Cứu những mùa chim

Truy quét từ bờ ra đồng

Từ tháng 9 hằng năm, khi những đàn chim di cư vượt sóng gió tìm về miền đồng bằng để tránh rét, lẽ ra đó phải là khoảnh khắc thiên nhiên tái ngộ, là hơi thở bình yên của mùa vụ mới. Thế nhưng, thay cho tiếng vỗ cánh là những bãi bẫy trải khắp, giăng lưới bủa vây từng cánh đồng.

Nhiều cánh đồng từng là “điểm hẹn” trăm năm của cò, vạc, cói… nay lại biến thành “ma trận tử thần” được dựng lên bằng những hàng lưới cao, cọc tre chằng chịt và vô số chim giả.

Tại rừng phòng hộ Mành Sơn hay vùng cửa biển Lạch Quèn (xã Quỳnh Phú), từng dãy lưới sẫm màu cao vượt đầu người căng kín bờ ruộng. Dưới mặt đất, những thanh tre quét đầy keo dính đặt la liệt, còn trên cao là những chú cò giả bằng xốp trắng được cắm thành từng cụm để đánh lừa đồng loại.

Chỉ một cú sà xuống kiếm ăn, một phút vô tình đáp cánh, là số phận của chú chim nhỏ xem như khép lại. Dính bẫy, chúng giẫy giụa tuyệt vọng giữa khoảng trời vừa chạm đến, tiếng đập cánh yếu dần cho đến khi bất động. Có ngày, hàng trăm cá thể chim bị gom vội vào bao tải rồi chuyển thẳng đến các điểm tiêu thụ, trở thành những món nhậu “đặc sản”.

“Nhìn cảnh từng con cò, con vạc giãy giụa mà xót lắm. Cứ thế này chẳng mấy mà bầu trời trống rỗng. Trẻ con sau này không còn biết tiếng chim kêu là gì nữa”, ông Lê Văn H. ở xã Diễn Lộc chia sẻ.

Không ít người từng mưu sinh bằng nghề bẫy chim cũng phải thừa nhận: đó là nguồn thu chóng vánh, đổi lại là sự mất mát không thể bù đắp của hệ sinh thái.

“Ngày trước, ra đồng là thấy chim bay từng đàn, trời như có bóng trắng của cò phủ lên. Giờ hiếm lắm, vì bị bắt sạch cả. Phải dừng lại thôi, để con cháu chúng tôi sau này còn biết hình dáng chim cò ngoài đời như thế nào”, bà Nguyễn Thị M. (xã Tân Châu) cho biết.

Những lời tâm sự ấy không chỉ là nỗi lo của người nông dân, mà còn là tiếng chuông cảnh tỉnh cho cả cộng đồng. Khi những cánh chim biến mất, đó không chỉ là sự mất mát của thiên nhiên, mà còn là sự phai mờ của ký ức làng quê, nơi bầu trời từng luôn đầy ắp sự sống. Nếu không ngăn chặn kịp thời, những cánh đồng xứ Nghệ rồi sẽ chỉ còn im lặng, còn lại gió lùa qua những dãy lưới trơ trọi… như một lời nhắc nhở muộn màng.

Chim trời và hành trình thoát khỏi “cạm bẫy”

Nhằm ngăn chặn tình trạng tận diệt chim trời đang diễn biến phức tạp, nhiều địa phương ở Nghệ An đã chủ động vào cuộc với những giải pháp đồng bộ: tuyên truyền sâu rộng, tuần tra liên tục trên đồng ruộng và đặc biệt là siết chặt khâu tiêu thụ tại chợ, nhà hàng - nơi quyết định “đầu ra” của hoạt động bẫy bắt trái phép.

Tại xã Hưng Nguyên Nam, UBND xã phối hợp Phòng Kinh tế, Công an xã và Kiểm lâm địa bàn thường xuyên tổ chức kiểm tra ở các cánh đồng được xem là “điểm nóng”.

Chỉ trong một đợt ra quân, lực lượng chức năng đã thu giữ và tiêu hủy ngay tại hiện trường hơn 250m lưới bẫy cùng 20 cọc tre, nứa, inox dùng cố định bẫy chim.

Riêng trong tháng 11, Công an xã Hưng Nguyên phối hợp Kiểm lâm và Tổ An ninh, trật tự triển khai 4 đợt tuần tra liên tiếp, thu giữ 3 bộ kích âm, 22 loa phát tiếng chim, 5 bình ắc quy, tháo dỡ 1 lán trại phục vụ bẫy bắt.

Cùng với đó, 2.700m lưới, 20 cò tạc bằng xốp và 140 cọc tre nứa đã bị tiêu hủy. Đáng chú ý, 9 cá thể chim còn khỏe mạnh đã được thả trở lại với bầu trời, những “cuộc giải cứu” nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn.

Không chỉ ở xã Hưng Nguyên Nam, phong trào bảo vệ chim trời còn lan rộng đến nhiều địa phương khác. Tại xã Vĩnh Tường, những ngày cuối mùa mưa, cán bộ kiểm lâm và công an lội ruộng trong bùn ngập, cần mẫn lần theo từng tấm lưới để gỡ bỏ.

“Cứ cứu được một con chim còn sống là nhẹ lòng”, một cán bộ kiểm lâm nói trong lúc tay vẫn run vì lạnh, áo quần sũng nước. Ở xã Quỳnh Phú, nhiều đợt ra quân cũng được triển khai, thu gom hàng loạt bẫy keo, lồng sập đặt khắp cánh đồng, nơi chỉ cần lơ là một mùa là “trời vắng cánh chim”.

Song song với hoạt động truy quét ngoài thực địa, các địa phương còn yêu cầu nhà hàng, quán nhậu ký cam kết tuyệt đối không tiêu thụ chim hoang dã.

Những tờ cam kết treo trước cửa quán trở thành lời nhắc nhở thường trực rằng việc ăn một con chim có thể đồng nghĩa với việc góp một tay vào hủy diệt thiên nhiên. Đường dây nóng được thiết lập tại nhiều xã, tạo điều kiện để người dân báo tin nhanh nhất, trở thành những “tai mắt” hiệu quả trong cuộc chiến bảo vệ đa dạng sinh học.

“Chúng tôi làm không chỉ vì pháp luật, mà còn vì sự sống của tự nhiên”, lời chia sẻ của người kiểm lâm vang lên giữa cánh đồng mênh mông, như thay cho tiếng nói của những cánh chim đang ngày càng thưa vắng.

Tuyên truyền thay đổi thói quen tận diệt

Theo Chi cục Kiểm lâm Nghệ An, chỉ từ ngày 1 đến 27/11 năm nay, toàn tỉnh đã tổ chức 63 đợt tuần tra tại các “điểm nóng” bẫy bắt chim hoang dã. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện và xử lý 13 vụ vi phạm; thu giữ 34 loa phát tiếng chim, 13 bình ắc quy cùng nhiều dụng cụ bẫy chuyên dùng, hàng nghìn cò giả bằng xốp. Gần 21.500m lưới bẫy và hơn 2.300 cọc tre bị tiêu hủy ngay tại chỗ. 70 cá thể chim bị bẫy chết được thu gom, còn 93 cá thể may mắn vẫn khỏe mạnh đã được thả trở lại bầu trời.

Những con số lạnh lùng ấy không chỉ phản ánh sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, mà còn là lời cảnh báo nhức nhối về mức độ “chảy máu” tài nguyên tự nhiên. Nếu không được ngăn chặn triệt để, những mùa chim di cư vốn làm nên vẻ đẹp thiêng liêng của đồng đất xứ Nghệ, có thể rồi sẽ chỉ còn trong ký ức.

Ngay sau Công văn số 9231/BNNMT-BTTN ngày 18/11/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học, UBND tỉnh Nghệ An đã ký ban hành Công văn số 12769/UBND-NNMT yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường và các địa phương siết chặt quản lý, hoàn thiện các cơ sở pháp lý, tăng cường kiểm tra cũng như tham mưu chính sách bảo vệ động vật hoang dã.

Không chỉ trông chờ lực lượng chức năng, nhiều địa phương đã chủ động phát huy vai trò cộng đồng. Tại xã Tân Châu, hệ thống truyền thanh mỗi ngày đều đặn phát đi thông điệp: “Không săn bắt, không tiêu thụ chim hoang dã để bảo vệ sắc xanh quê hương”. Cán bộ, đảng viên được yêu cầu nêu gương đi đầu, tự giác tháo dỡ những phương tiện bẫy nếu gia đình còn đặt ngoài đồng.

“Chúng tôi kiên quyết xử lý các vi phạm, đồng thời vận động để người dân hiểu rằng bảo vệ chim trời chính là bảo vệ hệ sinh thái của chính mình. Khi không còn người mua, sẽ không còn người đặt bẫy”, ông Phan Văn Hùng - Chủ tịch UBND xã Tân Châu nhấn mạnh.

Tinh thần ấy đã nhận được sự hưởng ứng tích cực. Nhiều hộ dân từng mưu sinh bằng nghề bẫy chim nay tự tay tháo bỏ từng đoạn lưới, từng chiếc cò giả; không còn là kẻ săn đuổi, họ trở lại làm người bảo vệ thiên nhiên. Từ sự thay đổi nhỏ ấy, thông điệp về lòng tử tế với loài chim và với chính quê hương lan tỏa ngày một rộng hơn.

Chung tay giữ bình yên cho chim trời

Cuộc chiến với bẫy chim chắc chắn sẽ còn dài, khi đâu đó vẫn còn những kẻ bất chấp pháp luật vì lợi nhuận. Thế nhưng ở Nghệ An hôm nay, sự thay đổi đã viết nên chương mới: từ cách làm của chính quyền đến nhận thức trong từng gia đình, từng cánh đồng. Mỗi cánh chim được giải cứu, được trả lại bầu trời, cũng là thêm một lần thiên nhiên được hồi sinh, và lòng người được thức tỉnh.

Ông Trần Ngọc Quyền - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Diễn Châu khẳng định: “Chấm dứt tận diệt chim hoang dã không chỉ dựa vào pháp luật, mà dựa vào ý thức của mỗi người dân. Khi không ai tiếp tay tiêu thụ chim trời, chúng ta sẽ giữ được sắc xanh quê hương cho thế hệ mai sau”.

Những cánh chim trở về mang theo hơi thở tự nhiên, là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của môi trường nếu được tôn trọng và bảo vệ. Giữ được tiếng vỗ cánh trên đồng, giữ được những đường bay giữa trời… cũng là giữ lại vẻ đẹp nguyên sơ đã gắn bó hàng trăm năm với ký ức làng quê xứ Nghệ.

Giữ bầu trời bình yên cho loài chim chính là giữ khoảng xanh của hy vọng, khát vọng về sự hài hòa giữa con người và tự nhiên. Khi người dân và chính quyền cùng chung một ý chí, ngày những chiếc bẫy biến mất hoàn toàn không còn xa, và bầu trời sẽ lại mãi là sân khấu rộng lớn cho những mùa chim bình yên, rộn rã tiếng hót mỗi ban mai.