản lý ngân sách và đầu tư dựa trên kết quả thực tế.

Theo đại biểu, hiệu quả kinh tế - xã hội cần được coi là thước đo trong phân bổ và đánh giá nguồn lực. Việc giao vốn không nên chỉ căn cứ vào danh mục mang tính cơ học hoặc cơ chế “xin - cho”, mà cần dựa trên báo cáo đánh giá tác động kinh tế - xã hội được lượng hóa trước khi phê duyệt. Trong đó, cần ưu tiên bố trí vốn cho những dự án mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội rõ rệt, góp phần giải quyết các điểm nghẽn về hạ tầng.

Cùng với việc quy định trách nhiệm của người đứng đầu, đại biểu Nguyễn Thành Trung đề nghị gắn với cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm.

Ông cho rằng, người đứng đầu cơ quan chủ quản, chủ đầu tư không chỉ chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hồ sơ mà còn phải chịu trách nhiệm về hiệu quả thực tế của công trình sau khi đưa vào vận hành.

Từ đó, đại biểu đề nghị luật cần thiết kế cơ chế an toàn, nếu người đứng đầu chứng minh được việc điều chỉnh quy trình xuất phát từ lợi ích của dự án, không có động cơ vụ lợi, tham nhũng và mang lại hiệu quả cho Nhà nước thì có thể được miễn trách nhiệm pháp lý đối với các vi phạm thủ tục hành chính thông thường.

“Chỉ khi chúng ta mạnh dạn thay đổi nguyên tắc từ kiểm soát hành vi sang kiểm soát kết quả, chúng ta mới có thể tạo ra một động lực mới, giải phóng năng lực sáng tạo của bộ máy và đưa dòng vốn đầu tư công thực sự trở thành động lực dẫn dắt các nguồn lực xã hội cho sự phát triển của đất nước”, đại biểu Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh.