Đắk Lắk: Kênh chính Tây hơn 25 tỷ “đắp chiếu” vì thiếu kênh nhánh

Theo hồ sơ, năm 2010, Ban Quản lý đầu tư và Xây dựng thủy lợi 8 (thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khởi công tuyến kênh chính sau đập hồ Thượng, với kỳ vọng cung cấp nước tưới cho khoảng 200 ha cây trồng. Công trình có chiều dài 5,8km, tổng mức đầu tư hơn 25 tỷ đồng, hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng từ tháng 7/2013.

Theo thiết kế được duyệt, hệ thống này không chỉ có kênh chính, mà còn bao gồm 11 tuyến kênh nhánh với tổng chiều dài 3,5km, đóng vai trò phân phối nước đến từng khu vực canh tác. Tuy nhiên, các kênh nhánh này lại chưa được bố trí vốn để đầu tư xây dựng, dẫn đến hệ thống thủy lợi không thể vận hành đồng bộ.

Sau khi hoàn thành, công trình được bàn giao cho Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk quản lý, khai thác. Thế nhưng, từ thời điểm tiếp nhận đến nay, tuyến kênh chưa từng phát huy hiệu quả như thiết kế ban đầu.

Theo ông Trịnh Quốc Bảo, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk, do hệ thống kênh nhánh “xương cá” chưa được đầu tư, khiến nước không thể phân phối đến ruộng đồng. Bên cạnh đó, khu vực tưới có địa hình đồi núi xen kẹp, đất sản xuất manh mún, phân tán, chủ yếu dọc theo các con suối và xa tuyến kênh chính. Người dân canh tác đa dạng cây trồng nhưng diện tích nhỏ lẻ, không tập trung, khiến việc điều tiết nước trở nên kém hiệu quả.

Đáng chú ý, đến nay chưa có hộ dân nào đăng ký nhu cầu sử dụng nước hay kê khai diện tích tưới. Điều này khiến đơn vị quản lý không có cơ sở để lập kế hoạch cấp bù thủy lợi phí, dẫn đến thiếu kinh phí duy tu, bảo dưỡng công trình.

Không được vận hành, không được bảo dưỡng thường xuyên, tuyến kênh nhanh chóng xuống cấp. Từ năm 2017, qua kiểm tra đã phát hiện ít nhất 7 vị trí hư hỏng dọc tuyến, bao gồm sạt lở bờ kênh, hư hỏng tấm đan, vỡ kết cấu bê tông và hỏng cống tiêu. Nhiều đoạn kênh bị phá vỡ dài hàng chục mét.

Hiện nay, tình trạng xuống cấp càng nghiêm trọng hơn khi mùa mưa lũ khiến nước từ sườn đồi tràn vào lòng kênh, gây bồi lắng, xói lở. Cỏ dại mọc dày đặc, chiếm hơn 80% chiều dài tuyến kênh, biến công trình tiền tỷ thành nơi hoang hóa.

Cuối tháng 4/2026, khi mùa khô ở Tây Nguyên bước vào giai đoạn khắc nghiệt nhất, phóng viên Báo Công Lý đã có mặt tại xã Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk. Thời điểm này, nhiệt độ nhiều lúc chạm ngưỡng gần 40°C, thậm chí có nơi còn cao hơn. Dọc tuyến kênh chính Tây (xuất phát từ hồ Ea Súp Thượng) ghi nhận tình trạng cỏ dại mọc um tùm, công trình xuống cấp, hoàn toàn không có dấu hiệu vận hành hay dẫn nước.

Việc hư hỏng còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến các hộ dân sống phía hạ lưu do dòng chảy bị thay đổi.

Sinh sống gần tuyến kênh gần 9 năm, chị Đặng Thị Bắc (sinh năm 1990, trú thôn 5, xã Ea Súp) cho biết chưa từng thấy dòng kênh này hoạt động. “Thi thoảng lại có đoàn về khảo sát, kiểm tra, nhưng nước thì chưa bao giờ có. Dù ở sát kênh tưới, gia đình tôi vẫn phải khoan giếng để lấy nước, chi phí rất tốn kém”, chị Bắc chia sẻ.

Ngày 2/5, lãnh đạo UBND xã Ea Súp cũng xác nhận, tuyến kênh chính Tây sau đập hồ Ea Súp Thượng nhiều năm không vận hành được là lãng phí.