Cuộc chiến ở Trung Đông gây ra những hậu quả gì về môi trường?

Ô nhiễm không khí và đất

Cuộc xung đột dữ dội do các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran cùng với sự trả đũa bằng máy bay không người lái và tên lửa trên diện rộng của Iran khắp Vùng Vịnh và Levant (miền Cận Đông) - đã và đang ảnh hưởng đến dân thường, cơ sở hạ tầng cũng như những thiệt hại âm thầm về môi trường.

Các cuộc tấn công quân sự hiện đại - bao gồm cả các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng đô thị, công nghiệp, quân sự và năng lượng - thải ra các chất ô nhiễm độc hại vào không khí và đất. Các vụ nổ và hỏa hoạn có thể phát thải một lượng lớn bụi mịn, oxit nitơ, carbon monoxide, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và kim loại nặng. Những chất ô nhiễm này gây ra rủi ro sức khỏe cấp tính và mãn tính cho dân cư ở khu vực chịu ảnh hưởng của gió và có thể làm suy giảm chất lượng không khí trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Thiệt hại như vậy đã được ghi nhận trong các cuộc xung đột ở Trung Đông trước đây, nơi các cuộc ném bom dữ dội đã góp phần tạo ra các điều kiện môi trường nguy hiểm. Việc phá hủy các cơ sở công nghiệp, bãi phóng tên lửa và kho nhiên liệu tạo ra các hỗn hợp hóa học phức tạp trong môi trường. Bụi và các sản phẩm cháy từ các tòa nhà bị phá hủy có thể ngấm vào đất và nước, làm tăng các bệnh về đường hô hấp và các mối đe dọa sức khỏe khác trong cộng đồng địa phương.

Phát thải khí nhà kính và tác động đến khí hậu

Các cuộc oanh tạc trên không quy mô lớn - bao gồm hàng nghìn chuyến bay của máy bay ném bom hạng nặng, máy bay chiến đấu, máy bay không người lái và máy bay hỗ trợ - thải ra một lượng đáng kể khí carbon dioxide và các khí nhà kính khác vào khí quyển.

Theo các nhà phân tích xung đột, ngay cả những khoảng thời gian ngắn hoạt động quân sự dữ dội cũng có thể tạo ra lượng khí thải gây ảnh hưởng đến khí hậu tương đương với các quốc gia nhỏ. Việc đốt nhiên liệu cho các phương tiện quân sự, máy bay và thiết bị thải ra CO₂ và carbon đen. Những đám cháy từ các khu công nghiệp bị ném bom và các kho chứa dầu có thể đẩy muội than lên cao trong khí quyển, ảnh hưởng đến các mô hình khí hậu khu vực.

Rủi ro đối với nguồn nước và đa dạng sinh học

Khu vực Trung Đông - đặc biệt là xung quanh Vịnh Ba Tư và các khu vực dân cư đông đúc - hiện đang chịu áp lực lớn về nước. Thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng cấp nước và rủi ro đối với các nhà máy khử muối làm tăng khả năng ô nhiễm và thiếu nước. Mặc dù Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã báo cáo không có ô nhiễm phóng xạ nào từ các cuộc tấn công gần đây, các chuyên gia cảnh báo rằng áp lực môi trường gián tiếp vẫn rất đáng kể. Các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất nhiều vào việc khử muối để có nước ngọt; sự cố tràn dầu hoặc hư hại cơ sở hạ tầng có thể nhanh chóng làm gián đoạn nguồn cung.

Đất nông nghiệp và môi trường sống tự nhiên gần các khu vực xung đột có thể phải đối mặt với xói mòn và ô nhiễm đất, đe dọa sản xuất lương thực và hệ sinh thái.

Sự giám sát và ứng phó quốc tế

Lịch sử cho thấy chiến tranh có thể để lại hậu quả tàn phá sinh thái lâu dài sau khi chiến sự kết thúc. Các cuộc xung đột trong khu vực trước đây - đặc biệt là Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 - đã chứng minh rằng sự cố tràn dầu, cháy rừng và phá hủy môi trường sống có thể gây ra những ảnh hưởng kéo dài hàng thập kỷ đối với hệ sinh thái, chất lượng không khí và sức khỏe con người. Việc làm sạch và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm có thể tiêu tốn hàng tỷ đô la và đòi hỏi nỗ lực bền bỉ trong nhiều thập kỷ. Môi trường sống của động vật hoang dã và đất nông nghiệp bị phá hủy hoặc ô nhiễm trong thời chiến có thể mất nhiều thế hệ để phục hồi.

Các cơ quan quốc tế như Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đang giám sát các nguy cơ tiềm tàng về sức khỏe môi trường, bao gồm cả phóng xạ và chất lượng nước. Cho đến nay, chưa phát hiện thấy ô nhiễm phóng xạ nào từ các cuộc tấn công vào các cơ sở hạt nhân bị nghi ngờ, nhưng tình hình vẫn đang diễn biến phức tạp.

Các tổ chức sinh thái kêu gọi các đánh giá môi trường độc lập để theo dõi các tác động lâu dài đến hệ thống lương thực, nguồn cung cấp nước và sức khỏe con người - vượt ra ngoài những báo cáo tức thời trong thời chiến.

Tại sao những tác động đến hệ sinh thái lại quan trọng?

Ngoài những đau khổ trực tiếp của con người, xung đột vũ trang còn gây ra những ảnh hưởng lan tỏa đến: Sức khỏe cộng đồng - thông qua ô nhiễm không khí, nguồn nước và hệ thống chăm sóc sức khỏe bị hư hại; Sự gia tăng biến đổi khí hậu - làm tăng thêm áp lực lên một thế giới vốn đã đang ấm lên; Đa dạng sinh học khu vực - cảnh quan xung quanh các khu vực đô thị và công nghiệp trở nên kém thuận lợi hơn cho sự sống; Phục hồi kinh tế - việc khắc phục ô nhiễm môi trường làm phát sinh một chi phí khổng lồ trong quá trình tái thiết sau chiến tranh.

Trong khi truyền thông thường tập trung vào diễn biến trên chiến trường và những thay đổi về địa chính trị, sự tàn phá môi trường do chiến tranh gây ra lại là một tổn thất thầm lặng nhưng vô cùng nghiêm trọng - ảnh hưởng đến sức khỏe con người, hệ sinh thái và hệ thống khí hậu. Khi bạo lực tiếp diễn, nguy cơ ô nhiễm, mất môi trường sống và sự gián đoạn sinh thái lâu dài, thậm chí kéo dài hơn cả khi chiến tranh kết thúc, cũng sẽ gia tăng.